Παγκόσμια Ημέρα Όρασης: Εννιά στους 10 με σοβαρή αναπηρία όρασης χρειάζονται καθημερινή βοήθεια

Την ανάγκη καθημερινής υποστήριξης για άτομα με σοβαρή αναπηρία όρασης αναδεικνύουν τα πρώτα αποτελέσματα μελέτης της Πανελλήνιας Ένωσης Αμφιβληστροειδοπαθών (Π.Ε.Α.): εννέα στους δέκα συμμετέχοντες χρειάζονται βοήθεια από τρίτους για την προσωπική φροντίδα και τις καθημερινές ανάγκες του νοικοκυριού, ενώ περισσότεροι από τους μισούς αναφέρουν μεγάλες δυσκολίες ή αδυναμία να αυτοεξυπηρετηθούν. Την υποστήριξη αναλαμβάνουν κυρίως συγγενικά πρόσωπα, ενώ περιορισμένη καταγράφεται η συμβολή οργανωμένων υπηρεσιών, όπως το πρόγραμμα «Βοήθεια στο Σπίτι».

Η Π.Ε.Α. παρουσιάζει τα ευρήματα με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Όρασης, στις 8 Οκτωβρίου, στρέφοντας την προσοχή στις ανάγκες φροντίδας, αποκατάστασης και κοινωνικής υποστήριξης των ανθρώπων με αναπηρία όρασης. Η ανάλυση αξιοποιεί δεδομένα της Έρευνας Υγείας της ΕΛΣΤΑΤ/EUROSTAT, η οποία πραγματοποιήθηκε το 2019, με πρώτη δημοσιοποίηση των στοιχείων το 2020.

Στη συγκεκριμένη ανάλυση περιλαμβάνονται 16 άτομα με αναπηρία όρασης, με ποσοστό αναπηρίας 80% και άνω, έως και τυφλότητα. Πρόκειται κυρίως για μεγαλύτερους σε ηλικία ανθρώπους: το 62,5% είναι 80 ετών και άνω και το 18,75% είναι 70–79 ετών, ενώ οι γυναίκες αποτελούν το 75% του δείγματος. Το μικρό μέγεθος και η ηλικιακή σύνθεση του δείγματος χρειάζεται να λαμβάνονται υπόψη στην ανάγνωση των αποτελεσμάτων, τα οποία περιγράφουν τους συγκεκριμένους συμμετέχοντες και δεν μπορούν να γενικευθούν σε όλα τα άτομα με αναπηρία όρασης στην Ελλάδα.

Οι δυσκολίες στην προσωπική φροντίδα είναι ιδιαίτερα έντονες στο ντύσιμο και στο μπάνιο ή το ντους. Σύμφωνα με την ανάλυση, τα ποσοστά όσων αναφέρουν μεγάλες έως υπερβολικές δυσκολίες ή αδυναμία εκτέλεσης αυτών των δραστηριοτήτων κυμαίνονται από 65% έως 80%, ανάλογα με τη δραστηριότητα. Τα ευρήματα αποτυπώνουν πόσο απαιτητικές μπορεί να γίνουν βασικές καθημερινές ανάγκες για ανθρώπους που ζουν με σοβαρή αναπηρία όρασης και συχνά αντιμετωπίζουν παράλληλα άλλα προβλήματα υγείας.

Ακόμη μεγαλύτερες δυσκολίες καταγράφονται στη διαχείριση του νοικοκυριού. Ανάλογα με τη δραστηριότητα, από το 62% έως και το σύνολο των συμμετεχόντων δηλώνουν υπερβολική δυσκολία ή αδυναμία να προετοιμάσουν φαγητό, να διεκπεραιώσουν αυτόνομα συνήθη οικονομικά ζητήματα, να κάνουν αγορές ή να εκτελέσουν περιστασιακές βαριές εργασίες του σπιτιού.

Στο πλαίσιο αυτό, η βοήθεια από τρίτους αποτελεί βασικό μέρος της καθημερινότητας των περισσότερων συμμετεχόντων. Πέρα από την υποστήριξη που παρέχουν κυρίως οι συγγενείς, περίπου ένας στους τέσσερις δέχεται βοήθεια από άλλα πρόσωπα ή φροντιστές, κατά κύριο λόγο με αμοιβή. Η περιορισμένη παρουσία οργανωμένων υπηρεσιών υποστήριξης στο συγκεκριμένο δείγμα αναδεικνύει την ανάγκη να διερευνηθεί περαιτέρω κατά πόσο οι διαθέσιμες υπηρεσίες ανταποκρίνονται στις ανάγκες αυτού του πληθυσμού.

Σημαντικά εμπόδια καταγράφονται και στην κινητικότητα. Ανάλογα με την επιμέρους δραστηριότητα, το 55%–75% των συμμετεχόντων αναφέρει μεγάλη έως υπερβολική δυσκολία ή αδυναμία σε ενέργειες όπως η βάδιση, η στήριξη και η χρήση σκάλας. Οι περιορισμοί αυτοί, σε συνδυασμό με τις δυσκολίες αυτοεξυπηρέτησης, υπογραμμίζουν τη σημασία της προσβάσιμης φροντίδας και της υποστήριξης που προσαρμόζεται στις ανάγκες κάθε ατόμου.

Η μελέτη εξετάζει επίσης προβλήματα υγείας που συνυπάρχουν με την αναπηρία όρασης. Στο συγκεκριμένο δείγμα, τη μεγαλύτερη συνοσηρότητα παρουσιάζουν οι γυναίκες πολύ προχωρημένης ηλικίας, με κυκλοφορικά και αγγειακά νοσήματα, εκφυλιστικές ορθοπεδικές παθήσεις και προβλήματα του ουροποιητικού συστήματος. Παράλληλα, οι μισοί συμμετέχοντες δηλώνουν ότι ο πόνος επιβαρύνει αρκετά έως πάρα πολύ την καθημερινή τους δραστηριότητα.

Η ψυχική υγεία αποτελεί μία ακόμη σημαντική διάσταση της ανάλυσης. Στους συμμετέχοντες πολύ προχωρημένης ηλικίας καταγράφονται συχνότερα και με μεγαλύτερη βαρύτητα αναφορές σε μελαγχολία, αδιαφορία, δυσκολίες συγκέντρωσης, απογοήτευση και αισθήματα ενοχής απέναντι στον εαυτό ή την οικογένεια. Τα ευρήματα ενισχύουν την ανάγκη για συνολική προσέγγιση της φροντίδας, που λαμβάνει υπόψη τη λειτουργικότητα, τα συνυπάρχοντα νοσήματα και την ψυχική υγεία, μαζί με την οφθαλμολογική παρακολούθηση.

Ως προς τα υπόλοιπα χαρακτηριστικά του δείγματος, το 93,75% των συμμετεχόντων είναι συνταξιούχοι, το 56,25% είναι έγγαμοι και το 43,75% είναι χήροι. Η μεγάλη πλειονότητα, σε ποσοστό 87,5%, έχει φοιτήσει έως και το Δημοτικό, ενώ το 12,5% έχει ολοκληρώσει τεχνική ή δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Παράλληλα, το 75% αξιολογεί τη γενική κατάσταση της υγείας των δοντιών και των ούλων του ως μέτρια έως πολύ καλή.

Η μελέτη της Π.Ε.Α. βασίζεται σε δεδομένα που παραχωρήθηκαν από την ΕΛΣΤΑΤ για ερευνητικούς σκοπούς, κατόπιν σχετικού αιτήματος και σύμβασης πρόσβασης σε εμπιστευτικά στοιχεία. Η αρχική Έρευνα Υγείας πραγματοποιήθηκε σε 8.125 ιδιωτικά νοικοκυριά και ισάριθμα άτομα ηλικίας 15 ετών και άνω σε ολόκληρη τη χώρα. Το Α΄ Μέρος της μελέτης της Ένωσης εκπονήθηκε κατά την περίοδο Απριλίου–Σεπτεμβρίου 2026.

Η συνολική μελέτη θα παρουσιαστεί σε τρία μέρη, με προοπτική ολοκλήρωσης την άνοιξη του 2027. Εκτός από τη νοσηρότητα και τη λειτουργικότητα, εξετάζει τη χρήση πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας περίθαλψης, τις δαπάνες υγείας, τη χρήση φαρμάκων, την ψυχική υγεία, τη διατροφή και την κατανάλωση αλκοόλ και καπνού. Στόχος είναι η καταγραφή των αναγκών, των συνηθειών και των συμπεριφορών των συμμετεχόντων, ώστε να υποστηριχθεί η βελτίωση των υπηρεσιών υγείας για τα άτομα με αναπηρία όρασης.

Με αφορμή την Παγκόσμια Ημέρα Όρασης και το μήνυμα «Αγαπήστε τα μάτια σας», η Π.Ε.Α. αναδεικνύει την αξία της φροντίδας της όρασης, αλλά και της ουσιαστικής υποστήριξης όσων ήδη ζουν με απώλειά της. Η πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας, αποκατάσταση, κατάλληλα βοηθήματα και καθημερινή φροντίδα αποτελεί βασική προϋπόθεση για την ενίσχυση της αυτονομίας και της ισότιμης συμμετοχής στην κοινωνική ζωή.