Στον Αϊζενκότ η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης στο Ισραήλ: Τα εμπόδια που του βάζει ο Λίμπερμαν

Ο πρόεδρος του κόμματος Yashar συγκέντρωσε την υποστήριξη 67 μελών της Κνεσέτ, έναντι των 46 που στήριξαν τον Μπένιαμίν Νετανιάχου, ενώ επτά βουλευτές επέλεξαν να μην υποστηρίξουν κανέναν από τους δύο.

Όπως αναφέρει η Jerusalem Post, παρά το σαφές προβάδισμα του Αϊζενκοτ ο σχηματισμός κυβέρνησης δεν θα είναι εύκολη υπόθεση. Ο Αϊζενκότ χρειάζεται τουλάχιστον 61 έδρες στην Κνεσέτ, όμως οι πολιτικές διαφορές μεταξύ των κομμάτων που θα μπορούσαν να συμμετάσχουν στον κυβερνητικό συνασπισμό παραμένουν σημαντικές.

Ενδεικτικό της δυσκολίας είναι ότι ακόμη και ο ίδιος ο πρόεδρος Χέρτζογκ επιχείρησε, μέσω πρόσθετων επαφών με πολιτικούς αρχηγούς, να αποσαφηνίσει πώς σκοπεύει ο Αϊζενκοτ να ξεπεράσει τις αντιθέσεις και να εξασφαλίσει μια βιώσιμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Το πρόβλημα της πλειοψηφίας και ο ρόλος των υπερορθόδοξων

Από τους 67 βουλευτές που υποστήριξαν τον Αϊζενκότ για την εντολή σχηματισμού κυβέρνησης, οι 19 προέρχονται από αραβικά κόμματα. Αυτό σημαίνει ότι το λεγόμενο μπλοκ της σιωνιστικής αντιπολίτευσης διαθέτει μόλις 48 έδρες, αριθμός που δεν επαρκεί για τον σχηματισμό κυβέρνησης.

Για να φτάσει τις 61 έδρες, ο Αϊζενκότ θα χρειαστεί τη συμμετοχή των υπερορθόδοξων κομμάτων, και συγκεκριμένα της Ενωμένης Τορά του Ιουδαϊσμού, που διαθέτει επτά έδρες, και του Σας (Shas), που έχει έξι.

Ωστόσο, η προοπτική συνεργασίας δεν είναι καθόλου δεδομένη. Ο αρχηγός του Shas, Αριέ Ντέρι, υποστήριξε τον Μπενιαμίν Νετανιάχου κατά τη διαδικασία των διαβουλεύσεων, γεγονός που, σύμφωνα με πηγές από τους υπερορθόδοξους πολιτικούς κύκλους, δείχνει ότι το κόμμα δύσκολα θα καθίσει ακόμη και στο τραπέζι των διαπραγματεύσεων με τον Αϊζενκοτ.

Οι ίδιες πηγές εκτιμούν ότι, ακόμη και αν η Ενωμένη Τορά του Ιουδαϊσμού εμφανιστεί διατεθειμένη να συζητήσει μια πιθανή συνεργασία, αυτό δεν σημαίνει ότι θα ακολουθήσει και το Shas. Χωρίς τη συμμετοχή του τελευταίου, ο κυβερνητικός συνασπισμός θα περιοριστεί στις 55 έδρες, ακόμη και αν εξασφαλίσει την υποστήριξη της Ενωμένης Τορά του Ιουδαϊσμού.

Ο Λίμπερμαν αλλάζει στάση και ανοίγει δίαυλο με τους υπερορθόδοξουςΚαθοριστικός παράγοντας στις εξελίξεις είναι ο Αβιγκντόρ Λίμπερμαν, επικεφαλής του κόμματος Yisrael Beiteinu, ο οποίος έχει δηλώσει ότι στηρίζει την προσπάθεια του Αϊζενκοτ να σχηματίσει κυβέρνηση.

Μάλιστα, δεν προτίθεται να ζητήσει συμφωνία εναλλαγής στην πρωθυπουργία ως αντάλλαγμα για την υποστήριξή του, ούτε να θέσει σχετικό όρο στο πλαίσιο των συνεννοήσεων για την επόμενη προεδρία της Κνεσέτ.

Το σημαντικότερο, ωστόσο, είναι ότι εμφανίζεται πλέον διατεθειμένος να εξετάσει το ενδεχόμενο συνεργασίας με τα υπερορθόδοξα κόμματα. Σύμφωνα με το δημοσίευμα, έχει αποσύρει την κατ’ αρχήν αντίθεσή του σε μια τέτοια προοπτική και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο συμβιβασμών στο ζήτημα της στρατιωτικής θητείας, με βάση το πλαίσιο που είχε προτείνει το 2018.

Πηγές από τους υπερορθόδοξους πολιτικούς κύκλους αναφέρουν ότι οι εκατέρωθεν επιφυλάξεις μεταξύ του Λίμπερμαν και των θρησκευτικών κομμάτων έχουν πλέον υποχωρήσει. Μάλιστα, έχουν ήδη ξεκινήσει επαφές μεταξύ στελεχών των υπερορθόδοξων κομμάτων και συνεργατών του αρχηγού του Yisrael Beiteinu.

Οι ίδιες πηγές υποστηρίζουν ότι υπάρχει ιστορικό συνεργασίας και αμοιβαίας εξοικείωσης μεταξύ των δύο πλευρών, κάτι που ενδέχεται να διευκολύνει τις διαπραγματεύσεις περισσότερο από ό,τι μια απευθείας συνεννόηση με τον Αϊζενκοτ.

Το αγκάθι της στρατιωτικής θητείας

Παρά τις ενδείξεις προσέγγισης, το βασικό εμπόδιο παραμένει η στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων, ένα ζήτημα που διχάζει εδώ και χρόνια την ισραηλινή πολιτική σκηνή.

Τα υπερορθόδοξα κόμματα επιδιώκουν τη νομοθετική ρύθμιση του καθεστώτος των σπουδαστών των θρησκευτικών σχολών (γιεσιβά), ώστε να διασφαλιστεί η δυνατότητα συνέχισης των θρησκευτικών σπουδών τους χωρίς να υπόκεινται στις ίδιες υποχρεώσεις στρατιωτικής θητείας με τον υπόλοιπο πληθυσμό.

Από την άλλη πλευρά, πολιτικές δυνάμεις του σιωνιστικού μπλοκ ζητούν ουσιαστική αύξηση της συμμετοχής των υπερορθόδοξων στη στρατιωτική θητεία και ισότιμη κατανομή των υποχρεώσεων.

Το ενδεχόμενο σχηματισμού κυβέρνησης μειοψηφίας, με την ανοχή των αραβικών κομμάτων, αποτελεί μία ακόμη πιθανή διέξοδο για τον Αϊζενκοτ. Ωστόσο, προσκρούει στην κατηγορηματική αντίθεση του Λίμπερμαν, ο οποίος έχει ξεκαθαρίσει ότι δεν πρόκειται να στηρίξει κυβέρνηση που θα εξαρτάται από την υποστήριξη ή ακόμη και την αποχή των αραβικών κομμάτων Ραάμ και Κοινής Λίστας.

Σύμφωνα με εκτιμήσεις από υπερορθόδοξους πολιτικούς κύκλους, εάν ο Αϊζενκοτ επιλέξει αυτή τη λύση, τα θρησκευτικά κόμματα αναμένεται επίσης να καταψηφίσουν μια κυβέρνηση που θα εξαρτάται από τα αραβικά κόμματα. Οι εκτιμήσεις αυτές δεν αποτελούν επίσημες δεσμεύσεις για τη στάση των βουλευτών, καταδεικνύουν όμως πόσο περιορισμένα είναι τα περιθώρια ελιγμών.

Οι επιφυλάξεις Μπένετ και οι διαπραγματεύσεις με τα κόμματα

Οι δυσκολίες του Αϊζενκοτ δεν περιορίζονται στον Λίμπερμαν και τα υπερορθόδοξα κόμματα.

Ο Ναφτάλι Μπένετ δεν έχει μέχρι στιγμής δεσμευτεί δημόσια ότι θα αποδεχθεί ένα πλαίσιο συνεργασίας που θα περιλαμβάνει συμβιβασμούς με τις θρησκευτικές παρατάξεις. Το κόμμα του έχει μάλιστα διευκρινίσει ότι η απουσία δημόσιας τοποθέτησης δεν πρέπει να εκληφθεί ως συμφωνία, υπενθυμίζοντας τη δέσμευσή του για μια «επανάσταση όσων υπηρετούν», με αναφορά στην ισότιμη κατανομή των υποχρεώσεων.

Την ίδια στιγμή, ο Γιαΐρ Γκολάν έχει αναφέρει ότι καταγράφεται πρόοδος στις επαφές και στις συναντήσεις μεταξύ των διαπραγματευτικών ομάδων των κομμάτων Δημοκρατικοί και Yashar.

Ωστόσο, ακόμη και αν επιτευχθεί συμφωνία μεταξύ των σιωνιστικών κομμάτων της συμμαχίας, θα πρέπει να βρεθεί μια κοινά αποδεκτή λύση για τη στρατιωτική θητεία. Οι υπερορθόδοξοι θα πρέπει να αποδεχθούν μια συγκεκριμένη νομοθετική ρύθμιση, ενώ οι κοσμικοί εταίροι θα πρέπει να συμφωνήσουν ότι αυτή ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις τους.

Επομένως, το κρίσιμο ερώτημα δεν είναι μόνο ποια κόμματα θα δεχθούν να συμμετάσχουν στις διαπραγματεύσεις, αλλά κυρίως ποια συμφωνία θα είναι διατεθειμένα να υπερψηφίσουν στην Κνεσέτ.

Η μάχη για τον έλεγχο της Κνεσέτ

Παράλληλα με τις προσπάθειες σχηματισμού κυβέρνησης, το μπλοκ της αντιπολίτευσης σχεδιάζει να αξιοποιήσει άμεσα την κοινοβουλευτική του δύναμη, ξεκινώντας από την πρώτη ημέρα της νέας σύνθεσης της Κνεσέτ, η ορκωμοσία της οποίας έχει προγραμματιστεί για την Τρίτη.

Πρώτος στόχος είναι η αντικατάσταση του σημερινού προέδρου της Κνεσέτ, Αμίρ Οχάνα. Ο Λίμπερμαν φέρεται να προτιμά τον Γιαΐρ Λαπίντ για τη συγκεκριμένη θέση, χωρίς ωστόσο να έχει καταλήξει το μπλοκ σε κοινό υποψήφιο.

Στα σχέδια περιλαμβάνεται επίσης η συγκρότηση ειδικών κοινοβουλευτικών επιτροπών, η προώθηση της σύστασης κρατικής εξεταστικής επιτροπής για τα γεγονότα της 7ης Οκτωβρίου, καθώς και η κατάργηση νόμων που είχαν προωθηθεί από την κυβέρνηση Νετανιάχου.

Η αντικατάσταση του Οχάνα κατά την ημέρα της ορκωμοσίας δεν θεωρείται εξασφαλισμένη. Ακόμη όμως και αν το μπλοκ καταφέρει να συγκεντρώσει τις απαραίτητες ψήφους για την αλλαγή στην προεδρία της Κνεσέτ, αυτό δεν σημαίνει ότι έχει εξασφαλίσει και τη δυνατότητα σχηματισμού κυβέρνησης.

Θα μπορούσε, ωστόσο, να αποκτήσει μεγαλύτερη επιρροή στον καθορισμό της κοινοβουλευτικής ατζέντας, ακόμη και πριν επιλυθεί το αδιέξοδο των κυβερνητικών διαπραγματεύσεων.

Το επόμενο βήμα και το ενδεχόμενο Λίμπερμαν

Ο Αϊζενκοτ δεν εγκαταλείπει προς το παρόν την προσπάθεια συγκρότησης μιας κυβέρνησης εθνικής έκτακτης ανάγκης, αρχικά με τη συμμετοχή των κομμάτων του μπλοκ της αλλαγής και με προοπτική διεύρυνσής της σε δεύτερο χρόνο.

Την Παρασκευή παρουσίασε τέσσερις βασικές αρχές για τη συμμετοχή στην κυβέρνησή του: την αναγνώριση του Ισραήλ ως εβραϊκού και δημοκρατικού κράτους, την αποδοχή των αξιών της Διακήρυξης της Ανεξαρτησίας, την υποχρεωτική στρατιωτική, εθνική ή πολιτική υπηρεσία, καθώς και την αναγνώριση της Χαμάς ως τρομοκρατικής οργάνωσης, με δέσμευση για την εξάλειψη των στρατιωτικών και κυβερνητικών δυνατοτήτων της.

Παράλληλα, προειδοποίησε όσους ενδέχεται να εμποδίσουν τον σχηματισμό κυβέρνησης για προσωπικούς πολιτικούς λόγους.

Οι αρχές αυτές επιχειρούν να διαμορφώσουν ένα κοινό πλαίσιο συνεννόησης μεταξύ των πιθανών κυβερνητικών εταίρων. Δεν δίνουν, ωστόσο, απάντηση στο βασικό ζήτημα της στρατιωτικής θητείας των υπερορθόδοξων, που εξακολουθεί να αποτελεί το μεγαλύτερο εμπόδιο.

Εάν τελικά ο Αϊζενκοτ αποτύχει, ο Λίμπερμαν θεωρεί τον εαυτό του κατάλληλο και έμπειρο υποψήφιο για την επόμενη προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης. Αυτό, πάντως, δεν σημαίνει ότι η εντολή θα περάσει αυτομάτως στα χέρια του.

Προς το παρόν, η πρωτοβουλία των κινήσεων ανήκει στον Αϊζενκοτ. Το ζητούμενο είναι εάν θα καταφέρει να μετατρέψει τις 67 κοινοβουλευτικές υποδείξεις που εξασφάλισε σε πραγματικές πολιτικές συμφωνίες, ανάμεσα σε κόμματα που εξακολουθούν να διαφωνούν ακόμη και για τη βασική μορφή της κυβέρνησης που είναι διατεθειμένα να στηρίξουν.