«Ένας ισότιμος και κατοικήσιμος κόσμος είναι εφικτός»

Σύνταξη – επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης

Μια παγκόσμια έκθεση παρέχει μια εναλλακτική λύση στην κλιματική κρίση, τον πολιτικό εξτρεμισμό και τις οικονομικές εντάσεις. Η ανθρωπότητα μπορεί να βελτιώσει το βιοτικό επίπεδο, να μειώσει την ανισότητα και να διατηρήσει την παγκόσμια θέρμανση εντός του ορίου των δύο βαθμών Κελσίου, σύμφωνα με ένα ευρύτερο όραμα για την επιβίωση του πλανήτη.

Η έκθεση του World Inequality Lab (WIL) στοχεύει να αποτελέσει την πιο ολοκληρωμένη προσπάθεια μέχρι σήμερα για την αντιμετώπιση της πολυκρίσης που ωθεί τον κόσμο προς την κλιματική κατάρρευση, τον πολιτικό εξτρεμισμό και την ολοένα και μεγαλύτερη οικονομική και κοινωνική ένταση.

Προσφέρει μια σειρά από τολμηρές πολιτικές προτάσεις, όπως υψηλούς φόρους περιουσίας για τους δισεκατομμυριούχους, απότομες μειώσεις στις ώρες εργασίας, αλλαγή στη διατροφή και μετατόπιση των επενδύσεων από τομείς με ουσιαστική ένταση, όπως η βιομηχανία και η εξόρυξη, στην εκπαίδευση και την υγεία. Εάν ληφθούν αυτά και άλλα μέτρα, αναφέρει η έκθεση, τα εισοδήματα του 89% του παγκόσμιου πληθυσμού θα διπλασιαστούν έως το 2100 και η παγκόσμια θέρμανση θα διατηρηθεί κάτω από 2 βαθμούς Κελσίου πάνω από τον προβιομηχανικό μέσο όρο.

Οι συγγραφείς λένε ότι το όραμά τους παρέχει μια θετική εναλλακτική στις ζοφερές προβλέψεις των ακροδεξιών τεχνο-εξορυκτών, των εθνικιστών και των δισεκατομμυριούχων που ισχυρίζονται ότι το μέλλον αναπόφευκτα θα φέρει περισσότερα ορυκτά καύσιμα, κλιματική αναστάτωση και ανισότητα. «Υπάρχει μια τεράστια πολιτιστική, πνευματική και πολιτική μάχη που βρίσκεται σε εξέλιξη. Και όλοι έχουμε έναν ρόλο να διαδραματίσουμε», δήλωσε ο Thomas Piketty, συν-διευθυντής του WIL και καθηγητής στη Σχολή Οικονομικών του Παρισιού. «Η ιδεολογία που βλέπουμε με τον Donald Trump και όλους τους μικρούς Trump που έχουμε στην Ευρώπη και σε όλο τον κόσμο, απλά δεν πρόκειται να αποδώσει. Στο τέλος της ημέρας θα πρέπει να καταλήξουμε σε αυτό το είδος συνεργατικής αναδιανομής πόρων και εξουσίας, επειδή η εναλλακτική λύση απλώς θα οδηγήσει σε καταστροφικά αποτελέσματα τόσο για το περιβάλλον, όσο και για το κλίμα, αλλά και για κοινωνικούς λόγους».

Η Έκθεση για την Παγκόσμια Δικαιοσύνη, που δημοσιεύθηκε την Πέμπτη, προσπαθεί να ξεπεράσει τις αδυναμίες των κυρίαρχων προσεγγίσεων στην πολυκρίση, συμπεριλαμβανομένης της υπερβολικά υλιστικής έμφασης των παραδοσιακών αριστερών κομμάτων, της αμφισβητήσιμης αποτελεσματικότητας της οικονομικής αποανάπτυξης που προτείνουν πολλοί οικολόγοι και της έλλειψης μελετών κοινωνικού αντίκτυπου από την Διακυβερνητική Επιτροπή του ΟΗΕ για την Κλιματική Αλλαγή.

Η έκθεση στοχεύει στην διόρθωση αυτών των περιορισμών ενσωματώνοντας μελέτες για την ανισότητα, την επιστήμη του κλίματος και προτάσεις για τη δημιουργία ενός πολιτικού συνασπισμού ικανού να αναμορφώσει την παγκόσμια χρηματοπιστωτική αρχιτεκτονική. Αυτό το «σχέδιο για ισότητα και ευημερία εντός των πλανητικών ορίων» είναι προϊόν εργασίας 45 συγγραφέων, βασισμένο σε βάσεις δεδομένων που έχουν συγκεντρώσει περισσότεροι από 200 ερευνητές από όλο τον κόσμο.

Στον πυρήνα της βρίσκεται η έννοια της επάρκειας – η ιδέα ότι οι άνθρωποι μπορούν να απολαμβάνουν μια ευημερούσα, υγιή ζωή χωρίς να προσπαθούν συνεχώς να καταναλώνουν ή να συσσωρεύουν περισσότερα υλικά αγαθά που υποβαθμίζουν τον φυσικό κόσμο από τον οποίο εξαρτάται κάθε μορφή ζωής.

Για να επιτευχθεί αυτό, οι συγγραφείς προβλέπουν τρία βήματα: μείωση κατά περισσότερο από το μισό του μέσου χρόνου εργασίας από 2.100 ώρες ετησίως σε 1.000 ώρες, που ισοδυναμεί περίπου με δυόμισι ημέρες εργασίας την εβδομάδα, ενθάρρυνση των ανθρώπων να τρώνε λιγότερο κόκκινο κρέας – το οποίο αποτελεί την κύρια αιτία της αποψίλωσης των δασών και της οικολογικής καταστροφής – και επαναπροσανατολισμό της οικονομίας σε δραστηριότητες χαμηλής κατανάλωσης μέσω υπερδιπλασιασμού των δαπανών για την εκπαίδευση στα 8.400 ευρώ ανά άτομο και των δαπανών για την υγειονομική περίθαλψη στα 14.400 ευρώ.

Ο Piketty δήλωσε: «Ένα επιπλέον ευρώ του ΑΕΠ στην εκπαίδευση και την υγεία έχει τρεις έως τέσσερις φορές μικρότερο αποτύπωμα υλικών και κατανάλωση ενέργειας από ένα επιπλέον ευρώ του ΑΕΠ στον μεταποιητικό τομέα. Γι’ αυτό οι τομεακές μετατοπίσεις είναι εξαιρετικά σημαντικές».

Η αντιμετώπιση της ανισότητας αποτελεί κεντρικό στόχο. Σύμφωνα με το σχέδιο, το μέσο κατά κεφαλήν ακαθάριστο εθνικό εισόδημα σε όλο τον κόσμο θα είναι 5.000 ευρώ το μήνα μέχρι το τέλος του αιώνα – μια αύξηση για σχεδόν όλους, με τα μεγαλύτερα κέρδη να καταγράφονται στον παγκόσμιο νότο. Εξαίρεση θα αποτελούν οι υπερ-πλούσιοι, οι οποίοι θα φορολογούνται υψηλότερα επειδή είναι οι πιο υπεύθυνοι για την κλιματική κρίση. Το μερίδιο του παγκόσμιου πλούτου που κατέχουν οι δισεκατομμυριούχοι, οι οποίοι αποτελούν μόνο το 0,001% του παγκόσμιου πληθυσμού, θα μειωθεί από 6% σε 0,05%, ενώ το κατώτερο 50% του πληθυσμού θα δει το μερίδιό του στον πλούτο να αυξάνεται από 2% σε 30%.

Η άλλη προτεραιότητα είναι η μείωση των κλιματικών κινδύνων με τη μείωση των εκπομπών όσο το δυνατόν πιο κοντά στο μηδέν. Η έκθεση λαμβάνει υπόψη τρία σενάρια για την απαλλαγή από τον άνθρακα στα μέσα του αιώνα, όπως περιγράφονται από τον Διεθνή Οργανισμό Ενέργειας, και τα προβλέπει έως το 2100. Σύμφωνα με το πιο φιλόδοξο σχέδιό της, τα κεφάλαια θα ανακατευθυνθούν από τα πλουσιότερα άτομα του κόσμου και θα επενδυθούν σε αιολική, ηλιακή και άλλες ανανεώσιμες τεχνολογίες, ώστε να επιταχυνθεί η πλήρης απαλλαγή από τον άνθρακα και η ηλεκτροδότηση του ενεργειακού εφοδιασμού έως το 2050. Περαιτέρω μείωση των εκπομπών θα προέλθει από τη μείωση των ωρών εργασίας και την αλλαγή στις διατροφικές συνήθειες και την οικονομική δραστηριότητα.

Αυτό προβλέπεται να συγκρατήσει την άνοδο θερμοκρασίας του πλανήτη στους 1,8 C μέχρι το τέλος του αιώνα – σημαντικά χαμηλότερη από τους υπολογιζόμενους καταστροφικούς 4 με 4,5 C με βάση τα σενάρια βραδείας απανθρακοποίησης και συνεχούς αύξησης της ζήτησης υλικών αγαθών -είναι επίσης καλύτερο από την αύξηση κατά 1,9 C που προβλέπει το σενάριο αποανάπτυξης σε όλους τους τομείς.

Κεντρική, ανάμεσα στα πρακτικά βήματα που θα απαιτηθούν για την επίτευξη των στόχων της έκθεσης, θα είναι η δημιουργία του παγκόσμιου ταμείου δικαιοσύνης που θα χρηματοδοτήσει και θα επιβλέψει την αύξηση της δαπάνης για εκπαίδευση και υγεία στο 38% του παγκόσμιου εθνικού προϊόντος από το 13% που είναι σήμερα. Το έργο θα υποστηριχθεί από ένα παγκόσμιο επενδυτικό υπερ-ταμείο που θα εξισορροπήσει τα ποσοστά κρατικού και ιδιωτικού πλούτου γύρω στα επίπεδα του 1970. «Ένας κατοικήσιμος και ίσος 21ος αιώνας είναι εφικτός», δηλώνει η έκθεση. «Το κύριο εμπόδιο που αντιμετωπίζει η πραγματοποίηση του δεν είναι αδυναμία τεχνικής φύσεως αλλά πολιτική επιλογή και σκληρή αλλά κρίσιμη δουλειά που απαιτείται για τη δημιουργία συνασπισμού που θα το στηρίξει».

Η Cornelia Mohren, συν-συγγραφέας και περιβαλλοντική συντονίστρια του WIL, παραδέχτηκε ότι η έκθεση ήταν «ενορατική και πιθανόν ουτοπική» αλλά πρόσθεσε ότι ήταν αναγκαίο να δειχτεί ότι άλλοι εναλλακτικοί δρόμοι ήταν εφικτοί. «Είναι πολύ καλό να γνωρίζουμε ότι ένας ίσος κόσμος είναι εφικτός και συμβατός με την παραμονή μας μέσα στα πλαίσια των προϋπολογισμών εκπομπών άνθρακα», είπε. «Είναι ένα αποτέλεσμα που βοηθά πολύ και μας δίνει ελπίδα. Βλέπουμε τι είναι εφικτό αλλά και πόσο δύσκολο να επιτευχθεί με την παρούσα πολιτική πραγματικότητα που είναι τόσο καταθλιπτική», συμπληρώνει.

Ο Piketty είπε ότι η σύγχρονη ιστορία δείχνει πως ο στόχος είναι εφικτός. Χώρες όπως η Δανία και Σουηδία ήταν κάποτε εξαιρετικά διαιρεμένες από οικονομικής σκοπιάς αλλά έκαναν πολύ γρήγορη πρόοδο στη μείωση της ανισότητας χάρις σε κυβερνητικές πολιτικές αλλά και επενδύοντας στην εκπαίδευση και την υγεία. Οι ώρες εργασίας στην Ευρώπη μειώθηκαν στο μισό αυτών του 19ου αιώνα κάτι που συμβαδίζει με τα συμπεράσματα της έκθεσης.

«Το κλειδί», πρόσθεσε ο Piketty, «είναι να αντιμετωπισθούν συγχρόνως η ανισότητα και κατοικησιμότητα».

Ο Piketty

«Χωρίς αυτή τη δίδυμη προσπέλαση», είπε, «οι κυβερνήσεις κινδυνεύουν να επαναλάβουν τα λάθη που προκάλεσαν διαμαρτυρίες σαν “των κίτρινων γιλέκων” στην Γαλλία, για τον φόρο άνθρακα που θα είχε άνιση κατανομή εις βάρος της εργατικής και μεσαίας τάξης έναντι της άρχουσας». Προσθέτει: « Αν δεν βάλουμε αυτό στο κέντρο της ανάλυσης μας και συνεχίσουμε να μιλάμε αφηρημένα για πράσινη ενέργεια και περιβάλλον, δεν πρόκειται να δούμε αποτελέσματα».

Η έκθεση θα παρουσιαστεί στην Παγκόσμια Διάσκεψη Ανισότητας, 4-6 Ιουνίου στο Παρίσι. Ο Jason Hickel, καθηγητής στο Αυτόνομο Πανεπιστήμιο της Βαρκελώνης και επισκέπτης καθηγητής στο London School of Economics (LSD) δήλωσε: «Πρόκειται για μια σπουδαία και επίκαιρη παρέμβαση. Όλο αυτό είναι εφικτό από τεχνικής πλευράς – μπορούμε να πετύχουμε αξιοπρεπή ζωή για όλους μέσα στα όρια του πλανήτη μας – αλλά θα απαιτηθεί καλά οργανωμένη πολιτική πάλη για να επιτευχθεί».

Πηγή: The Guardian