Σε κρίση και η άμμος, ο αφανής ήρωας της ανάπτυξης

To Μαλέ, η πρωτεύουσα των Μαλβίδων, είναι μια από τις πυκνοκατοικημένες πόλεις παγκοσμίως και τελευταία δέχεται διπλή πίεση. Από την μία είναι η αύξηση του πληθυσμού και από την άλλη η άνοδος της στάθμης της θάλασσας. Κάπως έτσι, ο ζωτικός χώρος συρρικνώνεται επικίνδυνα.

Ποια θα ήταν μια λογική λύση; Να πάρεις άμμο από κάπου αλλού και να τη χρησιμοποιήσεις για να μεγαλώσεις την πόλη και να «ανασάνουν» οι κάτοικοι του Μαλέ. Τι θα μπορούσε να πάει λάθος; Ετσι κι αλλιώς μιλάμε για απλή άμμο, σημειώνει με μια δόση ειρωνείας ο Guardian.

Οι βιομηχανίες αστικής ανάπτυξης ανά την υφήλιο χρησιμοποιούν 50 δισεκατομμύρια τόνους άμμου κάθε χρόνο, με τον αριθμό να αυξάνεται διαρκώς. Νέα έκθεση του ΟΗΕ προειδοποιεί ότι η άμμος αποτελεί το πλέον εξορυσσόμενο στερεό υλικό παγκοσμίως και χρησιμοποιείται πλέον με τόσο γρήγορους ρυθμούς ώστε η φύση δεν προλαβαίνει να την αναπληρώνει. Η έκθεση κάνει λόγο για μια παγκόσμια κρίση με σοβαρές συνέπειες για οικοσυστήματα, παράκτιες περιοχές και ανθρώπινες κοινότητες.

Η άμμος χρησιμοποιείται σχεδόν παντού, όπως αναφέρει η ίδια έκθεση. Στην παραγωγή σκυροδέματος, σε σπίτια, δρόμους και θαλάσσια τείχη, αλλά και σε τζάμια, μικροτσίπ και ηλιακά πάνελ. Ωστόσο, σύμφωνα με το Πρόγραμμα Περιβάλλοντος του ΟΗΕ (UNEP), η άμμος είναι εξίσου σημαντική όταν παραμένει στη φύση, καθώς ρυθμίζει τη ροή των ποταμών, προστατεύει τα υπόγεια υδάτινα αποθέματα στις ακτές, φιλτράρει το νερό και στηρίζει τη βιοποικιλότητα.

Ο Πασκάλ Πεντούτσι, επικεφαλής της βάσης δεδομένων περιβαλλοντικών πόρων του UNEP στη Γενεύη, δηλώνει ότι «η άμμος συχνά αποκαλείται ο αφανής ήρωας της ανάπτυξης, αλλά ο κρίσιμος ρόλος της στη διατήρηση των φυσικών λειτουργιών από τις οποίες εξαρτόμαστε παραβλέπεται ακόμη περισσότερο. Αποτελεί την πρώτη γραμμή άμυνας απέναντι στην άνοδο της στάθμης της θάλασσας, στις πλημμύρες και στην αλάτωση των παράκτιων υδροφορέων, φαινόμενα που επιδεινώνονται από την κλιματική κρίση».

Οικολογικές καταστροφές σε Μαλβίδες, Φιλιππίνες, Ινδονησία

Πίσω στις Μαλβίδες, η κυβέρνηση του τροπικού νησιού ανέθεσε το 2019 σε ολλανδική εταιρεία έργα στη λιμνοθάλασσα του νησιού Gulhifalhu, κοντά στο Μαλέ. Το έργο απαιτούσε την εξόρυξη 24,5 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου από ατόλες της περιοχής. Μόλις έξι μήνες αργότερα, περιβαλλοντική μελέτη κατέληξε ότι οι ζημιές θα ήταν μη αναστρέψιμες. Ωστόσο τα συμβόλαια είχαν ήδη υπογραφεί…

Σύμφωνα με την έκθεση του ΟΗΕ, το έργο κατέστρεψε περίπου 200 εκτάρια κοραλλιογενών υφάλων και λιμνοθαλάσσιων οικοσυστημάτων, ακόμη και μέσα σε προστατευόμενες θαλάσσιες περιοχές. Οι συνέπειες υπήρξαν ολέθριες για ψάρια, χελώνες, καβούρια, πουλιά και γενικότερα για τη βιοποικιλότητα που στηρίζει την αλιεία και τον τουρισμό. «Οι επιχώσεις οδηγούν αναπόφευκτα σε μόνιμη αλλοίωση του εδάφους, καταστροφή χλωρίδας και πανίδας και διάβρωση των ακτών», σημειώνει η έκθεση.

Η περίπτωση του Μαλέ δεν είναι όμως μοναδική: στις Φιλιππίνες, η εξόρυξη 155 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου για την κατασκευή αεροδρομίου 1.700 εκταρίων στη Μανίλα έπληξε τον βυθό αλλά και τις κοινότητες των ντόπιων ψαράδων. Οταν αφαιρέθηκε η άμμος από τον βυθό του κόλπου της Μανίλα τα ψάρια δεν επέστρεψαν ποτέ – δείγμα της οικολογικής καταστροφής που συντελέστηκε στο νησιωτικό κράτος.

Ακόμη, στο Νότιο Σουλαουέζι της Ινδονησίας, η εξόρυξη 22 εκατ. κυβικών μέτρων άμμου σε περιοχές αλιείας για άλλο μεγάλο κατασκευαστικό έργο μείωσε τα εισοδήματα των ψαράδων κατά 80%.

Ο ΟΗΕ υποστηρίζει ότι για να αντιμετωπιστεί το πρόβλημα χρειάζονται ριζικές αλλαγές στη διαχείριση των φυσικών πόρων, αυστηρότερη εφαρμογή περιβαλλοντικών κανόνων και πίεση στις κυβερνήσεις ώστε να εντοπίζονται περιοχές υψηλής οικολογικής αξίας πριν ξεκινήσουν εξορύξεις.

. . .