Ιαπωνία: Μαζικές αλλεργίες εξαιτίας γύρης από το… 1950

Τον περασμένο Φεβρουάριο, βίντεο με κύματα καπνού που αιωρούνταν πάνω από ένα αειθαλές δάσος έγιναν viral στην Ιαπωνία. Μόνο που, όπως αποδείχτηκε, δεν ήταν καπνός αλλά γύρη – και τα βίντεο ήταν μια προειδοποίηση για δεκάδες εκατομμύρια κατοίκους της ασιατικής νησιωτικής χώρας να ξαναβγάλουν από τα ντουλάπια τις μάσκες τους και τα φάρμακα για τις αλλεργίες.

Η αλλεργική ρινίτιδα λόγω της γύρης σαρώνει την Ιαπωνία κάθε άνοιξη, με αποτέλεσμα χιλιάδες άνθρωποι κάθε ηλικίας να κυκλοφορούν στους δρόμους φορώντας μάσκες. Η πάθηση έχει μετατραπεί σε εθνική κρίση, με περίπου το 43% του πληθυσμού της χώρας να βιώνει από μέτρια μέχρι σοβαρά συμπτώματα, όπως αναφέρει ρεπορτάζ του BBC.

Πέραν των ενοχλήσεων που προκαλούν, αυτές οι αλλεργίες οδηγούν συχνά σε απώλεια ύπνου και κακή συγκέντρωση, ενώ οι πάσχοντες είναι πιο πιθανό να εμφανίσουν και άλλες παθήσεις, όπως άσθμα και τροφικές αλλεργίες. Στην κορύφωση της περιόδου της αλλεργικής ρινίτιδας στην Ιαπωνία, ο οικονομικός αντίκτυπος, τόσο από τις ημέρες ασθένειας όσο και από τις χαμηλότερες καταναλωτικές δαπάνες, εκτιμάται σε 1,38 δισ. ευρώ ημερησίως.

Ομως οι έντονες αλλεργίες στην Ιαπωνία δεν οφείλονται στην κακή υγεία, στη ρύπανση, ή ακόμη και στο φυσικό περιβάλλον, αλλά σε αποφάσεις ηγετών πριν από 70 χρόνια και βάλε, στις δεκαετίες μετά το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου. Κατά τη διάρκεια του πολέμου, οι ελλείψεις πετρελαίου και φυσικού αερίου που επέφερε το εμπάργκο των ΗΠΑ οδήγησαν τη χώρα να στραφεί στον πιο άφθονο φυσικό πόρο της, τα δάση, ως πηγή καυσίμων για τις οικίες και τη βιομηχανία.

Αυτό είχε ως αποτέλεσμα την εκτεταμένη αποψίλωση των φυσικών δασών, με τα βουνά γύρω από μεγάλες πόλεις, όπως το Τόκιο, η Οσάκα και το Κόμπε, να απογυμνώνονται εντελώς από δέντρα. Τα βουνά έγιναν άγονα, προκαλώντας φυσικές καταστροφές –κατολισθήσεις και πλημμύρες– σε διάφορες περιοχές. Μια μεγάλης κλίμακας αναδάσωση πραγματοποιήθηκε μέσω δημοσίων έργων που χρηματοδοτήθηκαν από φορολογικά έσοδα, ώστε να προληφθεί η διάβρωση του εδάφους.

Στοχεύοντας στην ταχεία αναδάσωση, η κυβέρνηση επέλεξε να φυτέψει δενδροστοιχίες μόλις δύο διαφορετικών αυτοφυών, ταχέως αναπτυσσόμενων αειθαλών ειδών χλωρίδας, που ήταν σε θέση να επιφέρουν γρήγορα αποτελέσματα και να παρέχουν ξύλο για μελλοντική χρήση στις κατασκευές. Ο λόγος για τον κέδρο σούγκι, και το κυπαρίσσι χινόκι. Σήμερα, τα δάση με αυτές τις φυτείες καλύπτουν περίπου το ένα πέμπτο της ιαπωνικής επικράτειας.

Το πρόβλημα, όπως επισημαίνει το BBC, είναι ότι τα δέντρα σούγκι και χινόκι παράγουν μεγάλες ποσότητες ελαφριάς γύρης, που μεταφέρεται εύκολα στις μεγαλουπόλεις και ευθύνεται για τις περισσότερες εποχικές αλλεργίες στη χώρα. Η κατάσταση έχει επιδεινωθεί τις τελευταίες δεκαετίες, καθώς αυτά τα δέντρα απελευθερώνουν όλο και περισσότερη γύρη μετά την ωρίμανσή τους, που έρχεται στα 30 τους χρόνια.

Το 2023 η Ιαπωνία χαρακτήρισε τις αλλεργίες εθνικό κοινωνικό πρόβλημα και η κεντρική κυβέρνηση έθεσε ένα φιλόδοξο σχέδιο: τη μείωση της γύρης κατά 50% μέσα σε 30 χρόνια. Ως πρώτο βήμα, στοχεύει στη μείωση των δασικών εκτάσεων που καλύπτονται από δέντρα σούγκι με υψηλή περιεκτικότητα σε γύρη κατά 20% έως το 2033.

Ωστόσο η αντικατάσταση των δασών που καλύπτουν πάνω από το 2% του εδάφους της Ιαπωνίας μέσα σε μια δεκαετία είναι μια τιτάνια προσπάθεια, καθώς η απλή κοπή τους δεν αρκεί. Για να αποφευχθεί η διάβρωση του εδάφους ή η κατά λάθος υποβάθμιση των κλιματικών στόχων της χώρας χρειάζεται η αντικατάστασή τους να γίνει άμεσα.

Σε έντονη αντίθεση προς τα φυσικά δάση της Ιαπωνίας, τα οποία σφύζουν από βιοποικιλότητα και ήχους, τα δέντρα σούγκι και χινόκι έχουν όλα το ίδιο ύψος και φιλοξενούν ελάχιστα πτηνά ή έντομα. Ετσι, η απώλεια ενδιαιτημάτων, μαζί με τα χωροκατακτητικά είδη, έχουν ως αποτέλεσμα μεγάλο μέρος της μοναδικής άγριας ζωής της χώρας να διατρέχει ολοένα και μεγαλύτερο κίνδυνο.

Με τα δάση φυτειών μονοκαλλιέργειας να προκαλούν τόσα πολλά προβλήματα, είναι λογικό η Ιαπωνία να προσπαθεί τώρα να τα αντικαταστήσει με κάτι καλύτερο. Αλλά η πρόκληση συνίσταται στην ιδιαίτερη γεωγραφία της χώρας, η οποία είναι μια από τις πιο δασώδεις βιομηχανικές στον πλανήτη, με δάση που καλύπτουν το 68% της γης της – το ένα τρίτο των οποίων είναι φυτείες σούγκι και χινόκι. Επίσης, τα δάση βρίσκονται ακριβώς δίπλα στις μεγάλες πόλεις.

Η πόλη Κόμπε, η μεγαλύτερη στην κεντρική Ιαπωνία, με πυκνό αστικό πυρήνα και τεράστια δάση εντός των ορίων της, ξεκίνησε μια προσπάθεια να μετατρέψει 445 στρέμματα φυτειών σε φυσικά δάση πλατύφυλλων, σε έναν 15ετή κύκλο. Κάθε χρόνο μια περιοχή αποψιλώνεται επιλεκτικά, με αφαίρεση των σούγκι, των χινόκι και άλλων χωροκατακτητικών ειδών, όπως τα μπαμπού. Τα πλατύφυλλα δέντρα παραμένουν και, καθώς περισσότερος ήλιος φτάνει στο έδαφος, ξαναφυτρώνουν.

Παρόμοια projects ξεκινούν και σε άλλες περιοχές της Ιαπωνίας, αναφέρει το BBC. Τα κομμένα δένδρα από όλες τις περιοχές της αναδάσωσης χρησιμοποιούνται για θέρμανση, παραγωγή επίπλων και ιαπωνικό λευκό κάρβουνο – ένα καύσιμο για μπάρμπεκιου, χωρίς καπνό, που μπορεί να χρησιμοποιηθεί και σε βιομηχανικές διεργασίες.

Δεδομένου, όμως, ότι ακόμη κι αν επιτευχθεί ο στόχος της δεκαετίας, το 80% των δασών με δέντρα σούγκι θα παραμείνει, η χώρα αναπτύσσει και νέες ιατρικές θεραπείες για την καλύτερη ανακούφιση των συμπτωμάτων της έκθεσης στη γύρη. Ενα υπογλώσσιο δισκίο ανοσοθεραπείας μακράς δράσης εξακολουθεί να βοηθά στην ανακούφιση των αλλεργικών συμπτωμάτων δύο χρόνια μετά τη θεραπεία, ενώ και το γενετικά τροποποιημένο ρύζι βοηθά στην αντιμετώπιση των αλλεργιών.

Για να υποστηρίξει τις προσπάθειές της για αντικατάσταση των φυτειών, το 2024 η ιαπωνική κυβέρνηση θέσπισε έναν νέο φόρο δασικού περιβάλλοντος, ύψους 1.000 γιεν (5,2 ευρώ) ετησίως, για όλους τους κατοίκους. Τα χρήματα χρησιμοποιούνται για την υποστήριξη της βιώσιμης δασοκομίας, με κυρίαρχο στοιχείο την αντικατάσταση παλαιότερων δέντρων σούγκι με νέα σπορόφυτα χαμηλής γύρης, ειδικά σε αστικές περιοχές.

Σύμφωνα με το BBC, πριν από τη δεκαετία του 1960 στα ιαπωνικά δεν υπήρχε καν λέξη για την αλλεργική ρινίτιδα. Η ιαπωνική γύρη κέδρου εντοπίστηκε για πρώτη φορά το 1963 και ήταν κάτι το πρωτοφανές για τη χώρα. Οι επιστήμονες ελπίζουν ότι με την επιστροφή πιο φυσικών, ποικιλόμορφων δασών, οι Ιάπωνες θα μπορέσουν κάποτε να απολαμβάνουν τη φύση τους… χωρίς φτερνίσματα.

. . .