Τα ψάρια κοιμούνται σχεδόν όπως και οι άνθρωποι

Είτε μέσα σε μια αποικία κοραλλιών, κρυμμένα στο σκοτάδι μιας υδάτινης σπηλιάς, είτε επιπλέοντας κατατονικά ακριβώς πάνω από τον πυθμένα του ωκεανού, τα ψάρια βρίσκουν ευκαιρίες για ξεκούραση και ανάκαμψη, σχεδόν ακριβώς όπως κάνουν και οι άνθρωποι, αναφέρει δημοσίευμα των New York Times.

Τα περισσότερα ψάρια είναι ημερόβια, δηλαδή κοιμούνται κυρίως τη νύχτα. Καθώς δεν διαθέτουν βλέφαρα, το φως διαταράσσει τον ύπνο τους, στη διάρκεια του οποίου παραμένουν ακίνητα. Οπως και οι άνθρωποι, ο οργανισμός τους ανταποκρίνεται νυσταλέα στα περιβαλλοντικά ερεθίσματα – ενώ αν στερηθούν έναν ύπνο, τον αναπληρώνουν με… περισσότερο ύπνο την επόμενη νύχτα.

Μια νέα μελέτη του Ινστιτούτου Βιολογικής Κυβερνητικής Max Planck στη Γερμανία, που δημοσιεύθηκε αυτόν τον μήνα στο περιοδικό Nature Communications, δείχνει πόσο ο ύπνος των ψαριών μοιάζει με τον ανθρώπινο. Παρακολουθώντας τις κινήσεις των ματιών των ζεβρόψαρων, οι ερευνητές κατάφεραν να εντοπίσουν τέσσερις διαφορετικές υποκαταστάσεις ύπνου, παρόμοιες με τα «στάδια» που καταγράφονται επιστημονικά στους ανθρώπους.

Τρεις από τις τέσσερις αυτές υποκαταστάσεις ύπνου συμβαίνουν τη νύχτα και έχουν συνολική διάρκεια 10 ωρών. Η πρώτη –και βαθύτερη– χαρακτηρίζεται από ένα παγωμένο βλέμμα. Πριν από την αφύπνιση εμφανίζεται η δεύτερη, ελαφρύτερη, όπου τα μάτια τρεμοπαίζουν πλαγίως προς την ίδια κατεύθυνση, προτού κινηθούν αργά πίσω στο κέντρο. Στην τρίτη υποκατάσταση, στην οποία εισέρχονται λίγο πριν από το ξημέρωμα, και τα δύο μάτια στρέφονται στην ίδια πλευρά και παραμένουν εκεί.

Κατά την τέταρτη και τελευταία υποκατάσταση, η οποία λαμβάνει χώρα σε σύντομα διαστήματα κατά τη διάρκεια της ημέρας, τα μάτια του ζεβρόψαρου κινούνται πέρα-​​δώθε, σαν να σαρώνουν το περιβάλλον για πιθανούς κινδύνους. Αλλά η εικόνα είναι παραπλανητική: στην πραγματικότητα πρόκειται για υπνάκους πέντε έως δέκα λεπτών, αλλά τόσο βαθιοί ώστε πολλές εγκεφαλικές δραστηριότητες καταστέλλονται, με αποτέλεσμα τα ψάρια να δυσκολεύονται να ξυπνήσουν.

Στο πλαίσιο της μελέτης του Ινστιτούτου Max Planck οι ερευνητές κατάφεραν να παρακολουθήσουν τα ψάρια χρησιμοποιώντας αυτό που περιγράφεται καλύτερα ως ένα αυτόνομο σύστημα μικροσκοπικής βιντεοσκόπησης. Το σκόπευτρο και η κάμερα ακολούθησαν 105 ψάρια γύρω από ένα ενυδρείο καθώς κολυμπούσαν, αναζητούσαν τροφή και κοιμούνταν. Οι ερευνητές κατέγραψαν έτσι για πρώτη φορά τον εγκέφαλο ενός ελεύθερα κινούμενου ζώου.

Δεδομένου ότι τα ζεβρόψαρα είναι διαφανή κατά τις πρώτες τρεις εβδομάδες της ζωής τους, οι επιστήμονες είχαν τη δυνατότητα απεικόνισης του εγκεφάλου τους μέσω ασβεστίου, παρακολουθώντας ποιοι νευρώνες ενεργοποιούνται συνδυαστικά σε διάφορα στάδια ύπνου. Αυτό τους επέτρεψε να παρακολουθήσουν τον εγκέφαλό τους σε κίνηση, καταγράφοντας ταυτόχρονα και τις κινήσεις του σώματος και των ματιών τους.

Οι New York Times αναφέρουν ότι οι ερευνητές κατάφεραν να δείξουν ότι τα ζεβρόψαρα έχουν συγκεκριμένες καταστάσεις ύπνου, και ότι ορισμένοι πληθυσμοί νευρώνων τους που ενεργοποιούνται ίσως να αποτελούν δείκτες για τις τέσσερις καταστάσεις ύπνου τους. Ο εγκέφαλός τους, παρότι μικρότερος και απλούστερος από τον ανθρώπινο, βοηθάει στον εντοπισμό των πιο βασικών μηχανισμών που σχετίζονται με τον ύπνο.

Αμερικανοί βιολόγοι εξηγούν στους New York Times ότι πολλά από τα γονίδια, τους νευρώνες και τα φαρμακευτικά σκευάσματα που ρυθμίζουν τον ύπνο των ανθρώπων και άλλων θηλαστικών έχουν παρόμοιες επιδράσεις και στα ψάρια. Η έρευνα είναι αποκαλυπτική καθώς, όπως αναφέρουν, παρότι γνωρίζουμε ότι όλα τα ζώα κοιμούνται για ένα μεγάλο χρονικό διάστημα του βίου τους, οι λόγοι και οι μηχανισμοί που ρυθμίζουν τον ύπνο τους δεν είναι ακόμη απολύτως κατανοητοί.

. . .