Γιβραλτάρ: Πίθηκοι τρώνε λάσπη ως αντίδοτο στο junk food

Είδη πιθήκων που ζουν στον Βράχο του Γιβραλτάρ έχουν μάθει να καταπίνουν λάσπη, ώστε να ηρεμούν τα στομάχια τους από το πρόχειρο φαγητό που τους προσφέρουν (ή ενίοτε κλέβουν από) τα πλήθη των τουριστών, σύμφωνα με μια νέα έρευνα που παρουσιάζει ο Guardian.

Οι ερευνητές εντόπισαν τη σκόπιμη κατανάλωση χώματος, γνωστή ως γεωφαγία, καθώς παρατηρούσαν ομάδες μακάκων της ράτσας ρέζους Μπαρμπάρι στην περιοχή. Οι πίθηκοι που είχαν τη μεγαλύτερη επαφή με τουρίστες έτρωγαν περισσότερο λασπωμένο χώμα, με την κατανάλωση να κορυφώνεται στις εορταστικές περιόδους.

Περίπου 230 μακάκοι ζουν στο Γιβραλτάρ σε οκτώ ξεχωριστές ομάδες. Παρότι οι τοπικές αρχές τούς παρέχουν καθημερινές μερίδες φρούτων, λαχανικών και σπόρων, οι τουρίστες τους ταΐζουν τακτικά με σνακ, από σακούλες με πατατάκια και σοκολάτες μέχρι σοκολατένιους βόλους M&M και παγωτά.

Σύμφωνα με τους ερευνητές, η γεωφαγία των πιθήκων δεν σημαίνει ότι τους αρέσει να καταναλώνουν λάσπη. Οπως υποψιάζονται, λοιπόν, το κάνουν επειδή έχει ευεργετική επίδραση στο πεπτικό τους σύστημα. Χαρακτηριστικό είναι το γεγονός ότι οι μόνοι από τους μακάκους που δεν εθεάθησαν να τρώνε χώμα ανήκουν σε μια ομάδα που είναι απομονωμένη από επισκέπτες και τουρίστες.

Οικολόγοι αναλυτές συμπεριφοράς πρωτευόντων θηλαστικών αναφέρουν στον Guardian ότι η κατανάλωση λάσπης προσφέρει στους πιθήκους αποκατάσταση της ισορροπίας στο μικροβίωμα των εντέρων τους –τα μικρόβια που ζουν στο πεπτικό τους σύστημα–, το οποίο διαταράσσεται από τα λιπαρά, αλμυρά και ζαχαρούχα σνακ που τους προσφέρονται.

Παρατηρώντας τους από το καλοκαίρι του 2022 έως την άνοιξη του 2024, οι ερενητές διαπίστωσαν ότι σχεδόν το ένα πέμπτο όλων των τροφίμων που κατανάλωναν οι μακάκοι ήταν πρόχειρο φαγητό από τουρίστες. Οσοι από τους πιθήκους ζούσαν στην κορυφή του Βράχου του Γιβραλτάρ, περιοχή ιδιαίτερα δημοφιλή στους τουρίστες, είχαν πάνω από διπλάσιες πιθανότητες να καταναλώσουν junk food –άρα και περισσότερη λάσπη– από τους υπόλοιπους.

Συνολικά, καταγράφηκαν 44 πίθηκοι να τρώνε χώμα, σε 46 περιπτώσεις. Σε τρεις από αυτές, οι μακάκοι έφαγαν λασπωμένο χώμα λίγη ώρα αφότου δέχτηκαν ποσότητες παγωτού, ψωμιού ή μπισκότων. Με τη μείωση του τουρισμού τον χειμώνα οι πίθηκοι κατανάλωναν 40% μικρότερη ποσότητα πρόχειρου φαγητού και 30% λιγότερη λάσπη.

Στην μελέτη τους, που δημοσιεύθηκε στο επιστημονικό περιοδικό Scientific Reports, οι ερευνητές περιγράφουν πώς οι πίθηκοι αποκτούν τη συνήθεια από μέλη της ομάδας τους, επιλέγοντας διαφορετικούς τύπους χώματος ανά ομάδα. Οι περισσότεροι μακάκοι αναζητούν κόκκινη άργιλο, που βρίσκεται σε όλο το Γιβραλτάρ, αλλά η ομάδα Ape’s Den, που κινείται σε χαμηλότερες δυτικές πλαγιές, προτιμά τη γεμάτη πίσσα λάσπη στις λακκούβες ασφαλτοστρωμένων δρόμων.

Ανθρωποι σε όλον τον κόσμο τρώνε χώμα και λάσπη, ιδιαίτερα οι έγκυες γυναίκες σε περιοχές της Αφρικής, της Ασίας και της Νότιας Αμερικής, ως αντίδοτο στη ναυτία ή για να καταναλώσουν κρίσιμα μεταλλικά στοιχεία. Αλλά οι ερευνητές δεν παρατήρησαν αύξηση στην κατανάλωση χώματος στις τάξεις των εγκύων ή θηλαζόντων πιθήκων, γεγονός που υποδηλώνει ότι η συνήθεια δεν οφείλεται σε ανάγκη συμπλήρωσης της διατροφής τους.

Αντίθετα, σύμφωνα με όσα αναφέρουν ειδικοί στον Guardian, οι μακάκοι τρώνε λάσπη για να ρυθμίσουν το πεπτικό τους σύστημα απέναντι στα σνακ υψηλής ενέργειας και χαμηλής περιεκτικότητας σε φυτικές ίνες, και στο junk food, που είναι γνωστό ότι προκαλεί στομαχικές διαταραχές σε ορισμένα πρωτεύοντα θηλαστικά. Οι τουρίστες καλούνται να μην αγγίζουν και να μην ταΐζουν τους πιθήκους στο Γιβραλτάρ, ωστόσο ο κανόνας δεν επιβάλλεται.

Το πρόχειρο φαγητό μπορεί να αποβεί εξίσου επιβλαβές για τους μακάκους όσο και το χώμα, καθώς μεγάλο τμήμα του εδάφους από το οποίο το καταναλώνουν βρίσκεται κοντά σε πολυσύχναστους δρόμους. Οι ερευνητές σκοπεύουν να αναλύσουν το έδαφος για να διαπιστώσουν τα επίπεδα των ρύπων που προκαλούνται από τα οχήματα με ορυκτά καύσιμα.

Επιστήμονες αναφέρουν στον Guardian ότι η γεωφαγία εξυπηρετεί πολλαπλούς σκοπούς. Μελέτες στους μπαμπουίνους τσακμά της Νότιας Αφρικής έδειξαν ότι καταναλώνουν σημαντικές ποσότητες χώματος και λάσπης, πιθανώς ως αντιστάθμισμα στις φυτικές τοξίνες της διατροφής τους. Αντίστοιχες συνήθειες έχουν παρατηρηθεί και στο Πάρκο Πιθήκων Αρασιγιάμα, στο Κιότο της Ιαπωνίας.

. . .