Πόλεις με πιο λίγους δρόμους και πιο πολλά δέντρα

Το ότι το καλοκαίρι που μόλις πέρασε ήταν πιθανότατα το θερμότερο που έχει καταγραφεί ποτέ δεν θα έπρεπε να προκαλεί έκπληξη. Εδώ και δεκαετίες, άλλωστε, η μέση θερμοκρασία του πλανήτη αυξάνεται σταθερά και για τα επόμενα χρόνια περιμένουμε νέα ρεκόρ θερμοκρασιών. «Μπροστά σε μια τέτοια προοπτική, η μείωση των εκπομπών αερίων που μεταβάλλουν το κλίμα θα ήταν το πρώτο πράγμα που θα έκανε κάθε ευφυές ζωικό είδος. Το γεγονός ότι εμείς δεν το κάνουμε δεν είναι ιδιαίτερα κολακευτικό», σχολιάζει σε άρθρο του στην La Repubblica ο ιταλός φυτο-βιολόγος Στέφανο Μανκούζο, παγκοσμίως κορυφαίος ειδικός στη νευροβιολογία των φυτών.

Καθώς δεν μπαίνουν ουσιαστικοί φραγμοί στην υπερθέρμανση του πλανήτη και ο ρυθμός της επιταχύνεται, η κλιματική αλλαγή μεταμορφώνει το κλίμα και το περιβάλλον με πρωτοφανή ισχύ. Επιπλέον, η υπερθέρμανση του πλανήτη σκότωσε σχεδόν 63.000 ανθρώπους στην Ευρώπη μόνο το καλοκαίρι του 2024, σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε στο Nature Medicine.

Είναι λοιπόν ζωτικής σημασίας η προστασία των τόπων όπου ζούμε από την ανεξέλεγκτη άνοδο των θερμοκρασιών. Και καθώς περίπου το 75% του πληθυσμού της ΕΕ ζει σε αστικά περιβάλλοντα, το ζητούμενο είναι να διαπιστωθεί με ποιον τρόπο μπορούν να θωρακιστούν οι πόλεις απέναντι στις αλλαγές που έρχονται. Σύμφωνα με τον ιταλό επιστήμονα, το πιο αποτελεσματικό που μπορεί να γίνει είναι να καταστούν οι πόλεις όσο το δυνατόν πιο πράσινες.

«Ο αριθμός των δέντρων θα αποτελέσει το κρίσιμο στοιχείο που θα κρίνει αν θα προσαρμοστούμε στην υπερθέρμανση του πλανήτη ή αν θα υποστούμε τις συνέπειές της. Πρέπει να γεμίσουμε τις πόλεις μας με δέντρα, και έχουμε λίγο χρόνο για να το κάνουμε», προειδοποιεί.

Δυστυχώς δεν πρόκειται για μια αλλαγή μικρής κλίμακας, γεγονός που κάνει τον ιταλό ειδικό να αμφιβάλλει αν πολλές πόλεις θα καταφέρουν να κάνουν έστω και μικρά βήματα προς αυτή την κατεύθυνση· αμφιβάλλει κυρίως επειδή η πλειονότητα των πολιτών, αλλά και των διοικούντων, δεν έχουν αντιληφθεί την έκταση του προβλήματος και εξακολουθούν να ενεργούν σαν να μην υπάρχει.

Ομως το πρασίνισμα των πόλεων προϋποθέτει καταρχάς την κατανόηση των επιστημονικών λόγων που επιβάλλουν αυτό το μέτρο, αλλά και την υπέρβαση ενός ισχυρού πολιτισμικού φραγμού: της αντίληψής μας για την πόλη, την οποία συνειδητά ή ασυνείδητα εξακολουθούμε να νοούμε ως έναν χώρο αποκομμένο από το φυσικό περιβάλλον.

Πρόκειται για μια πρωτόγονη αντίληψη, άμεσα συνδεδεμένη με την ιστορία του ανθρώπινου είδους. Από τη δημιουργία των πρώτων οικισμών, βασική λειτουργία των μετέπειτα πόλεων ήταν να μας προστατεύουν από τη φύση. «Εχουν περάσει 12.000 χρόνια από τα πρώτα βήματα του ανθρώπινου πολιτισμού, όμως η καχυποψία απέναντι στη φύση δεν έχει αλλάξει», παρατηρεί ο Στέφανο Μανκούζο.

Δεν άλλαξε ούτε υπό το βάρος των καταστροφών (φυσικών και ανθρώπινων) που προκαλεί ήδη η κλιματική αλλαγή. Ο ιταλός βιολόγος αναφέρει ενδεικτικά ότι πολίτες πολλών ευρωπαϊκών πόλεων διαμαρτύρονται ακόμη και επειδή οι Αρχές επιχειρούν απλώς να μην κουρεύουν το γρασίδι με την ίδια συχνότητα που το έκαναν πριν από μερικά χρόνια. Οσο για τα δέντρα, σημειώνει ότι πριν από κάποιο διάστημα, σημαντικό μέρος της άρχουσας τάξης της Φλωρεντίας αντιτάχθηκε σε ένα σχέδιο φύτευσης μόλις 50 δενδρυλλίων κατά μήκος ενός δρόμου στο ιστορικό κέντρο της πόλης μεν, αλλά χωρίς ιδιαίτερη αρχιτεκτονική αξία, με το επιχείρημα ότι στη Φλωρεντία δεν υπήρχαν ποτέ δέντρα στο ιστορικό κέντρο.

«Πώς είναι δυνατόν να επιτύχουμε τη δραστική αλλαγή που απαιτείται για να αντέξουμε την υπερθέρμανση του πλανήτη όταν ακόμη και τόσο περιορισμένες προτάσεις, όπως η φύτευση δέντρων κατά μήκος ενός δρόμου, προκαλούν αντιδράσεις; Πώς να εξηγήσει κανείς σε όλους αυτούς τους ανθρώπους ότι αυτό που θα αλλάξει για πάντα την όψη των πόλεων δεν είναι η φύτευση δέντρων στα ιστορικά κέντρα, αλλά το να μην τα φυτέψουμε;», διερωτάται ο Στέφανο Μανκούζο.

Τα δέντρα είναι εξαιρετικά σημαντικά για τη διαχείριση της υπερθέρμανσης του πλανήτη για έναν πολύ απλό λόγο: δροσίζουν το περιβάλλον· για την ακρίβεια, δεν γνωρίζουμε τίποτα που να είναι εξίσου αποτελεσματικό με τα δέντρα στη μείωση της θερμοκρασίας μιας πόλης.

Η ικανότητα ενός δέντρου να δροσίζει το περιβάλλον γύρω του οφείλεται σε δύο παράλληλες διεργασίες: τη σκίαση και την εξατμισοδιαπνοή, δηλαδή τη συνολική διεργασία μεταφοράς νερού στην ατμόσφαιρα υπό μορφή υδρατμών μέσω της απευθείας εξάτμισής του από το έδαφος ή μέσω της αποβολής του από τους πόρους των φύλλων των δέντρων.

Μειώνοντας την ποσότητα της ηλιακής ακτινοβολίας που πέφτει άμεσα ή έμμεσα σε μια επιφάνεια, η σκίαση μειώνει τη θερμοκρασία της. Ταυτόχρονα, η εξατμισοδιαπνοή δροσίζει το περιβάλλον, καθώς το νερό που υπάρχει στο έδαφος μετατρέπεται σε υδρατμούς. Επειδή η εξάτμιση του νερού είναι ενδόθερμη διαδικασία, δηλαδή απορροφά θερμότητα από το περιβάλλον, η θερμότητα που απορροφάται, ιδίως κατά τους θερινούς μήνες, μπορεί να μειώνει τη θερμοκρασία της ατμόσφαιρας ακόμη και κατά 5-6 βαθμούς σε σχέση με περιοχές χωρίς δέντρα.

Και μόνο η δροσιστική δράση τους θα έπρεπε να αρκεί για να γίνουν τα δέντρα ο πολυτιμότερος σύμμαχός μας στη μάχη κατά της υπερθέρμανσης του πλανήτη. Προσφέρουν όμως και πολλά άλλα οφέλη: τα δέντρα περιορίζουν την κατανάλωση ενέργειας, βελτιώνουν την ποιότητα του αέρα, μειώνουν τους ατμοσφαιρικούς ρύπους, απορροφούν διοξείδιο του άνθρακα και συμβάλλουν στην αποτελεσματικότερη διαχείριση των ομβρίων υδάτων, επιβραδύνοντας και περιορίζοντας την απορροή τους προς τα δίκτυα αποχέτευσης. Με άλλα λόγια, θα έπρεπε να είναι προφανές ότι δεν υπάρχει τίποτα εξίσου αποτελεσματικό με τα δέντρα για την αντιμετώπιση των συνεπειών της υπερθέρμανσης του πλανήτη.

Το κρίσιμο ερώτημα που τίθεται, λοιπόν, είναι το εξής: πού θα βρεθεί ο χώρος για όλα τα δέντρα που χρειάζονται οι σύγχρονες πόλεις; Μία είναι η λύση: να φυτευτούν σε μέρη της επιφάνειας που σήμερα καταλαμβάνουν δρόμοι (έως και 50% σε πόλεις της Βόρειας Αμερικής): η παραχώρηση ενός μικρού μέρους αυτής της επιφάνειας –ο ιταλός επιστήμονας κάνει λόγο για 15%– δεν θα δημιουργούσε σοβαρά προβλήματα, ενώ σίγουρα θα προσέφερε τεράστια οφέλη.

Ο Στέφανο Μανκούζο αναγνωρίζει πως η ιδέα να αποδοθεί στα δέντρα το 15% των δρόμων μιας πόλης μπορεί να ακούγεται ακόμα ανέφικτη, όμως ανέφικτο φαινόταν και πριν από πενήντα χρόνια να μην εισέρχονται αυτοκίνητα στο ιστορικό κέντρο μιας πόλης. Γι’ αυτό ο ιταλός ειδικός απευθύνει μέσω του άρθρου του μια άτυπη έκκληση προς εκατό πόλεις της Μεσογείου να δεσμευτούν ότι μέσα στην επόμενη δεκαετία θα περιορίσουν κατά τουλάχιστον 15% την επιφάνεια που σήμερα καταλαμβάνουν δρόμοι και αυτοκίνητα που κινούνται σε αυτούς, με τα κερδισμένα εδάφη να μετατρέπονται στη συνέχεια σε κατάφυτες από δέντρα εκτάσεις. «Το κόστος της αδράνειας είναι προφανές, είτε πρόκειται για ανθρώπινες ζωές είτε για δισεκατομμύρια ευρώ. Το κόστος της δράσης είναι μικρό και προσωρινό και αντισταθμίζεται κατά πολύ από τα οφέλη», γράφει.

Ολοκληρώνοντας την ανάλυσή του επικαλείται τον αμερικανό πολεοδόμο Ρόμπερτ Μόουζες, ο οποίος, για να δικαιολογήσει την καταστροφή ολόκληρων συνοικιών για τη διάνοιξη δρόμων που θα διευκόλυναν την κυκλοφορία των αυτοκινήτων, δήλωνε πως «δεν γίνεται ομελέτα χωρίς να σπάσεις αυγά». «Σήμερα δεν πρέπει να φοβηθούμε να σπάσουμε κι άλλα αυγά, αλλά για να φτιάξουμε μια διαφορετική ομελέτα: πόλεις πιο πράσινες, πιο απλωμένες, πιο ανθεκτικές, ικανές να ανταποκρίνονται στις περιβαλλοντικές αλλαγές», καταλήγει ο ιταλός βιολόγος.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google