Προειδοποίηση για πλημμύρες: «Στο έλεος των ακραίων φαινομένων το Λεκανοπέδιο»

Έντονη ανησυχία για το επίπεδο αντιπλημμυρικής προστασίας του λεκανοπεδίου της Αττικής εκφράζει ο Μιχάλης Διακάκης, επίκουρος καθηγητής Γεωλογίας του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών (ΕΚΠΑ).

Μιλώντας στο ΑΠΕ-ΜΠΕ, ο ειδικός προειδοποιεί ότι η πρωτεύουσα παραμένει εξαιρετικά ευάλωτη απέναντι σε ακραία καιρικά φαινόμενα, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις.

Η «αχίλλειος πτέρνα» της υπερδόμησης

Η Αττική συγκεντρώνει τον κύριο όγκο των υποδομών, του πληθυσμού και της οικονομικής δραστηριότητας της χώρας, γεγονός που εκτοξεύει την τρωτότητά της σε ενδεχόμενες πλημμύρες.

Όπως εξηγεί ο κ. Διακάκης, η εκτεταμένη κάλυψη του εδάφους από τσιμέντο και άσφαλτο (αδιαπέρατες επιφάνειες) σε συνδυασμό με την πυκνή δόμηση, μπλοκάρουν τη φυσική απορρόφηση των ομβρίων υδάτων.

Το αποτέλεσμα είναι να παρεμποδίζεται η ομαλή απορροή τους, μετατρέποντας κάθε ισχυρή νεροποντή σε εν δυνάμει απειλή, παρά τα έργα που έχουν υλοποιηθεί τα τελευταία χρόνια.

Ανεπαρκή τα παλαιά έργα μπροστά στις νέες προκλήσεις

Αναλύοντας την κατάσταση του υπάρχοντος αντιπλημμυρικού δικτύου, ο καθηγητής επισημαίνει ότι πρόκειται για ένα «μωσαϊκό» παλαιότερων και νεότερων υποδομών με εντελώς διαφορετικές προδιαγραφές. Ενώ αυτά τα έργα αποδίδουν σε ήπιες βροχοπτώσεις, αδυνατούν να ανταπεξέλθουν όταν ο όγκος του νερού ξεπερνά τα όρια για τα οποία σχεδιάστηκαν.

Για την αντιμετώπιση του προβλήματος, δεν αρκεί μόνο η αναβάθμιση και η συντήρηση του υφιστάμενου δικτύου. Απαιτείται η κατασκευή νέων έργων, με ιδιαίτερη βαρύτητα στη συγκράτηση των υδάτων ψηλά στα βουνά μέσω μικρών ανασχετικών φραγμάτων.

Ιδιαίτερη έμφαση, σύμφωνα με τον ίδιο, πρέπει να δοθεί στις καμένες εκτάσεις, όπου τα αντιδιαβρωτικά έργα είναι ζωτικής σημασίας, καθώς οι αλλεπάλληλες πυρκαγιές έχουν πολλαπλασιάσει τον πλημμυρικό κίνδυνο.

Η κλιματική κρίση και το παράδοξο ξηρασίας-πλημμυρών

Σε ερώτηση για το αν η Ελλάδα είναι πλέον πιο έτοιμη μετά τις καταστροφές των τελευταίων ετών (π.χ. στην Κρήτη, τη Ρόδο και την Εύβοια), ο κ. Διακάκης παραδέχεται πως έχει αποκτηθεί πολύτιμη εμπειρία στη διαχείριση κρίσεων. Ωστόσο, ξεκαθαρίζει ότι η γνώση αυτή δεν εκμηδενίζει τον κίνδυνο. Τα ακραία φαινόμενα είναι πλέον τόσο σφοδρά και επαναλαμβανόμενα, που μπορούν να «γονατίσουν» τους κρατικούς μηχανισμούς.

Παράλληλα, καταρρίπτει τον μύθο ότι η ξηρασία και οι πλημμύρες είναι έννοιες ασύμβατες. Στη νέα κλιματική πραγματικότητα, παρατεταμένες περίοδοι ανομβρίας ακολουθούνται από ραγδαίες καταιγίδες. Το κρίσιμο μέγεθος, όπως σημειώνει, δεν είναι πια μόνο το πόσο βρέχει, αλλά η ραγδαιότητα και η διάρκεια της βροχόπτωσης σε πολύ μικρό χρονικό διάστημα. Επιπλέον, η άναρχη οικιστική επέκταση μέσα σε ιστορικά πλημμυρικά πεδία βάζει όλο και περισσότερους ανθρώπους και περιουσίες στο στόχαστρο της φύσης.

Το «ντόμινο» της κατάρρευσης των υποδομών

Ένα από τα πιο ανησυχητικά ευρήματα της πρόσφατης έρευνας του ΕΚΠΑ αφορά τη λειτουργία των κρίσιμων υποδομών ως «πολλαπλασιαστών» της καταστροφής. Οι σύγχρονες κοινωνίες βασίζονται σε διασυνδεδεμένα δίκτυα.

Έτσι, μια τοπική βλάβη –όπως μια διακοπή ρεύματος λόγω πλημμύρας– μπορεί να προκαλέσει «ντόμινο», βραχυκυκλώνοντας την υδροδότηση, τις τηλεπικοινωνίες ή ακόμα και τα νοσοκομεία, έστω κι αν τα κτίρια αυτά δεν έχουν καν βραχεί.

Συνεπώς, καταλήγει ο κ. Διακάκης, η προστασία των υποδομών δεν αφορά απλώς την αποτροπή υλικών ζημιών, αλλά τη διασφάλιση της ίδιας της λειτουργίας και επιβίωσης της κοινωνίας κατά τη διάρκεια μιας κρίσης.