Πώς η φύση αξιοποιεί τους κρατήρες των βομβαρδισμών

Τον Φεβρουάριο του 1945, προς το τέλος του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου, ένας γερμανικός πύραυλος V2 χτύπησε τα έλη Γουόλθαμστοου του ανατολικού Λονδίνου, με την έκρηξη να δημιουργεί έναν κρατήρα εντός τους. Χωρίς κανείς να τον αγγίξει, ο κρατήρας γέμισε αργά με νερό, ιζήματα και άγρια ζωή. Πλέον, αυτή η πολεμική ουλή της Γης έχει μετατραπεί σε μια ακμάζουσα λίμνη.

Με τα υδρόβια φυτά της να ανθίζουν την άνοιξη, η μικρή λίμνη έχει γίνει ζωτικό τμήμα ενός οικοσυστήματος που υποστηρίζει μια εντυπωσιακή σειρά ειδών πανίδας, κυρίως εντόμων και αμφιβίων, όπως επισημαίνουν επιστήμονες σε δημοσίευμα του Guardian. Η επονομαζόμενη «Λίμνη Κρατήρα του Γουόλθαμστοου» βρίσκεται εντός περιφραγμένου τμήματος βάλτων που έχει χαρακτηριστεί προστατευόμενος, ως τόπος ιδιαίτερου βιολογικού ενδιαφέροντος.

Τα καθαρά νερά της παρέχουν καταφύγιο στην άγρια ​​ζωή καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους, σε ένα κατά τ’ άλλα εξαιρετικά διαχειριζόμενο αστικό τοπίο. Πάνω από ένα εκατομμύριο άνθρωποι επισκέπτονται ετησίως τους βάλτους. Οι περισσότεροι αγνοούν ότι η μικρή λίμνη κοντά στον περιμετρικό φράχτη τους γεννήθηκε από ένα εργαλείο καταστροφής.

Σε αντίθεση με τους περισσότερους υγροβιότοπους, η λίμνη του Γουόλθαμστοου δεν διαθέτει υδατοφράκτη ή σύστημα υδρολογικής διαχείρισης: το φυσικό βάθος της κρατάει το νερό καθαρό όλον τον χρόνο. Τα βοοειδή ποτίζονται από αυτήν και με τις οπλές τους δημιουργούν ένα συνονθύλευμα οικοτόπων που επιτρέπουν σε διαφορετικά είδη χλωρίδας και πανίδας να εγκατασταθούν εκεί.

Τον χειμώνα στους υγροβιότοπους της λίμνης μαζεύονται μπεκάτσες και τσαλαπετεινοί, ενώ την άνοιξη γίνονται τόπος αναπαραγωγής για τρίτωνες και νερόφιδα. Παράλληλα, σύμφωνα με τους βιολόγους, στις όχθες της λίμνης συχνάζουν λιβελούλες, μύγες και πεταλούδες, ενώ εντός της ζουν βάτραχοι και ερωδιοί. Από τα σπανιότερα υδρόβια φυτά της Βρετανίας που φιλοξενεί η λίμνη είναι τα έρποντα αρμυρίκια, τα οποία έχουν καταγραφεί σε μόλις δύο τοποθεσίες της χώρας.

Ο Guardian αναφέρει ότι οι μικρές λίμνες συνιστούν ένα από τα πιο υποτιμημένα περιουσιακά στοιχεία της οικολογίας, αφού υποστηρίζουν ένα ευρύτερο φάσμα φυτών και ζώων γλυκού νερού, ανάμεσά τους σπάνια και προστατευόμενα είδη – πολύ περισσότερα από άλλα ενδιαιτήματα γλυκών νερών, όπως τα μεγάλα ποτάμια και οι λιμνοθάλασσες.

Κεντρικός λόγος γι’ αυτό είναι ότι τα μεγαλύτερα υδάτινα σώματα προσελκύουν μεγαλύτερα προβλήματα. Τα ποτάμια συσσωρεύουν διάχυτη ρύπανση από τη γη που αποστραγγίζουν και οι μεγάλες λίμνες δέχονται μολυσμένα νερά από τεράστιες λεκάνες απορροής. Οι λιμνούλες, αντιθέτως, είναι αρκετά μικρές για να αποφύγουν τα συστήματα που βλάπτουν τα μεγαλύτερα νερά. Κανείς δεν διοχετεύει μια εκροή λυμάτων σε μια μικρή λίμνη – είναι πολύ μικρή για να τα αραιώσει.

Συνεπώς, οι λιμνούλες είναι πανίσχυρες δεξαμενές υποστήριξης της βιοποικιλότητας των γλυκών νερών, δημιουργώντας ένα μωσαϊκό συνθηκών σε κάθε είδους τοπίο, που κανένα μεγάλο υδάτινο σώμα δεν θα μπορούσε να αναπαράγει. Χαρακτηριστικά, στον υδροβιότοπο Τόμελεν, κοντά στην πόλη Ασελτ του Βελγίου, 144 λιμνούλες –πολλές εκ των οποίων δημιουργήθηκαν από βόμβες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου– υποστηρίζουν επτά διαφορετικά είδη αμφιβίων.

Περίπου 2.400 χιλιόμετρα ανατολικά του Γουόλθαμστοου το έδαφος αφηγείται μια διαφορετική ιστορία. Από την εισβολή της Ρωσίας στην Ουκρανία τον Φεβρουάριο του 2022, η κλίμακα της καταστροφής που αποτυπώνεται στο ουκρανικό τοπίο είναι ακατανόητη. Δορυφορικές εικόνες καταγράφουν πάνω από 600.000 κρατήρες σε δύο μόνο νότιες περιοχές της χώρας – το Μικολάιβ και τη Χερσώνα. Ολόκληρη η Ουκρανία μετράει πλέον εκατομμύρια κρατήρες από ρωσικές βόμβες.

Πέρα από τις δεκάδες χιλιάδες νεκρούς, τα εκατομμύρια των εκτοπισμένων και τη μετατροπή ολόκληρων πόλεων σε ερείπια, οι κρατήρες γίνονται αντικείμενο μελετών βιολόγων εδάφους. Οι έρευνές τους διαπιστώνουν τα καταστροφικά αποτελέσματα των βομβαρδισμών –ειδικά με πυρομαχικά λευκού φωσφόρου– που αναδιατάσσουν τη δομή των εδαφών και καταστρέφουν τη γεωργική δραστηριότητα σε γόνιμες περιοχές της χώρας, σκοτώνοντας μύκητες και μικροοργανισμούς.

Η μόλυνση από βαρέα μέταλλα σε μεμονωμένους κρατήρες δεν φθάνει πάντα σε καταστροφικά επίπεδα, συχνά αυξανόμενη ελαφρώς πάνω από το φυσικό υπόβαθρο, προτού σταθεροποιηθεί. Αλλά, όπως αναφέρουν βιολόγοι στον Guardian, η κεντρική απειλή για τις γύρω περιοχές δεν είναι τόσο η τοξικότητα που προκαλούν οι βομβαρδισμοί, όσο η απώλεια της γονιμότητας του εδάφους – η διαταραχή της δομής του και η μείωση των μικροβιακών πληθυσμών.

Και όμως, ουκρανοί βιολόγοι παρατηρούν ότι η φύση αυτοθεραπεύεται ακόμα και με απουσία ανθρώπινης παρέμβασης. Στους πιο ρηχούς κρατήρες παρατηρείται το φαινόμενο της επιταχυνόμενης πετρογένεσης: της αναμόρφωσης της δομής του εδάφους, με νέα στρώματα που αρχίζουν να σχηματίζονται σχεδόν προτού κατακαθίσει η σκόνη. Αλλά τα πάντα έχουν να κάνουν με την κλίμακα της καταστροφής.

Οι επιστήμονες αναφέρουν στον Guardian ότι στις έντονα βομβαρδισμένες ζώνες της ανατολικής Ουκρανίας, όπου εκρήξεις συμβαίνουν κάθε λίγα μέτρα, το σωρευτικό αποτέλεσμα είναι καταστροφικό, με ολόκληρα δάση να έχουν μετατραπεί σε γυμνή γη, χώμα να έχει ανατραπεί σε βάθος αρκετών μέτρων, και η πολυεπίπεδη δομή που χρειάστηκε αιώνες για να σχηματιστεί να έχει κονιορτοποιηθεί πέρα ​​από κάθε λειτουργία.

Αλλά οι μικρότεροι κρατήρες, βάθους τριών έως οκτώ μέτρων, σύντομα γεμίζουν λάσπη και μετατρέπονται σε μικροσκοπικές δεξαμενές που ποτίζουν διάφορα είδη ζώων, ενώ σταδιακά αναπαράγονται εκεί είδη βατράχων. Βιολόγοι επισημαίνουν στον Guardian ότι η ποικιλομορφία όλων των υδροβιότοπων, ακόμη και εκείνων που δημιουργούνται από πολεμικές συνθήκες, οδηγεί σε ποικιλομορφία ειδών πανίδας.

. . .