Τραμπ εναντίον (και) των προστατευόμενων ειδών

Η προστασία της φύσης δεν είναι μόνο ζήτημα οικολογίας. Είναι επίσης υπόθεση κοινωνικών αξιών και δικαίου. Μια απόφαση της κυβέρνησης του προέδρου των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ επαναφέρει τώρα στο προσκήνιο ένα θεμελιώδες ερώτημα: πότε μια πράξη προκαλεί πραγματικά βλάβη; Οπως επισημαίνει η Corriere della Sera, η απάντηση που δίνει πλέον η αμερικανική διοίκηση αλλάζει ριζικά το πλαίσιο προστασίας των απειλούμενων ειδών και ενδέχεται να έχει σοβαρές συνέπειες για το φυσικό περιβάλλον.

Στο έργο του «Περί Ελευθερίας» (1859), ο βρετανός φιλόσοφος Τζον Στιούαρτ Μιλ είχε διατυπώσει την περίφημη «αρχή της βλάβης», η οποία θεωρείται θεμέλιο του σύγχρονου φιλελευθερισμού. Σύμφωνα με αυτήν η εξουσία μπορεί να περιορίσει την ελευθερία ενός ατόμου μόνο αν αυτό είναι αναγκαίο ώστε να αποτραπεί πρόκληση βλάβης σε άλλους. Το προσωπικό συμφέρον ή η ηθική κρίση δεν αρκούν για να δικαιολογήσουν μια τέτοια παρέμβαση.

Η κυβέρνηση Τραμπ, ωστόσο, προχώρησε σε μια νέα ερμηνεία της έννοιας της «βλάβης» στο πλαίσιο του νόμου του 1973 για την προστασία των απειλούμενων ειδών. Η αλλαγή αυτή επιτρέπει πλέον δραστηριότητες όπως πετρελαϊκές γεωτρήσεις, μεταλλευτικές εξορύξεις, αποψιλώσεις δασών και άλλες αναπτυξιακές παρεμβάσεις ακόμη και σε κρίσιμους βιοτόπους, αρκεί να μην προκαλείται άμεσος τραυματισμός ή θανάτωση της προστατευόμενης πανίδας.

Μέχρι σήμερα οι αμερικανικές αρχές ερμήνευαν τη «βλάβη» με ευρύτερο τρόπο. Ως επιζήμια θεωρούνταν όχι μόνο η άμεση εξόντωση ενός ζώου, αλλά και η καταστροφή ή η υποβάθμιση του φυσικού του περιβάλλοντος, εφόσον αυτή δυσχέραινε την αναπαραγωγή, την αναζήτηση τροφής ή την επιβίωσή του. Η προσέγγιση αυτή είχε επικυρωθεί και με απόφαση του Ανώτατου Δικαστηρίου των ΗΠΑ το 1995.

Η νέα πολιτική σηματοδοτεί μια βαθύτερη φιλοσοφική και νομική μετατόπιση. Τι συνιστά, τελικά, βλάβη; Είναι μόνο το άμεσο πλήγμα ή και η σταδιακή καταστροφή των συνθηκών που επιτρέπουν σε έναν οργανισμό να ζει και να αναπτύσσεται; Το ίδιο ερώτημα, άλλωστε, μπορεί να τεθεί και για τον άνθρωπο, όταν υπονομεύονται η υγεία, οι κοινωνικές σχέσεις ή οι προοπτικές της ομαλής επιβίωσής του.

Η κυβέρνηση Τραμπ υποστηρίζει ότι η προηγούμενη ερμηνεία είχε οδηγήσει σε υπερβολική ομοσπονδιακή ρύθμιση και ότι η νέα προσέγγιση αποκαθιστά την κοινή λογική, προσφέροντας μεγαλύτερη ασφάλεια δικαίου σε ιδιοκτήτες γης και επιχειρήσεις. Οι περιβαλλοντικές οργανώσεις, αντίθετα, κάνουν λόγο για σοβαρή οπισθοδρόμηση.

Ο Μπεν Γκρόιελ, από την περιβαλλοντική οργάνωση Sierra Club, χαρακτήρισε την απόφαση «παράνομη προσπάθεια να διευκολυνθούν οι ρυπογόνες βιομηχανίες εις βάρος οικοσυστημάτων ζωτικής σημασίας», ενώ πολλές οργανώσεις έχουν ήδη προαναγγείλει δικαστικές προσφυγές. Οπως σημειώνει η Corriere della Sera, η υπόθεση ενδέχεται να οδηγηθεί εκ νέου στο Ανώτατο Δικαστήριο, το οποίο σήμερα έχει σαφώς πιο συντηρητική σύνθεση από εκείνη που είχε αποφανθεί πριν από τρεις δεκαετίες.

Οι συνέπειες της αλλαγής ενδέχεται να αποδειχθούν δραματικές για πολλά είδη άγριας ζωής. Ο θαλάσσιος αγελαδοειδής της Φλόριντα, ο πάνθηρας της Φλόριντα, η πεταλούδα μονάρχης, ο αδηφάγος και ο σολομός του Ατλαντικού συγκαταλέγονται στα ζώα που εξαρτώνται από ευαίσθητα οικοσυστήματα, τα οποία πλέον κινδυνεύουν περισσότερο από την ανθρώπινη δραστηριότητα.

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και η πολιτική διάσταση της υπόθεσης. Η Corriere della Sera θυμίζει την πρόσφατη κριτική του δημοσιογράφου των New York Times Φίνταν Ο’Τουλ στο βιβλίο «Regime Change», των δημοσιογράφων Μάγκι Χάμπερμαν και Τζόναθαν Σουάν, το οποίο καταγράφει το παρασκήνιο της δεύτερης προεδρίας του Ντόναλντ Τραμπ. Σε συνέντευξή του στις αρχές του 2026, ο αμερικανός πρόεδρος, ερωτηθείς γιατί πλέον επιτρέπει στην οικογένειά του να αναπτύσσει επιχειρηματικές δραστηριότητες στο εξωτερικό, απάντησε χαρακτηριστικά: «Ανακάλυψα ότι δεν ενδιαφέρει κανέναν. Μου επιτρέπεται».

Ισως αυτή η φράση να συνοψίζει καλύτερα από κάθε άλλη το διακύβευμα. Οταν η κοινωνία σιωπά απέναντι σε αποφάσεις που μεταβάλλουν θεμελιώδεις κανόνες προστασίας του δημόσιου συμφέροντος, οι πολιτικοί που επενδύουν στον λαϊκισμό και στην επίδειξη ισχύος αισθάνονται ότι έχουν λευκή επιταγή. Και τότε το τίμημα δεν το πληρώνουν μόνο οι θεσμοί ή το περιβάλλον, αλλά και η ίδια η αντίληψη ότι η ελευθερία συνοδεύεται πάντοτε από ευθύνη απέναντι στους άλλους.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google