Τι συμβαίνει με τον καιρό στη δυτική Ευρώπη

Οποιος κοιτάξει σήμερα τον χάρτη της δυτικής Ευρώπης δύσκολα θα βρει περιοχή που να έχει γλιτώσει από το πρωτοφανές κύμα ζέστης. Η θερμοκρασία έχει φτάσει σε ακραία επίπεδα για την εποχή, προκαλώντας ανησυχία στους επιστήμονες και φέρνοντας ξανά στο προσκήνιο τη συζήτηση για την κλιματική κρίση.

Στο Ηνωμένο Βασίλειο, όπως μεταδίδει το BBC, η θερμοκρασία ξεπέρασε τους 35 βαθμούς Κελσίου, σημειώνοντας νέο ιστορικό ρεκόρ για Μάιο και ξεπερνώντας κατά περισσότερο από δύο βαθμούς το προηγούμενο. Σύμφωνα με τη βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία, τέτοιες θερμοκρασίες θα θεωρούνταν ακραίες ακόμη και στην καρδιά του καλοκαιριού, πόσο μάλλον στα τέλη της άνοιξης.

Η καθηγήτρια κλιματικής επιστήμης του Imperial College του Λονδίνου, Φρεντερίκε Οτο, χαρακτήρισε την κατάσταση «απολύτως σοκαριστική», ενώ ο διευθυντής του Κέντρου Κλιματικής Ερευνας Icarus στην Ιρλανδία, Πίτερ Θορν, μιλάει στο BBC για «παράλογα ακραία» φαινόμενα.

Αντίστοιχη εικόνα καταγράφεται και στη Γαλλία, όπου η εθνική μετεωρολογική υπηρεσία περιγράφει ένα πρωτοφανές κύμα καύσωνα τόσο νωρίς μέσα στη χρονιά. Εκατοντάδες τοπικά ρεκόρ θερμοκρασίας έχουν ήδη καταρριφθεί.

Η Ιρλανδία σημείωσε νέο ρεκόρ Μαΐου με διαφορά άνω του ενός βαθμού, ενώ Γερμανία, Ιταλία, Ισπανία και Ελβετία βιώνουν επίσης ασυνήθιστα υψηλές για την εποχή θερμοκρασίες.

Η άμεση αιτία του φαινομένου είναι αυτό που οι επιστήμονες αποκαλούν «θερμικό θόλο». Πρόκειται, εξηγεί το BBC, για ένα σύστημα υψηλών πιέσεων που παραμένει στάσιμο πάνω από την Ευρώπη και παγιδεύει θερμές αέριες μάζες κοντά στο έδαφος, οδηγώντας σε παρατεταμένη και ασυνήθιστα έντονη ζέστη.

Ωστόσο, οι επιστήμονες ξεκαθαρίζουν ότι η βαθύτερη αιτία είναι η ανθρωπογενής κλιματική αλλαγή, η οποία συνδέεται κυρίως με τη συνεχή καύση άνθρακα, πετρελαίου και φυσικού αερίου. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ευρωπαϊκής υπηρεσίας Copernicus, η Ευρώπη θερμαίνεται τις τελευταίες δεκαετίες με ρυθμό υπερδιπλάσιο του παγκόσμιου μέσου όρου.

Τα τελευταία τριάντα χρόνια, η μέση θερμοκρασία στην ευρωπαϊκή ήπειρο αυξάνεται κατά περίπου 0,56 βαθμούς ανά δεκαετία. Η μεταβολή αυτή ίσως ακούγεται μικρή, όμως για το κλίμα θεωρείται τεράστια και αρκεί ώστε τα ακραία καιρικά φαινόμενα να γίνονται ολοένα πιο ισχυρά.

Ο επικεφαλής ερευνών για τις κλιματικές επιπτώσεις στη βρετανική μετεωρολογική υπηρεσία, Ρίτσαρντ Μπετς, λέει στο BBC ότι κάθε νέο κύμα καύσωνα «χτίζεται» πάνω σε έναν ήδη θερμότερο πλανήτη. Αυτό σημαίνει ότι ακόμη και καιρικά μοτίβα που παλαιότερα θεωρούνταν φυσιολογικά οδηγούν πλέον σε πολύ υψηλότερες θερμοκρασίες.

Ο ίδιος σημειώνει ότι εδώ και δεκαετίες οι επιστήμονες προειδοποιούσαν για τέτοιες εξελίξεις, αν και η ένταση και η ταχύτητα με την οποία εμφανίζονται σήμερα ξεπερνούν ακόμη και ορισμένες από τις παλαιότερες προβλέψεις.

Το πρόβλημα δεν περιορίζεται στην Ευρώπη. Στην Ινδία, για παράδειγμα, το Νέο Δελχί καταγράφει θερμοκρασίες έως 45 βαθμούς Κελσίου, επιβεβαιώνοντας ότι η υπερθέρμανση του πλανήτη είναι πλέον παγκόσμιο φαινόμενο.

Οι ειδικοί τονίζουν επίσης ότι, θεωρητικά, τα ρεκόρ θερμοκρασίας θα έπρεπε να γίνονται πιο σπάνια όσο περνούν τα χρόνια. Σε ένα σταθερό κλίμα, όσο περισσότερα ιστορικά δεδομένα υπάρχουν, τόσο δυσκολότερο γίνεται να καταρριφθούν προηγούμενα ρεκόρ.

Ο καθηγητής ατμοσφαιρικής επιστήμης του ETH της Ζυρίχης, Εριχ Φίσερ, χρησιμοποιεί ένα απλό παράδειγμα: όταν ένας αθλητής καταρρίπτει ένα παγκόσμιο ρεκόρ στο άλμα εις ύψος, συνήθως το βελτιώνει ελάχιστα και όχι κατά δεκάδες εκατοστά. Το ίδιο, λέει στο BBC, θα έπρεπε να συμβαίνει και με τις θερμοκρασίες.

Αν ένα ρεκόρ που κρατά έναν αιώνα καταρρίπτεται ξαφνικά κατά δύο ή τρεις βαθμούς, αυτό αποτελεί ένδειξη ότι κάτι βαθύτερο αλλάζει στο κλιματικό σύστημα. Σύμφωνα με τον Φίσερ, όταν ένα σπάνιο καιρικό φαινόμενο, όπως ο θερμικός θόλος, συνδυάζεται με τη συνεχή υπερθέρμανση του πλανήτη, τα ρεκόρ δεν σπάνε απλώς αλλά καταρρέουν με τεράστιες διαφορές.

Παρόμοια εικόνα εμφανίστηκε και στις Ηνωμένες Πολιτείες νωρίτερα μέσα στη χρονιά. Τον Μάρτιο, περίπου το ένα τρίτο των αμερικανικών μετεωρολογικών σταθμών κατέγραψε νέα ρεκόρ θερμοκρασίας για την εποχή. Ο επικεφαλής επιστήμονας της ερευνητικής ομάδας Berkeley Earth, Ρόμπερτ Ρόντε, χαρακτήρισε τις αποκλίσεις «εντελώς παράλογες».

Οι επιστήμονες, σύμφωνα με το BBC, προειδοποιούν ότι αυτά τα φαινόμενα αποτελούν μόνο μια πρόγευση όσων έρχονται. Η μέση θερμοκρασία της Γης έχει ήδη αυξηθεί κατά περίπου 1,4 βαθμούς σε σχέση με τα τέλη του 19ου αιώνα, όμως με βάση τις σημερινές πολιτικές των κυβερνήσεων η υπερθέρμανση ενδέχεται να πλησιάσει ακόμη και τους 3 βαθμούς μέχρι το τέλος του αιώνα.

Αυτό σημαίνει ότι νέα ακραία ρεκόρ θερμοκρασίας θα γίνουν ακόμη πιο συχνά. Χώρες όπως το Ηνωμένο Βασίλειο ή η Ελβετία, που δεν έχουν σχεδιαστεί για παρατεταμένους καύσωνες, θα βρεθούν αντιμέτωπες με σοβαρές προκλήσεις σε υποδομές, υγεία και ενέργεια.

Η Φρεντερίκε Οτο προειδοποιεί ότι το κλίμα στο οποίο ζουν σήμερα οι κοινωνίες δεν θυμίζει πλέον εκείνο μέσα στο οποίο μεγάλωσαν οι προηγούμενες γενιές. Κτίρια, δρόμοι και δημόσιες υποδομές παραμένουν ανεπαρκώς προετοιμασμένα για τις ακραίες συνθήκες που αναμένεται να ακολουθήσουν.

Οσο οι παγκόσμιες εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα δεν μειώνονται δραστικά, καταλήγει το BBC, η υπερθέρμανση του πλανήτη θα συνεχίζεται και μαζί της θα πολλαπλασιάζονται τα ακραία ρεκόρ θερμοκρασίας σε ολόκληρο τον κόσμο.

. . .