Τα μυστικά του «Μαθουσάλα» καρχαρία της Γροιλανδίας

Κουφάρια κητών εμφανίζονται συχνά στις δυτικές ακτές της Ιρλανδίας. Ωστόσο τον Απρίλιο του 2026 μια ομάδα ερευνητών και εθελοντών που βρέθηκε στις ακτές της ιρλανδικής κομητείας Σλίγκο συνάντησε ένα κουφάρι που δεν έχει ξεβραστεί ποτέ στην περιοχή: ενός καρχαρία της Γροιλανδίας.

Με μήκος περίπου τρία μέτρα, το γκριζο-μπεζ θαλάσσιο θηλαστικό ήταν πάνω από 150 ετών όταν πέθανε – γεννημένο, δηλαδή, την εποχή της βασίλισσας της Αγγλίας Βικτωρίας και του προέδρου του αμερικανικού εμφυλίου Αβραάμ Λίνκολν. Ομως με βάση τα πρότυπα βιωσιμότητας των καρχαριών της Γροιλανδίας, το νεκρό ζώο ήταν σχετικά νεαρό, αναφέρει ρεπορτάζ του BBC.

Το μακροβιότερο θαλάσσιο σπονδυλωτό στον πλανήτη ζει κατά μέσο όρο περίπου 400 χρόνια! Ως νεογέννητοι, πολλοί από τους καρχαρίες της Γροιλανδίας που ζουν ακόμα στα βαθιά νερά των θαλασσών ενδέχεται να κολυμπούν από την εποχή του Σαίξπηρ – αν και η ακριβής διάρκεια ζωής τους εξακολουθεί να αποτελεί αντικείμενο συζήτησης, με τις εκτιμήσεις να κυμαίνονται μεταξύ 300 και 500 ετών.

Παρά την απογοήτευση της ομάδας ερευνητών για τον πρόωρο χαμό του κήτους, το ξέβρασμα και η επακόλουθη νεκροψία του πρόσφεραν μια ιδανική ευκαιρία στους επιστήμονες να ρίξουν φως στη ζωή ενός είδους πανίδας που καλύπτεται από μυστήριο. Η πρώτη πρόκληση ήταν η μεταφορά του καρχαρία σε εργαστήριο, καθώς ο συγκεκριμένος ζύγιζε πάνω από 200 κιλά.

Η ομάδα που τον βρήκε στην ακτή του Σλίνγκο κάλυψε το κουφάρι του με φύκια, ώστε να αποτρέψει γλάρους και άλλα ζώα να του επιτεθούν. Την επόμενη μέρα, σε μια επιχείρηση ανάκτησης υπό την επίβλεψη του Εθνικού Μουσείου της Ιρλανδίας, ένας γερανός το ανέβασε στο πίσω μέρος ενός φορτηγού και το μετέφερε σε περιφερειακό κτηνιατρικό εργαστήριο.

Μία μέρα αργότερα, προστατευμένοι με μάσκες, γάντια και φόρμες, ομάδα ερευνητών από μια σειρά οργανισμών και ιδρυμάτων, συμπεριλαμβανομένου του μουσείου, άρχισε να εξετάζει τον καρχαρία σε έναν καλά αεριζόμενο χώρο. Ξεκίνησαν τη νεκροψία προσέχοντας για πιθανά βακτήρια και ιούς που ίσως βρίσκονταν στο σώμα του κήτους μετά από ενάμιση αιώνα ζωής.

Τα ερωτήματα των επιστημόνων για τους καρχαρίες της Γροιλανδίας είναι πολλά. Γνωρίζουν ότι τα κήτη κολυμπούν αργά, είναι μοναχικοί θηρευτές και τρέφονται με κουφάρια θαλάσσιων ζώων – αν και ενίοτε έχουν παρατηρηθεί να κυνηγούν ζωντανές φώκιες και να τις καταπίνουν ολόκληρες. Τις βρίσκουν στα παγωμένα, θολά νερά της Αρκτικής, στήνοντας ενέδρες την ώρα που αυτές κοιμούνται ή είναι παγιδευμένες στον πάγο.

Περιφέρονται στα νερά του Βόρειου Ατλαντικού και της Αρκτικής γύρω από τη Γροιλανδία, τον Καναδά και την Ισλανδία, και έχουν εξελίξει ορισμένα χαρακτηριστικά που τους βοηθούν να αντιμετωπίζουν το κρύο. Οι υψηλές συγκεντρώσεις χημικών ουσιών στο σώμα τους λειτουργούν ως αντιψυκτικά υγρά. Μια από τις παρενέργειές τους είναι ότι κάνουν τη σάρκα τους δηλητηριώδη, όπως αναφέρουν οι ερευνητές στο BBC. Ωστόσο, πολλά χαρακτηριστικά του συγκεκριμένου είδους καρχαρία αποτελούν μυστήριο.

Βασικές πτυχές της βιολογίας και των οικοτόπων τους παραμένουν άγνωστες. Οι θαλάσσιοι βιολόγοι αγνοούν ακόμα τις περιοχές ζευγαρώματος και αναπαραγωγής τους, ενώ μόλις μία έγκυος έχει γίνει αντικείμενο παρατήρησης. Οι επιστήμονες δεν γνωρίζουν ούτε πόσο συχνά αναπαράγονται, ούτε πόσα μωρά γεννούν ανά εγκυμοσύνη – οπότε δεν μπορούν να εκτιμήσουν πόσοι καρχαρίες της Γροιλανδίας υπάρχουν στις θάλασσες.

Το γεγονός αυτό δυσχεραίνει την αξιολόγηση της υγείας τους και τους κινδύνους που διατρέχουν από απειλές όπως η αλιεία. Πάντως ο συγκεκριμένος, που ξεβράστηκε στις ακτές της Ιρλανδίας –ο πρώτος καρχαρίας της Γροιλανδίας στην περιοχή– ήταν 150 έως 200 ετών. Αυτό σημαίνει ότι είχε φτάσει στο τέλος της εφηβείας του, όπως αναφέρουν οι ερευνητές στο BBC.

Τον εξέτασαν αρχικά για πιθανά τραύματα ή κοψίματα που θα μπορούσαν να εξηγήσουν τον θάνατό του, αλλά δεν βρήκαν κανένα. Στη συνέχεια τον έγδαραν προσεκτικά και φύλαξαν το δέρμα του –το οποίο διαθέτει μικρά και αιχμηρά αγκίστρια που ονομάζονται οδοντωτά– σε καταψύκτη, ώστε να το προετοιμάσουν για ταρίχευση. Το σχέδιο είναι ο ταριχευμένος σπάνιος καρχαρίας να εκτεθεί μελλοντικά στο Εθνικό Μουσείο Φυσικής Ιστορίας της Ιρλανδίας.

Μόλις οι ερευνητές τον άνοιξαν, αποκαλύφθηκε ένα τεράστιο συκώτι βάρους 50 κιλών, το οποίο και εξέτασαν εξονυχιστικά. Ακολούθησε η αφαίρεση των ματιών του, που θα χρονολογηθούν με ραδιενεργό άνθρακα ώστε να προσδιοριστεί η ακριβής ηλικία του. Τα μάτια των καρχαριών της Γροιλανδίας αποτελούν μια άλλη πηγή μυστηρίου, καθώς, λόγω του μακρού βίου τους αλλά και των παρασίτων που γαντζώνονται στις κόχες τους, θα έπρεπε να είναι τυφλοί.

Ωστόσο, μια ερευνητική εργασία διαπίστωσε εντός του 2026 το ακριβώς αντίθετο: οι αμφιβληστροειδείς τους αποδείχτηκαν άθικτοι και ιδιαιτέρως προσαρμοσμένοι σε συνθήκες πολύ αμυδρού φωτός. Οι ερευνητές εξηγούν στο BBC ότι το οπτικό τους σύστημα λειτουργεί ουσιαστικά σαν κάμερα χαμηλού φωτισμού – απαραίτητη για τη ζωή τους στα σκοτεινά, κρύα βάθη του Αρκτικού Ωκεανού επί αιώνες.

Αν κρίνουμε από τους ανθρώπους, οι οποίοι με την πάροδο του χρόνου χάνουν σταδιακά την όρασή τους, η ανθεκτικότητα της όρασης των καρχαριών της Γροιλανδίας δεν θα έπρεπε να συνάδει με τη μακροζωία τους. Προφανώς, όμως, έχουν αναπτύξει μηχανισμούς για να καθυστερούν την εκφύλιση που σχετίζεται με την προχωρημένη ηλικία.

Η μακροζωία τους ίσως συνδέεται και με την ικανότητά τους να επιδιορθώνουν το κατεστραμμένο DNA τους, καθώς η ομάδα των ερευνητών ανακάλυψε στον καρχαρία της Γροιλανδίας γονίδια ιδιαιτέρως ενεργά σε σύγκριση με άλλους καρχαρίες, που δεν ζουν για τόσο πολλά χρόνια. Η επιδιόρθωση του DNA μέσω αυτών των γονιδίων συνδέεται ευρέως με τις διαδικασίες γήρανσης όλων των ζώων, όπως αναφέρουν στο BBC.

Η καρδιά του καρχαρία στο εργαστήριο της Ιρλανδίας έδειχνε υγιής, ήταν τεράστια και ζύγιζε 34 κιλά, όταν η μέση ανθρώπινη καρδιά ζυγίζει περίπου 300 γραμμάρια. Πρόσφατη έρευνα έδειξε πως, παρότι η καρδιά του καρχαρία της Γροιλανδίας παρουσιάζει κοινά σημάδια γήρανσης, παραμένει αρκετά ανθεκτική ώστε να τον συντηρεί στη ζωή για τουλάχιστον τρεις αιώνες.

Τα δόντια του νεκρού καρχαρία ήταν επίσης σε εξαιρετική κατάσταση, ενώ ο πεπτικός σωλήνας και το στομάχι του αφαιρέθηκαν για μεταγενέστερη ανάλυση. Ψηλαφώντας το οι ερευνητές βρήκαν ενδείξεις ότι ήταν άδειο. Αλλά αυτό μάλλον δεν ήταν η αιτία θανάτου του, καθώς το συγκεκριμένο είδος έχει χαμηλές ενεργειακές ανάγκες και αργό μεταβολισμό, ώστε να αντιμετωπίζει περιβάλλοντα με περιορισμένους πόρους, όπως η Αρκτική, με τα εποχιακά της θηράματα.

Το ενδιαφέρον είναι ότι ένας από τους όρχεις του ζώου ήταν παραμορφωμένος, ενώ και το χρώμα της σπλήνας του φαινόταν ασυνήθιστο. Οι ερευνητές αναφέρουν στο BBC ότι είναι πιθανό ο καρχαρίας να έπασχε από μη προφανή ασθένεια, αλλά οι αναλύσεις των οργάνων και των δειγμάτων του ίσως αποκαλύψουν περισσότερα για την αιτία θανάτου του.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google