Ο φαύλος κύκλος που κρατά τη μέση σύνταξη στα 817 ευρώ

Περισσότεροι ασφαλισμένοι σπεύδουν να συνταξιοδοτηθούν, αλλά οι χαμηλές παροχές αναγκάζουν πολλούς να συνεχίσουν να εργάζονται. Την ίδια στιγμή, η πλειονότητα των μη μισθωτών επιλέγει τις χαμηλότερες εισφορές, περιορίζοντας το σημερινό κόστος αλλά και τη μελλοντική ανταποδοτική σύνταξη.

Τα νέα στοιχεία φωτίζουν τον φαύλο κύκλο που κρατά το ελληνικό ασφαλιστικό εγκλωβισμένο σε χαμηλά εισοδήματα. Είναι χαρακτηριστικό πως η μέση κύρια σύνταξη διαμορφώνεται στα 817 ευρώ καθαρά, ενώ 412.328 συνταξιούχοι λαμβάνουν έως 470 ευρώ καθαρά τον μήνα. Την ίδια ώρα, οι αιτήσεις συνταξιοδότησης ξεπέρασαν τις 163.000 στο εννεάμηνο του 2026 και το 67% των μη μισθωτών επιλέγει την πρώτη ασφαλιστική κατηγορία. Τα πρόσφατα στοιχεία από τα πληροφοριακά συστήματα του ΕΦΚΑ, αποκαλύπτουν τις αλληλοτροφοδοτούμενες πιέσεις σε εισφορές, συντάξεις και εισοδήματα.

Αναλυτικά, τα νέα στοιχεία του συστήματος «Ήλιος» για τον Σεπτέμβριο αποτυπώνουν με αριθμούς το πρόβλημα των χαμηλών συντάξεων, ενώ τα δεδομένα του ΕΦΚΑ δείχνουν ότι η πίεση για συνταξιοδότηση παραμένει ισχυρή, παρά το γεγονός ότι η έξοδος από την εργασία δεν εξασφαλίζει κατ’ ανάγκη ένα επαρκές εισόδημα για την τρίτη ηλικία.

Σύμφωνα με τον «Ήλιο», η μέση κύρια σύνταξη διαμορφώνεται στα 869,17 ευρώ μεικτά ή 817 ευρώ καθαρά, για το σύνολο 2.542.740 συνταξιούχων. Περισσότεροι από τους μισούς, συγκεκριμένα 1.364.068 ή το 53,6%, λαμβάνουν έως 1.000 ευρώ μεικτά, δηλαδή έως περίπου 940 ευρώ καθαρά. Ακόμη πιο αποκαλυπτικό είναι ότι 883.115 συνταξιούχοι, το 34,7% του συνόλου, περιορίζονται σε έως 700 ευρώ μεικτά ή 658 ευρώ καθαρά. Για 412.328 ανθρώπους, σχεδόν έναν στους έξι συνταξιούχους για όλους τους λόγους (γήρατος, θανάτου ή αναπηρίας), οι μηνιαίες αποδοχές δεν ξεπερνούν τα 500 ευρώ μεικτά ή τα 470 ευρώ καθαρά. Η μέση επικουρική σύνταξη ανέρχεται μόλις σε 196,08 ευρώ μεικτά, ενώ το μέσο μέρισμα φθάνει τα 116,50 ευρώ μεικτά.

Η απόσταση από την Ευρώπη επιβεβαιώνει τη δυσκολία που καλούνται να ξεπεράσουν οι Έλληνες συνταξιούχοι. Με βάση τα στοιχεία της Eurostat για το 2023, το μέσο ετήσιο ακαθάριστο εισόδημα από συντάξεις γήρατος στη χώρα μας ανήλθε σε 12.854 ευρώ, έναντι 17.321 ευρώ στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η διαφορά προσεγγίζει το 26%. Στην Αυστρία το αντίστοιχο ποσό έφθανε τις 2.177 ευρώ τον μήνα, στο Λουξεμβούργο τις 2.860 ευρώ, στη Γαλλία τα 1.646 ευρώ και στη Γερμανία τα 1.595 ευρώ. Πρόκειται για στοιχεία διαφορετικής χρονικής περιόδου από εκείνα του «Ήλιος», τα οποία, ωστόσο, αναδεικνύουν τη διαρθρωτική υστέρηση των παροχών του εγχώριου συνταξιοδοτικού μας συστήματος.

Κι όμως, οι αιτήσεις συνταξιοδότησης καταγράφουν νέα υψηλά. Στο εννεάμηνο του 2026, ξεπέρασαν τις 163.000, όταν ολόκληρο το 2025 είχαν υποβληθεί 199.450. Ο φόβος πιθανών μελλοντικών αλλαγών στα όρια ηλικίας, σε συνδυασμό με τη δυνατότητα συνταξιοδότησης και συνέχισης της εργασίας, ενισχύει την τάση κατοχύρωσης του δικαιώματος. Η επιλογή είναι συχνά οικονομικά αναγκαστική: όταν η σύνταξη δεν επαρκεί, η παραμονή στην αγορά εργασίας γίνεται μέσο συμπλήρωσης του εισοδήματος. Δεν μεταφράζεται, όμως, αυτομάτως σε ουσιαστικά υψηλότερη συνταξιοδοτική παροχή, καθώς οι προσαυξήσεις υπολογίζονται με συντελεστή 0,77%.

Στον ίδιο κύκλο εγκλωβίζονται και οι μη μισθωτοί. Από τους 1.446.179 ασφαλισμένους που καταβάλλουν εισφορές για κύρια σύνταξη, το 67% επιλέγει την πρώτη ασφαλιστική κατηγορία, σύμφωνα με τα στοιχεία του e-ΕΦΚΑ για το 2026. Μεταξύ των ελεύθερων επαγγελματιών και αυτοαπασχολουμένων, το ποσοστό ανέρχεται στο 61%, ενώ στους αγρότες εκτοξεύεται στο 84%. Μόλις το 1% των επαγγελματιών επιλέγει την έκτη και υψηλότερη κατηγορία. Η επιλογή έχει σαφή εξήγηση: περιορίζει την τρέχουσα επιβάρυνση σε μια αγορά όπου το διαθέσιμο εισόδημα συχνά δεν επιτρέπει υψηλότερες πληρωμές. Ταυτόχρονα, όμως, οι χαμηλότερες εισφορές συνεπάγονται χαμηλότερες συντάξιμες αποδοχές και, κατά κανόνα, μικρότερη ανταποδοτική σύνταξη.

Το δίλημμα αναμένεται να γίνει εντονότερο το 2027, καθώς οι εισφορές των μη μισθωτών ενδέχεται να αυξηθούν κατά 3,5%-4,5%. Για την πρώτη κατηγορία, η συνολική μηνιαία εισφορά, που σήμερα ανέρχεται σε 250,77 ευρώ, εκτιμάται ότι θα διαμορφωθεί μεταξύ 259,55 και 262,05 ευρώ. Όσο ακριβότερη γίνεται η ασφάλιση τόσο ισχυρότερο είναι το κίνητρο παραμονής στη χαμηλότερη κατηγορία.

Για το 2027, πάντως, το προσχέδιο του προϋπολογισμού προβλέπει αυξήσεις στις συντάξεις της τάξης του 2,8%, ενώ δεν αποκλείονται και διορθωτικές παρεμβάσεις στο τελικό κείμενο, καθώς δεν αποκλείεται τελικά ο πληθωρισμός να «κλείσει» σε υψηλότερο ποσοστό από το αρχικά προβλεπόμενο. Στο τέλος του επόμενου μήνα μάλιστα αναμένεται να καταβληθεί και το μόνιμο επίδομα των 400 ευρώ, σε όλους τους συνταξιούχους άνω των 65 ετών.