Οι «σύμμαχοι» του Ιράν τραβούν τον δικό τους δρόμο

Επί χρόνια οι ιρανοί αξιωματούχοι μιλούσαν για τον «άξονα αντίστασης»: ένα δίκτυο συμμάχων από τη Βηρυτό ως τη Σαναά, που υποτίθεται ότι θα αντιμετώπιζε ενωμένο τους κοινούς εχθρούς. Η Δύση αντιμετώπιζε το ίδιο δίκτυο ως «άξονα του κακού». Ομως οι δύο επιθέσεις που δέχθηκε το Ιράν τους τελευταίους 15 μήνες αποκάλυψαν μια διαφορετική πραγματικότητα. Κάθε οργάνωση αποφάσισε μόνη της αν και πόσο θα εμπλακεί. Ο άξονας δεν έχει πεθάνει, αλλά η ταυτότητά του φαίνεται να έχει αλλάξει, όπως διαπιστώνει ο Economist.

Η στρατηγική του Ιράν να στηρίζει αραβικές ένοπλες οργανώσεις ξεκίνησε τη δεκαετία του 1980, όταν οι Φρουροί της Ισλαμικής Επανάστασης έστειλαν στελέχη τους στον Λίβανο για να εκπαιδεύσουν τη Χεζμπολάχ. Οι οργανώσεις αυτές λειτουργούσαν ως υποκατάστατο του αδύναμου, συμβατικού στρατού του Ιράν: αποτελούσαν ένα είδος προωθημένης άμυνας, επιτρέποντας στην Τεχεράνη να προβάλλει ισχύ χωρίς να μεταφέρει τον πόλεμο στο έδαφός της.

Η λογική αυτή υπέστη βαρύ πλήγμα μετά τη σφαγή της 7ης Οκτωβρίου 2023, όταν η επίθεση της Χαμάς πυροδότησε μια αλυσίδα πολέμων που τελικά έφτασε και στο ίδιο το Ιράν. Η Χεζμπολάχ και η Χαμάς έχουν αποδυναμωθεί σοβαρά, το καθεστώς του Μπασάρ αλ Ασαντ στη Συρία έχει καταρρεύσει και η ιρακινή κυβέρνηση έχει διατάξει τις πολιτοφυλακές να αφοπλιστούν έως τον Οκτώβριο.

Ωστόσο η διάλυση του δικτύου δεν θεωρείται πιθανή. Οι οργανώσεις είναι πληγωμένες αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν, ενώ για το Ιράν η στρατηγική χρησιμότητά τους είναι ίσως μεγαλύτερη από ποτέ. Το πρόβλημα είναι ότι η «μητρική εταιρεία» στην Τεχεράνη έχει περιορισμένους πόρους και οι επιμέρους οργανώσεις έχουν διαφορετικές ανάγκες και συμφέροντα. Ο Economist εκτιμά ότι το πιθανότερο είναι να επιβιώσουν, αλλά σταδιακά να απομακρυνθούν η μία από την άλλη.

Η Χεζμπολάχ είναι το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα. Εως το 2023 διέθετε περισσότερους από 100.000 πυραύλους και ρουκέτες και μια καλά εκπαιδευμένη δύναμη κομάντος, η οποία είχε αποκτήσει πολεμική εμπειρία στη Συρία. Ο Χασάν Νασράλα, ο χαρισματικός ηγέτης της που σκοτώθηκε από το Ισραήλ το 2024, θεωρούσε τον εαυτό του περισσότερο εταίρο παρά υποχείριο του Ιράν και προσπαθούσε να διατηρεί κάποια αυτονομία.

Σήμερα η εικόνα είναι πολύ διαφορετική. Ο διάδοχός του Ναΐμ Κασέμ θεωρείται αισθητά λιγότερο ισχυρός, ενώ ισραηλινά πλήγματα έχουν εξοντώσει πολλούς έμπειρους διοικητές της οργάνωσης. Η κυβέρνηση του Λιβάνου απαιτεί την παράδοση του περιορισμένου πλέον οπλοστασίου της Χεζμπολάχ. Με τόσους ηγέτες νεκρούς, οι Φρουροί της Επανάστασης έστειλαν δικά τους στελέχη στον Λίβανο για να ασκήσουν άμεσο έλεγχο. Η Χεζμπολάχ διατηρείται πλέον περισσότερο για τη συμβολική αξία της παρά για τις πραγματικές στρατιωτικές δυνατότητές της, σημειώνει ο Economist.

Στο άλλο άκρο βρίσκονται οι Χούθι της Υεμένης, ο πιο ανεξάρτητος από τους συμμάχους του Ιράν. Ξεκίνησαν ως τοπική ομάδα εξέγερσης τη δεκαετία του 1990 και μόνο αργότερα απέκτησαν σημαντική οικονομική και στρατιωτική βοήθεια από την Τεχεράνη. Αυτή η βοήθεια άλλαξε δραστικά τις δυνατότητές τους: από αντάρτες με περιορισμένα μέσα εξελίχθηκαν σε δύναμη που διαθέτει αντιπλοϊκούς πυραύλους και αντιαεροπορικά συστήματα, ικανά να απειλούν πλοία στην Ερυθρά Θάλασσα και να καταρρίπτουν αμερικανικά drones.

Οι Χούθι, όμως, δεν δείχνουν διάθεση να υπακούουν τυφλά στην Τεχεράνη. Η συμμετοχή τους στους πολέμους μετά την 7η Οκτωβρίου αυξομειώθηκε ανάλογα με τα δικά τους συμφέροντα, σημειώνει ο Economist. Παράλληλα αναπτύσσουν δική τους παραγωγή όπλων και αναζητούν άλλες σχέσεις, έχοντας έρθει σε επαφή με τη Ρωσία και την Κίνα, αλλά και με την Αλ Σαμπάμπ, την οργάνωση που συνδέεται με την Αλ Κάιντα στη Σομαλία. Το κοινό μίσος για τις ΗΠΑ, το Ισραήλ και τη Σαουδική Αραβία εξακολουθεί να ενώνει Τεχεράνη και Χούθι, δεν συνεπάγεται όμως σχέση εντολέα με εντολοδόχο.

Στο Ιράκ, οι σιιτικές πολιτοφυλακές έχουν επίσης αλλάξει προτεραιότητες. Δημιουργήθηκαν σε μεγάλο βαθμό μετά την αμερικανική εισβολή του 2003, όταν το Ιράν τις ενίσχυσε με χρήματα και όπλα. Σήμερα, όμως, σημαντικότερος προστάτης τους είναι το ίδιο το ιρακινό κράτος, που έχει περισσότερους από 200.000 πολιτοφύλακες στη μισθοδοσία του. Το Ιράν παραμένει σύμμαχος, αλλά μια ανοιχτή σύγκρουση με την ιρακινή κυβέρνηση θα μπορούσε να θέσει σε κίνδυνο την ύπαρξή τους. Η Χαμάς, τέλος, ήταν εξαρχής δύσκολος εταίρος για έναν κυρίως σιιτικό συνασπισμό. Παρότι η Τεχεράνη δεν πρόκειται να την εγκαταλείψει, η στήριξη ενδέχεται να γίνει περισσότερο ρητορική παρά υλική.

Το βασικό ζήτημα είναι πλέον οι πόροι, επισημαίνει ο Economist. Ο πόλεμος έχει προκαλέσει ζημιές εκατοντάδων δισεκατομμυρίων δολαρίων στο Ιράν, ενώ ο αμερικανικός αποκλεισμός των ιρανικών λιμανιών και οι αυστηρότερες κυρώσεις πιέζουν την οικονομία της χώρας. Η πτώση του Ασαντ έκοψε επίσης τη χερσαία διαδρομή προς τον Λίβανο. Το Ιράν θα πρέπει να επιλέξει πού θα διαθέσει τις δυνάμεις και τα χρήματά του.

Ο Economist παρομοιάζει την εξέλιξη, με όλες τις διαφορές της, με την τύχη των σοβιετικών συμμάχων τη δεκαετία του 1980, όταν η Μόσχα δεν μπορούσε πλέον να τους στηρίζει γενναιόδωρα. Η Τεχεράνη μπορεί να διατηρήσει τον άξονα, αλλά δύσκολα θα τον επαναφέρει στην παλιά του μορφή. Αυτό που διαμορφώνεται είναι ένα πιο χαλαρό, κατακερματισμένο δίκτυο: κάποιοι σύμμαχοι θα παραμείνουν στενά εξαρτημένοι από το Ιράν, άλλοι θα αποκτήσουν μεγαλύτερη αυτονομία και ορισμένοι θα αναζητήσουν αλλού στήριξη. Η αλλαγή αυτή μπορεί να αλλάξει και τον τρόπο λειτουργίας ολόκληρου του δικτύου.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google