Πνευμονική πανώλη: Τι είναι η πιο σπάνια και επικίνδυνη μορφή της νόσου 

Η πνευμονική πανώλη είναι η πιο σπάνια αλλά και η πιο σοβαρή μορφή της πανώλης, της λοιμώδους νόσου που προκαλείται από το βακτήριο Yersinia pestis. Σε αντίθεση με τη βουβωνική πανώλη, η οποία μεταδίδεται κυρίως μέσω τσιμπήματος μολυσμένων ψύλλων, η πνευμονική πανώλη προσβάλλει τους πνεύμονες και μπορεί να μεταδοθεί από άνθρωπο σε άνθρωπο μέσω σταγονιδίων του αναπνευστικού. Χωρίς έγκαιρη θεραπεία με αντιβιοτικά, είναι σχεδόν πάντα θανατηφόρα. Ωστόσο, με έγκαιρη διάγνωση και θεραπεία, οι πιθανότητες επιβίωσης είναι υψηλές.

Τι είναι η πνευμονική πανώλη

Η πνευμονική πανώλη είναι μια μορφή πανώλης που εκδηλώνεται ως σοβαρή πνευμονία. Προκαλείται από το ίδιο βακτήριο που προκαλεί τη βουβωνική πανώλη, το Yersinia pestis, αλλά η διαδρομή της λοίμωξης είναι διαφορετική. Το βακτήριο εισέρχεται στους πνεύμονες και προκαλεί φλεγμονή και συσσώρευση υγρού στις κυψελίδες, οδηγώντας σε αναπνευστική ανεπάρκεια.

Υπάρχουν δύο μορφές πνευμονικής πανώλης:

• Πρωτοπαθής πνευμονική πανώλη: Προκύπτει όταν το βακτήριο εισπνέεται απευθείας, μέσω σταγονιδίων του αναπνευστικού από μολυσμένο άτομο ή ζώο. Είναι η πιο σοβαρή μορφή, με ταχύτατη εξέλιξη.

• Δευτεροπαθής πνευμονική πανώλη: Προκύπτει όταν το βακτήριο εξαπλώνεται στους πνεύμονες από άλλη εστία λοίμωξης, όπως σε ασθενή με βουβωνική ή σηψαιμική πανώλη που δεν έχει λάβει θεραπεία.

Πώς μεταδίδεται

Η μετάδοση της πνευμονικής πανώλης γίνεται μέσω σταγονιδίων του αναπνευστικού. Όταν ένα μολυσμένο άτομο βήχει, φτερνίζεται ή μιλάει, εκπέμπει μικροσκοπικά σταγονίδια που περιέχουν το βακτήριο. Ένα υγιές άτομο που βρίσκεται σε στενή επαφή (συνήθως σε απόσταση μικρότερη των δύο μέτρων) μπορεί να εισπνεύσει αυτά τα σταγονίδια και να μολυνθεί.

Σε αντίθεση με τη βουβωνική πανώλη, η οποία δεν μεταδίδεται από άνθρωπο σε άνθρωπο, η πνευμονική πανώλη είναι μεταδοτική. Ωστόσο, δεν είναι τόσο μεταδοτική όσο οι ιοί του αναπνευστικού, όπως ο SARS-CoV-2. Ο καθηγητής Μπρένταν Ρεν από τη Σχολή Υγιεινής και Τροπικής Ιατρικής του Λονδίνου δήλωσε: «Το Yersinia pestis είναι αρκετά μεταδοτικό, αλλά όχι τόσο μεταδοτικό όσο ο SARS-CoV-2».

Τα συμπτώματα

Η πνευμονική πανώλη έχει περίοδο επώασης από λίγες ώρες έως τρεις ημέρες. Τα συμπτώματα εμφανίζονται αιφνίδια και εξελίσσονται ταχύτατα:

• Υψηλός πυρετός και ρίγη.

• Πονοκέφαλος και μυϊκοί πόνοι.

• Αδυναμία και κόπωση.

• Βήχας που μπορεί να συνοδεύεται από αιματηρά ή υδαρή πτύελα.

• Δύσπνοια και πόνος στο στήθος.

• Ναυτία, έμετος και κοιλιακός πόνος.

• Σε προχωρημένα στάδια: σύγχυση, σηψαιμία, αναπνευστική ανεπάρκεια και θάνατος.

Η εξέλιξη είναι ταχύτατη. Χωρίς θεραπεία, ο θάνατος μπορεί να επέλθει εντός 24 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων.

Η θεραπεία

Η πνευμονική πανώλη είναι θεραπεύσιμη με αντιβιοτικά, εφόσον η θεραπεία ξεκινήσει έγκαιρα. Τα αντιβιοτικά εκλογής είναι:

• Στρεπτομυκίνη ή γενταμυκίνη (πρώτης γραμμής).

• Δοξυκυκλίνη ή φθοριοκινολόνες (σιπροφλοξασίνη, λεβοφλοξασίνη) ως εναλλακτικές.

Η θεραπεία διαρκεί συνήθως τουλάχιστον επτά ημέρες. Οι ασθενείς με πνευμονική πανώλη πρέπει να απομονώνονται μέχρι να λάβουν τουλάχιστον 48 ώρες αντιβιοτικής θεραπείας, για να αποτραπεί η μετάδοση.

Η θνητότητα

Χωρίς θεραπεία, η πνευμονική πανώλη έχει θνητότητα σχεδόν 100%. Ωστόσο, με έγκαιρη θεραπεία, η θνητότητα μειώνεται σημαντικά. Μια μετα-ανάλυση του 2020 που εξέτασε δεδομένα από το 1946 έως το 2017 βρήκε ποσοστό θανάτου 17% σε ασθενείς που έλαβαν θεραπεία, σε αντίθεση με το 50% που συχνά αναφέρεται στη βιβλιογραφία. Το κλειδί είναι η έγκαιρη διάγνωση – ιδανικά εντός 24 ωρών από την έναρξη των συμπτωμάτων.

Η επιδημιολογία

Η πανώλη παραμένει ενδημική σε πολλές περιοχές του κόσμου. Μεταξύ 2010 και 2015, αναφέρθηκαν 3.248 κρούσματα πανώλης (όλων των μορφών) παγκοσμίως στον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, με 584 θανάτους. Οι περισσότερες περιπτώσεις εντοπίζονται στην Αφρική (κυρίως στη Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό και τη Μαδαγασκάρη), αλλά και σε περιοχές της Ασίας και της Αμερικής. Στις ΗΠΑ, η πανώλη είναι ενδημική στις νοτιοδυτικές πολιτείες (Νέο Μεξικό, Αριζόνα, Καλιφόρνια, Κολοράντο).

Γιατί έχει σημασία για τον αναγνώστη

Η πνευμονική πανώλη είναι σπάνια, αλλά δεν έχει εξαφανιστεί. Η περίπτωση στο Ιρκούτσκ της Σιβηρίας – όπου μια 28χρονη τεχνικός εργαστηρίου πέθανε από «πνευμονία άγνωστης αιτιολογίας» ενώ εργαζόταν σε ινστιτούτο κατά της πανώλης – υπενθυμίζει ότι το βακτήριο παραμένει παρόν στη φύση και στα εργαστήρια. Η κατανόηση της νόσου, των συμπτωμάτων και της σημασίας της έγκαιρης θεραπείας μπορεί να σώσει ζωές.

Τι μπορεί να κάνει ο αναγνώστης

• Ενημερωθείτε για τα συμπτώματα. Αν εμφανίσετε υψηλό πυρετό, βήχα με αίμα και δύσπνοια μετά από επαφή με άγρια ζώα ή ταξίδι σε ενδημική περιοχή, αναζητήστε άμεσα ιατρική βοήθεια.

• Αποφύγετε την επαφή με άγρια τρωκτικά και τα κατοικίδια που μπορεί να έχουν έρθει σε επαφή μαζί τους.

• Χρησιμοποιήστε εντομοαπωθητικά σε περιοχές όπου η πανώλη είναι ενδημική.

• Μην πανικοβάλλεστε. Η πνευμονική πανώλη δεν μπορεί να προκαλέσει πανδημία σαν τον COVID-19, επειδή είναι βακτήριο που αντιμετωπίζεται με κοινά αντιβιοτικά και δεν έχει ασυμπτωματική μετάδοση.