Τι είναι αυτό το βουητό στη θάλασσα; Η μεγάπτερη φάλαινα!

Φαροφύλακες σε ολόκληρο τον πλανήτη ακούν τη νύχτα ένα χαμηλό, απόκοσμο βουητό, που μερικές φορές προκαλεί τριξίματα στο εσωτερικό των φάρων. Τον ίδιο ήχο καταγράφουν και πολλοί ψαράδες, θεωρώντας ότι προέρχεται από κάποιο μηχάνημα μακρινής πετρελαϊκής εγκατάστασης ή από μακρινές βροντές.

Ωστόσο, όπως αναφέρει δημοσίευμα των Times του Λονδίνου, επιστήμονες που εργάζονται στην Αλάσκα των ΗΠΑ απέδωσαν πρόσφατα τους μυστηριώδεις αυτούς βόμβους σε εκπροσώπους των μεγαλύτερων ζώων της Γης – των μεγάπτερων φαλαινών.

Ερευνητές με επικεφαλής τον Φρεντ Σαρπ, βιολόγο που συνδέεται με το αμερικανικό Ινστιτούτο SETI (Αναζήτηση Εξωγήινης Νοημοσύνης), θα αναφέρουν αυτή την εβδομάδα, στο Συνέδριο Επιστήμης Αστροβιολογίας στο Ουισκόνσιν των ΗΠΑ, ότι οι μεγάπτερες φάλαινες παράγουν έναν ήχο που δεν έχει περιγραφεί ποτέ στην επιστημονική βιβλιογραφία. Πρόκειται για ένα βαθύ, συνεχές, ρυθμικό μουρμουρητό που ταξιδεύει σε απόσταση τουλάχιστον οκτώ χιλιομέτρων.

Ο λόγος για τον οποίο τα κήτη, που ζυγίζουν πάνω από 40 τόνους, παράγουν αυτόν τον ήχο παραμένει μυστήριο. Θα μπορούσε να είναι ένα είδος αυτο-καταπραϋντικού αναστεναγμού ή να εξυπηρετεί μια μηχανική λειτουργία, όπως το φτέρνισμα. «Δεν έχουμε την παραμικρή ιδέα», αναφέρει στους Times ο Σαρπ.

Τα ευρήματα της μελέτης προήλθαν από μια επιτόπια έρευνα γύρω από τον φάρο Five Finger (Πενταδάκτυλος), που βρίσκεται στο μεγάλο θαλάσσιο πέρασμα Φρέντερικ Σάουντ της νοτιοανατολικής Αλάσκας. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μικρόφωνα στην ξηρά και υδρόφωνα υποβρυχίως.

Οι βόμβοι αλλάζουν χαρακτηριστικά με την απόσταση, σύμφωνα με τον Σαρπ. Κοντά στις φάλαινες ακούγονται παιχνιδιάρικοι, σαν τους ήχους που κάνει ένα παιδί με τα χείλη και τη γλώσσα του. Πιο μακριά, οι υψηλότερες συχνότητες εξαφανίζονται και ο ήχος ακούγεται σαν βουητό ελέφαντα, μακρινή βροντή ή μεγάλο μηχάνημα εν λειτουργία.

Ο ερευνητής τονίζει στους Times ότι από απόσταση οι φάλαινες ακούγονται «πιο μηχανικές», γεγονός που ίσως εξηγεί γιατί οι βόμβοι παραβλέπονται ή αποδίδονται λανθασμένα εδώ και καιρό. Κινούνται επί το πλείστον σε ακουστικές συχνότητες εύρους μεταξύ 30 και 300 Hertz, αλλά εξ αποστάσεως αποκτούν μια ιδιάζουσα ποιότητα – λες και «πηγάζουν από το εσωτερικό» του ακροατή, όπως επισημαίνει ο Σαρπ.

Η ομάδα του θεωρεί ότι αυτό το ρυθμικό μουρμουρητό παράγεται από λιπαρά βύσματα μέσα στις ρινικές διόδους των φαλαινών, τα οποία λειτουργούν στεγανοποιητικά απέναντι στο θαλασσινό νερό όταν τα κήτη καταδύονται. Καθώς οι φάλαινες επιστρέφουν στην επιφάνεια και εκπνέουν με δύναμη, οι ερευνητές υποψιάζονται ότι τα βύσματα αρχίζουν να δονούνται σαν έμβολα, παράγοντας τον ήχο.

Οι συγκεκριμένοι βόμβοι δεν είναι οι μοναδικοί ήχοι φαλαινών που φαίνεται να έχουν διαφύγει της προσοχής των επιστημόνων. Η ομάδα του Σαρπ έχει καταγράψει αρκετούς ακόμα, βαφτίζοντάς τους με λέξεις όπως pizzle (μαστίγιο), chuff (βαριά ανάσα), howl (ουρλιαχτό) και hoot (συριστικός ήχος αποδοκιμασίας). Στο επόμενο στάδιο των ερευνών τους θα επιχειρήσουν να συνδέσουν κάθε ήχο με συγκεκριμένες συμπεριφορές των θαλάσσιων θηλαστικών.

Οι ανακαλύψεις αυτές μπορεί να αποκτήσουν και πρακτική χροιά. Οι ήχοι των φαλαινών που ανιχνεύονται από την ακτή χωρίς την ανάγκη σκαφών ή υποβρύχιου εξοπλισμού θα μπορούσαν ενδεχομένως να χρησιμοποιηθούν για την παρακολούθηση των κητών και την αποφυγή συγκρούσεών τους με διερχόμενα πλοία.

Βέβαια, υπάρχει και μια πιο φιλοσοφική διάσταση, που εξηγεί γιατί η έρευνα παρουσιάζεται σε ένα συνέδριο αστροβιολογίας, του οποίου η κύρια εστίαση είναι η αναζήτηση εξωγήινης ζωής. Αν οι ήχοι των φαλαινών ξεφεύγουν τόσα χρόνια από την ανθρώπινη αντίληψη, «ένας Θεός ξέρει ποια κοσμικά σήματα μπορεί να περάσουν απαρατήρητα», αναφέρει στους Times ο Σαρπ.

. . .