Το αδιέξοδο παιχνίδι Τουρκίας – Λιβύης, η ελληνική αντεπίθεση και η γαλλική «ασπίδα»

Η αιφνιδιαστική απόφαση της Βουλής της Ανατολικής Λιβύης να επικυρώσει ομόφωνα του τουρκολιβυκό μνημόνιο δείχνει από την μία την απόφαση των δύο χωρών να «κατατμήσουν» την Ανατολική Μεσόγειο προς όφελός τους, αλλά και την αδυναμία τους να βρουν συμμάχους στους σχεδιασμούς τους, προκρίνοντας προκλήσεις, αντί ευρύτερων και νόμιμων συμφωνιών.

Η νέα απόφαση της λιβυκής ηγεσίας δεν ήταν ουσιαστικά κεραυνός εν αιθρία, καθώς η μετατόπιση, από την καταγγελία του μνηνομίου στην επικύρωσή του, δείχνει μια απέλπιδα προσπάθεια να αποκτήσει ερείσματα εκτός της χώρας, η οποία είναι και διχασμένη και με πολλούς πόλους εξουσίας.

Το ίδιο το μνημόνιο δεν αντέχει σε καμία στοιχειώδως επαρκή ερμηνεία του διεθνούς δικαίου. Οι δύο χώρες ουσιαστικά σβήνουν από τον χάρτη, εδάφη άλλων χωρών, ο χάρτης που έχουν δώσει στη δημοσιότητα «ξυρίζουν» την Κρήτη, τα Δωδεκάνησα και το Καστελλόριζο και προσπαθούν να δημιουργήσουν τετελεσμένα.

Η Τουρκία αναζητά συμμάχους

Τι επιδιώκει όμως η Τουρκία με αυτό το σύμφωνο; Είναι πλέον παγιωμένη η θέση της τουρκικής εξωτερικής πολιτικής που βλέπει τη χώρα ως «ηγέτιδα» δύναμη στην Ανατολική Μεσόγειο και στη Μέση Ανατολή, αλλά δυσκολεύεται να βρει συμμάχους που να συμμερίζονται αυτό το «όραμα». Οι σχέσεις της με το Ισραήλ είναι στο χειρότερο επίπεδο από την ίδρυση των κρατών, οι σχέσεις με την Αίγυπτο παγωμένες, με την Άγκυρα να αναζητά συμμαχίες πέραν της λεκάνης της Μεσογείου, όπως άλλωστε φάνηκε και από το σύμφωνο της Μέκκας, που υπέγραψε με τη Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν. Η Λιβύη ήταν λοιπόν η μόνη «πρόθυμη», η μόνη που έδειξε την διάθεση να συμμεριστεί το «ηγεμονικό» όραμα Ερντογάν.

Η Αθήνα από την άλλη, μετά το πρώτο αιφνιδιασμό, κινητοποίησε άμεσα τις συμμαχίες και την επιρροή της στους διεθνείς οργανισμούς. Η Ελλάδα διαθέτει το πλεονέκτημα του μέλους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία αντέδρασε άμεσα στην νέα πρόκληση.

Αυτό έγινε άμεσα αντιληπτό και από την κοινή δήλωση της Ελλάδας, της Κύπρου, της Αιγύπτου, των Ηνωμένων Αραβικών Εμιράτων, του Μπαχρέιν, αλλά και της Ευρωπαϊκής Ένωσης, στο οποίο αναφερόταν με σαφήνεια ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο είναι άκυρο και εξέφρασαν τις ανησυχίες που προκαλεί η κύρωση του μνημονίου για την ειρήνη και την ασφάλεια και τη σταθερότητα στην περιοχή. Στην ίδια δήλωση αναφέρεται ότι το Διεθνές Δίκαιο και η Σύμβαση για το Δίκαιο της Θάλασσας είναι το νομικό πλαίσιο για τις οριοθετήσεις και ότι η αποδοχή διμερών συμφωνιών που δεν λαμβάνουν υπ’ όψη κανόνες και αρχές του Διεθνούς Δικαίου θα δημιουργήσουν ένα επικίνδυνο προηγούμενο στη διεθνή έννομη τάξη.

Το μήνυμα Μητσοτάκη από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ

Για την Ελλάδα υπήρξε και άλλη μία ευμενής συγκυρία, καθώς ασκεί την προεδρία στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Αυτο εκμεταλεύτηκε και ο Κυριάκος Μητσοτάκης, ο οποίος μετέβη στη Νέα Υόρκη και μιλώντας στο κορυφαίο όργανο του Οργανισμού ξεκαθάρισε πως αν η Άγκυρα πιστεύει πως το τουρκολιβυκό θα εμποδίσει τους σχεδιασμούς της Ελλάδας, πλανάται και πως σε καμία περίπτωση δεν μπορεί το μνημόνιο αυτό να λειτουργήσει ως πρόσχημα για την αμφισβήτηση νόμιμων δραστηριοτήτων στη θάλασσα ή για την παρεμπόδιση στρατηγικών έργων συνδεσιμότητας.

«Δεν μπορούμε να επιτρέψουμε οι αυθαίρετες θαλάσσιες διεκδικήσεις να αποτελέσουν εργαλεία παρεμπόδισης της οικονομικής ανάπτυξης και της ευημερίας μιας ολόκληρης περιοχής» υπογράμμισε ο πρωθυπουργός και τόνισε πως δεν γίνεται να επιτραπεί οι θάλασσές να μετατραπούν σε ζούγκλα, όπου τα κράτη επιλέγουν ποιους κανόνες θα τηρούν και όπου οι αυθαίρετες διεκδικήσεις αντικαθιστούν το Διεθνές Δίκαιο.

Η Γαλλική «ασπίδα»

Παράλληλα επιβεβαιώθηκε η ελληνογαλλική συμμαχία και η αμετάκλητη απόφαση να συνενιστεί το έργο της ηλεκτρικής διασύνδεσης Ελλάδας- Κύπρου. Την περασμένη Πέμπτη στη Σύνοδο υπουργών Ενέργειας ενημερώθηκαν όλοι οι Ευρωπαίοι υπουργοί για τον σχεδιασμό της Ελλάδας και για τις τουρκικές προκλήσεις. Ο Σταύρος Παπασταύρου ανέδειξε τη συμμετοχή της γαλλικής επενδυτικής εταιρείας Meridiam και ενημέρωσε τους ομολόγους του για την πρόοδο που έχει συντελεστεί στην υλοποίηση της ηλεκτρικής, καθώς επίσης και για τα επόμενα βήματα.

Παρά το γεγονός ότι ο υπουργός Οικονομικών της Γαλλίας κ. Roland Lescure πήγε στη Σύνοδο για μόλις δύο ώρες, παρά ταύτα επιδίωξε συνάντηση με τον Σταύρο Παπασταύρου. Είναι από τους ανθρώπους που είναι «on board» από την αρχή του έργου.

Σύμφωνα με πληροφορίες του CNN Greece, από το τετ α τετ με τη γαλλική πλευρά προκύπτει ότι προχωρά κανονικά ο σχεδιασμός για το καλώδιο «χωρίς τυμπανοκρουσίες» και σε απόλυτο συντονισμό για τα επόμενα βήματα.

Η αντίδραση Ερντογάν μετά την παρέμβαση Μητσοτάκη στο Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ ήταν η συνήθης. Αντιστροφή της πραγματικότητας και εμμέσως απειλές. «Είμαστε αποφασισμένοι να εξουδετερώσουμε, με τον ίδιο τρόπο, όσους προσπαθούν να παρεμβληθούν ανάμεσα σε εμάς και στους στόχους μας», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος, κατά την ομιλία του σε εκδήλωση στην Άγκυρα για την Ημέρα της Δημοκρατίας και τη Σύνοδο Κορυφής του Οργανισμού Τουρκικών Κρατών».

«Φρένο» και από το Στέιτ Ντιπάρτμεντ

Προφανώς ο Τούρκος Πρόεδρος δεν περίμενε ότι κάποιοι θα… χειροκροτήσουν το μνημόνιο, αλλά σε αυτή τη φάση θα θεωρούσε θετική τη σιωπή ή τις ίσες αποστάσεις μεταξύ Ελλάδας και Τουρκίας, όπως ήταν η πρώτη αντίδραση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ. Πλην όμως η χαρά δεν κράτησε για πολύ. Με νέα δήλωση το αμερικανό υπουργείο Εξωτερικών και σίγουρο μετά από έντονο παρασκήνιο χαρακτηρίζει την κύρωση του μνημονίου «μη εποικοδομητική και προκλητική εξέλιξη».

Είναι σαφές ότι όποιος και αν ήταν ο στρατηγικός στόχος της Άγκυρας ο σχεδιασμός της δεν βρήκε πρόθυμους να τον συμμεριστούν. Και είναι επίσης βέβαιο ότι αυτό δεν θα αλλάξει- προς το παρόν τουλάχιστον- την επιμονή στην αδιέξοδη πολιτική των προκλήσεων, μέσω των οποίων γίνεται απόπειρα δημιουργίας τετελεσμένων.