Θύμα της κλιματικής κρίσης το πιο διάσημο δέντρο του κόσμου

Η Μεγάλη Βελανιδιά, ένα από τα παλαιότερα και μεγαλύτερα αρχαία δέντρα της Ευρώπης, είναι νεκρή. Το τεράστιο δένδρο, ίσως το πιο διάσημο παγκοσμίως, που αναπτυσσόταν εδώ και τουλάχιστον 1.000 χρόνια στο δάσος Σέργουντ του Νότιγχαμ της Αγγλίας, δεν κατάφερε να παράξει φύλλα φέτος, καθώς υπέστη στρες από μια σειρά ζεστών και ξηρών καλοκαιριών, όπως αναφέρει δημοσίευμα του Guardian.

Χιλιάδες επισκέπτες θαύμαζαν επί χρόνια τη θρυλική βελανιδιά, με την τεράστια περίμετρο των 11 μέτρων και το φύλλωμα με άπλωμα 28 μέτρων που διέθετε να εμπνέουν την τοπική λαϊκή παράδοση. Αν και το δέντρο δεν ήταν κούφιο την εποχή του Ρομπέν των Δασών, λέγεται ότι παρείχε καταφύγιο στον ίδιο και τη συμμορία του όταν διέφυγαν από τον τυραννικό σερίφη του Νότιγχαμ.

Τον χειμώνα του 2010, όταν το χιόνι κάλυψε τη βελανιδιά, μια απόκοσμα ακριβής εικόνα του μοναχού Τακ, μέλους της θρυλικής συμμορίας του Ρομπέν, σχηματίστηκε στον κορμό της. Αλλά τα πρόσφατα καλοκαίρια και ο θαυμασμός των τουριστών πιθανώς επιτάχυναν το φυσικό τέλος της μακράς ζωής του δέντρου.

Η συγκεκριμένη βελανιδιά, όπως και άλλες υπεραιωνόβιες ανά την υφήλιο, είχε καταπονηθεί επανειλημμένως από τη ζέστη και την ξηρασία λόγω της παγκόσμιας υπερθέρμανσης – ιδιαίτερα στον καύσωνα του Ιουλίου 2022, όταν η Βρετανία επλήγη από θερμοκρασίες-ρεκόρ 40 βαθμών Κελσίου, όπως επισημαίνει ο Guardian.

Ενας σύγχρονος Ρομπέν των Δασών κατέφθασε στο σημείο με ένα ηλεκτρικό βαν για μια αυτοσχέδια, άτυπη κηδεία δίπλα στη βελανιδιά, όταν η RSPB, η τοπική υπηρεσία που διαχειρίζεται την περιοχή ειδικού επιστημονικού ενδιαφέροντος του δάσους Σέργουντ, ανακοίνωσε τον θάνατο του δέντρου.

Η Αγγλία, σύμφωνα με τον Guardian, διαθέτει έναν μοναδικό πλούτο τεράστιων αρχαίων βελανιδιών. Πρόκειται για 114 συνολικά δένδρα με περίμετρο άνω των εννέα μέτρων, που περιγράφονται από τους οικολόγους ως «οι λευκοί ρινόκεροι του Ηνωμένου Βασιλείου» – με μόλις 98 να έχουν καταγραφεί σε όλη την υπόλοιπη Ευρώπη, συμπεριλαμβανομένης της Σκωτίας και της Ουαλίας.

Από τότε που η βελανιδιά πήρε το όνομα του ταγματάρχη Χέιμαν Ρουκ, ενός τοπικού ιστορικού που περιέγραψε το δέντρο στα κείμενά του το 1790, προσέλκυε κάθε χρόνο χιλιάδες θαυμαστές – περίπου 350.000 ετησίως τις τελευταίες δεκαετίες. Παρότι τη δεκαετία του 1970 τοποθετήθηκε προστατευτικό φράγμα γύρω από το δένδρο, αυτό αποδυναμώθηκε από την κακή υγεία του εδάφους και τη συμπύκνωση που υπέστη από τους πολυάριθμους επισκέπτες.

Οι καλοπροαίρετες ιστορικές παρεμβάσεις δεν βοήθησαν στη μακροζωία του, αναφέρει ο Guardian. Το 1904 εγκαταστάθηκαν στηρίγματα και μεταλλικές αλυσίδες για να στηρίξουν τα κλαδιά του, και στη δεκαετία του 1960 τα κοίλα μέρη του γεμίστηκαν με σκυρόδεμα για να το στηρίξουν, ενώ τα κλαδιά του επικαλύφθηκαν με μόλυβδο, ακολούθως με υαλοβάμβακα και με πυρίμαχο χρώμα.

Οι ειδικοί πιστεύουν ότι τα στηρίγματα που συνέχισαν να στηρίζουν τα ισχυρά κλαδιά, ταυτόχρονα έθεσαν το δέντρο υπό πίεση. Χωρίς ανθρώπινη παρέμβαση οι αρχαίες βελανιδιές ρίχνουν τα κλαδιά τους και «μεγαλώνουν μέσω συρρίκνωσης», σύμφωνα με τους ειδικούς, υποχωρώντας στον κορμό τους – με αποτέλεσμα, καθώς γερνούν, να απαιτούν λιγότερα θρεπτικά συστατικά και νερό.

Το 2018 η RSPB ανέλαβε τη διαχείριση του χώρου, πραγματοποίησε μελέτες και έλαβε έκτακτα μέτρα για την αντιμετώπιση της επιδεινούμενης υγείας του δέντρου. Τότε ανακαλύφθηκε ότι ο ισχυρός κορμός της βελανιδιάς είχε αρχίσει να εξαντλείται από νερό, καθώς έστελνε υδάτινες ποσότητες στα εξωτερικά κλαδιά του, τα οποία στηρίζονταν τεχνητά από παραπήγματα – και πιθανώς επηρέασαν την ικανότητά του να αυτοσυντηρείται.

Υπόγειες δοκιμές αποκάλυψαν «ένα στραγγαλισμένο και στερημένο ριζικό σύστημα, σε πλήρη αποσύνδεση από το περιβάλλον του», όπως αναφέρει η RSPB στον Guardian. Το έδαφος που το συντηρεί ήταν φτωχό σε θρεπτικά συστατικά, καθώς στερούνταν μικροβιακής ζωής. Παρά τις απαλές ανασκαφές της υπηρεσίας τους τρεις τελευταίους χειμώνες γύρω από τις ρίζες ώστε να αεριστούν, η Μεγάλη Βελανιδιά έβγαλε ελάχιστα φύλλα πέρυσι και κανένα βλαστάρι ή φύλλο φέτος.

Δενδροκόμοι που παρακολουθούν την υγεία της την τελευταία δεκαετία αναφέρουν στον Guardian ότι δεν είναι σε θέση να απομονώσουν μια συγκεκριμένη αιτία για την παρακμή της, αλλά θεωρούν ότι η κλιματική αλλαγή υπήρξε καθοριστική παράμετρος. Παρότι το δέντρο είναι άφυλλο και άψυχο, δεν θα ξυλοκοπηθεί, καθώς το νεκρό ξύλο του είναι σχεδόν εξίσου πολύτιμο για την άγρια ​​ζωή με το ζωντανό.

Δεδομένου ότι τα αρχαία δέντρα πεθαίνουν ή καταστρέφονται χωρίς κανείς να το αντιληφθεί, οι οικολόγοι καλούν τη βρετανική κυβέρνηση να θεσπίσει ειδική νομική προστασία τους, ώστε να μην έχουν τη μοίρα της επιβλητικής Μεγάλης Βελανιδιάς του Σέργουντ.

. . .