Ενα φράγμα στον Βερίγγειο Πορθμό θα μας σώσει από την κλιματική αλλαγή;

Λεύκανση των νεφών. Αρκτική ξανά στην… κατάψυξη. Γιγάντιο παρασόλ στο Διάστημα. Στη σειρά των «εξωφρενικών» ιδεών για την αντιμετώπιση της κλιματικής αλλαγής, δύο Ολλανδοί επιστήμονες προσθέτουν και αυτή: την κατασκευή ενός φράγματος μήκους 80 χιλιομέτρων στον Βερίγγειο Πορθμό, το ρηχό θαλάσσιο πέρασμα που χωρίζει τη Ρωσία από την Αλάσκα.

Μια μελέτη που δημοσιεύθηκε την Παρασκευή στο περιοδικό Science Advances, αναφέρει ότι υπό ορισμένες συνθήκες, ένα τέτοιο φράγμα θα μπορούσε να αποτρέψει την κατάρρευση ενός δικτύου ωκεάνιων ρευμάτων, γνωστού ως AMOC, το οποίο διαδραματίζει κεντρικό ρόλο στη ρύθμιση του κλίματος της Γης.

Το AMOC έχει εξασθενήσει τις τελευταίες δεκαετίες και μια σειρά από στοιχεία υποδηλώνουν ότι η ανθρωπογενής υπερθέρμανση θα μπορούσε κάποια μέρα να το οδηγήσει σε διακοπή ή σε σημαντική επιβράδυνση, με σοβαρές επιπτώσεις στα καιρικά φαινόμενα σε πολλές ηπείρους.

«Η μελέτη μας αναδεικνύει κάποιες ενδείξεις, δεν αποτελεί σχέδιο δράσης. Απαιτείται περισσότερη έρευνα για να επιβεβαιωθεί ότι ένα τέτοιο φράγμα θα ήταν αποτελεσματικό και για να αξιολογηθεί το λειτουργικό και περιβαλλοντικό του αποτύπωμα», δήλωσε στους New York Times, o Γέλε Σόουνς υποψήφιος διδάκτορας στο Πανεπιστήμιο της Ουτρέχτης στην Ολλανδία και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης.

Κατά τον ίδιο, η ανθρωπότητα θα μπορούσε κάποτε να αναγκαστεί να λάβει δραστικά μέτρα για να αποτρέψει τις χειρότερες συνέπειες της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Αν και η μείωση των εκπομπών άνθρακα παραμένει ο καλύτερος τρόπος για να αποτραπεί η κατάρρευση του AMOC, τα ευρήματα της μελέτης δείχνουν ότι «στο χειρότερο σενάριο», ένα φράγμα στον Βερίγγειο Πορθμό θα μπορούσε να αποτελέσει επιλογή.

Το AMOC, ή Atlantic Meridional Overturning Circulation (Ατλαντική Μεσημβρινή Ανατροπή Κυκλοφορίας, είναι ο όρος που χρησιμοποιείται συνήθως στα ελληνικά από τους ωκεανογράφους), αποτελεί μέρος ενός τεράστιου κυκλώματος νερού που διατρέχει τους ωκεανούς του κόσμου. Μεταφέρει ζεστό, αλμυρό νερό από τον τροπικό Ατλαντικό προς τα βόρεια, κατά μήκος της ανατολικής ακτής της Βόρειας Αμερικής και προς την Ευρώπη. Εκεί, το νερό αποδίδει τη θερμότητά του στον αέρα και συμβάλλει στην εξομάλυνση του καιρού στη Βρετανία και στις σκανδιναβικές χώρες. Στη συνέχεια ψύχεται, βυθίζεται και κατευθύνεται ξανά προς τον Νότο, όπου επηρεάζει τα πρότυπα βροχοπτώσεων στην Αφρική, τη Νότια Αμερική και πέρα από αυτές.

Αλλά η θέρμανση που προκαλούν τα αέρια του θερμοκηπίου διαταράσσει αυτή την ωκεάνια διαδικασία. Καθώς οι θερμοκρασίες αυξάνονται, η Αρκτική γίνεται πιο βροχερή και το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας λιώνει, με αποτέλεσμα περισσότερο γλυκό νερό να εισρέει στον Βόρειο Ατλαντικό, καθιστώντας την επιφάνειά του λιγότερο αλμυρή.

Αυτό εμποδίζει τα ύδατα του AMOC να βυθιστούν, με αποτέλεσμα να αντλείται λιγότερο ζεστό νερό από τις τροπικές περιοχές του πλανήτη προς τα βόρεια. Εάν αυτή η περιστροφική κίνηση σταματήσει πλήρως, η βόρεια Ευρώπη θα γίνει ακόμα πιο ψυχρή, στερούμενη τη ζέστη που φέρνει το AMOC.

Με λιγότερες ποσότητες υδάτων να κινούνται βόρεια μέσω του Ατλαντικού, μεγαλύτερες θα έρεαν προς την ανατολική ακτή των ΗΠΑ, ανεβάζοντας τη στάθμη της θάλασσας εκεί. Τα πρότυπα των τροπικών βροχοπτώσεων θα αναδιαμορφώνονταν, ξηραίνοντας ορισμένες περιοχές, και κάνοντας άλλες πολύ πιο βροχερές.

Με μια πρώτη ματιά, αναφέρει το ρεπορτάζ των New York Times, ο ρόλος του Βερίγγειου Πορθμού σε όλα αυτά δεν είναι προφανής, αλλά στην πραγματικότητα, το στενό αποτελεί πύλη για μεγάλες ποσότητες γλυκού νερού που ρέουν από τον Ειρηνικό προς τον Αρκτικό Ωκεανό και από εκεί στον Ατλαντικό. Η κατασκευή ενός φράγματος θα άλλαζε την ισορροπία γλυκών και αλμυρών υδάτων μεταξύ των τριών ωκεανών.

Χρησιμοποιώντας ένα υπολογιστικό μοντέλο του κλίματος της Γης, οι ολλανδοί επιστήμονες διαπίστωσαν ότι αυτό θα μπορούσε να επηρεάσει σημαντικά το AMOC. Εάν γίνει πιο ισχυρό, το κλείσιμο του στενού θα προκαλούσε τη ροή λιγότερων γλυκών υδάτων από τον Αρκτικό Ωκεανό προς τον Ατλαντικό, διατηρώντας τον Βόρειο Ατλαντικό πιο αλμυρό και το AMOC πιο σταθερό.

Αλλά αν το AMOC βρίσκεται ήδη κοντά στην κατάρρευση, τότε το κλείσιμο του στενού θα είχε το αντίθετο αποτέλεσμα, οδηγώντας σε περαιτέρω αποσταθεροποίηση. Με άλλα λόγια, το παν είναι το timing.

Προς το παρόν, ωστόσο, οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ακριβώς πόσο κοντά στην κατάρρευση βρίσκεται το AMOC. Ορισμένες προβλέψεις υποδηλώνουν ότι αυτό θα μπορούσε να συμβεί πριν από το τέλος αυτού του αιώνα, αλλά η αβεβαιότητα παραμένει.

Πάντως, ακόμα κι έτσι, δεδομένης της τεράστιας ζημιάς που θα μπορούσε να προκαλέσει μια κατάρρευση του AMOC, η ιδέα αξίζει να διερευνηθεί, όπως αναφέρουν οι συγγραφείς της μελέτης στους New York Times. Η μελέτη δεν διερευνά συγκεκριμένους τρόπους σχεδιασμού και κατασκευής του φράγματος, αλλά εκτιμά ότι πρέπει να έχει τις διαστάσεις δύο γιγάντιων αναχωμάτων – του Seamangeum Seawall της Νότιας Κορέας και του Maasvlakte 2 της Ολλανδίας.

Ωστόσο, ένα φράγμα στον Βερίγγειο Πορθμό θα είχε ένα μεγάλο μειονέκτημα σε σύγκριση με άλλες λεγόμενες «ιδέες γεωμηχανικής». Μετά την κατασκευή του, ένα κολοσσιαίο φράγμα στον ωκεανό δεν μπορεί εύκολα να κατεδαφιστεί εάν δεν λειτουργεί όπως είχε προβλεφθεί. Ως εκ τούτου, τα συμπεράσματα της μελέτης είναι πολύ αβέβαια, ενώ και οι πιθανές επιπτώσεις του φράγματος στην αλιεία και την κυκλοφορία των πλοίων θα είναι πολύ μεγάλες, σύμφωνα με τους New York Times.

. . .