Μαθήματα ωδικής σε μελιφάγους για να μην εκλείψει το είδος

Το τραγούδι κάνει καλό, παρατείνει τη ζωή, ενώ μπορεί ακόμη και να σώζει από την… εξαφάνιση, όπως αναμένεται να αποδείξουν σύντομα οι μελιφάγοι (anthochaera phrygia). Πρόκειται για πολύχρωμα ενδημικά πουλιά της Αυστραλίας, διάσημα για το γλυκό και κελαρυστό κελάηδημα που χρησιμοποιούν τα αρσενικά για να οριοθετούν την περιοχή τους και να προσελκύουν τα θηλυκά.

Πρόκειται για ένα είδος που απειλείται εδώ και χρόνια με εξαφάνιση από το φυσικό του περιβάλλον. Μαζί, όμως, με τα πουλιά, κινδυνεύει να εκλείψει και ο μελωδικός κελαηδισμός τους. Σύμφωνα με τους επιστήμονες που τα μελετούν, ο πληθυσμός τους στα δάση της νοτιοανατολικής Αυστραλίας, σε μια έκταση αντίστοιχη της Ισπανίας, κυμαίνεται μόλις μεταξύ 250 και 350 άτομα.

Εδώ είναι που υπεισέρχεται το κελάηδημα: πολλοί από τους νεαρούς αρσενικούς μελιφάγους δεν γνωρίζουν πλέον την αυθεντική, τη μητρική τους, ας πούμε, μελωδία. Καθώς ο πληθυσμός τους μειώνεται και άρα αραιώνει, τα νεαρά αρσενικά δεν έχουν δίπλα τους ενήλικα του είδους τους από τα οποία θα διδαχτούν το δικό τους κελάηδισμα. Οπότε αναγκάζονται να μαθαίνουν –μέσω μίμησης– μελωδίες άλλων πουλιών. Ομως τα θηλυκά δεν αναγνωρίζουν αυτά τα ξένα κελαηδίσματα, με αποτέλεσμα να μην ανταποκρίνονται στα ερωτικά καλέσματα των αρσενικών και να μειώνονται έτσι ακόμη περισσότερο οι ήδη ελάχιστες πιθανότητες αναπαραγωγής.

Ερευνητές που παρακολουθούν εδώ και χρόνια αυτό το απειλούμενο είδος θεωρούν ότι θα μπορούσαν να σπάσουν τον φαύλο κύκλο φέρνοντας τα νεαρά πτηνά σε επαφή με μεγαλύτερα σε ηλικία άτομα του είδους, που θα τους διδάσκουν τις σωστές νότες.

Αρχικά είχαν σκεφτεί να «μάθουν» οι ίδιοι στους νεαρούς μελιφάγους πώς να κελαηδούν σωστά, βάζοντάς τους να ακούν ολημερίς –στους ζωολογικούς κήπους του Σίδνεϊ και του Ντάμπο (πόλη στη Νέα Νότια Ουαλία)– ηχογραφήσεις του αυθεντικού κελαηδίσματός τους στη φύση. Ομως οι μελιφάγοι αποδείχτηκαν ανεπίδεκτοι μαθήσεως.

Αποφάσισαν, λοιπόν, να ζητήσουν τη συνδρομή δασκάλων ωδικής «με σάρκα, οστά… και πούπουλα», όπως γράφει η ιταλική La Repubblica: δύο ενήλικων αρσενικών του είδους, που γεννήθηκαν στην άγρια φύση. «Μετά από τρεις μήνες αρχίσαμε να ακούμε τις πρώτες δειλές ερμηνείες μιας παραδοσιακής μελωδίας του είδους», ανέφερε ο βιολόγος Ντάνιελ Απλμπάι, επικεφαλής της μελέτης που δημοσιεύθηκε τον προηγούμενο μήνα στην επιθεώρηση Scientific Reports.

Πολύ σύντομα οι ερευνητές διαπίστωσαν πως, για να είναι όντως αποτελεσματικά, τα μαθήματα ωδικής έπρεπε να γίνονται σε κλειστά και ολιγομελή τμήματα με όχι περισσότερους από πέντε μαθητές-πουλιά ανά δάσκαλο. Μάλιστα, ορισμένοι από τους μαθητές τα πήγαν τόσο καλά, που την επόμενη χρονιά αντικατέστησαν τους δασκάλους τους και δίδασκαν αυτοί στη νέα γενιά το αυθεντικό κελάηδισμα.

Οπως σημειώνεται στο δημοσίευμα της La Repubblica, η εν λόγω μελέτη, αν και εξειδικευμένη, έχει ευρύτερες προεκτάσεις. Στο πλαίσιο της αντιπαράθεσης μεταξύ φύσης και ανατροφής (nature versus nurture), μεταξύ έμφυτων και επίκτητων συμπεριφορών, η αυστραλιανή έρευνα επιβεβαιώνει ότι «οι ζωικές κουλτούρες είναι επίκτητες συμπεριφορές. Μαθαίνονται και διατηρούνται στους διάφορους πληθυσμούς μέσω της κοινωνικής μάθησης και της συμμόρφωσης [της υιοθέτησης, δηλαδή, κοινών συμπεριφορών εντός της όποιας κοινωνικής ομάδας]». Παράλληλα υπογραμμίζει τον κρίσιμο ρόλο της μετάδοσης συγκεκριμένων δεξιοτήτων από τη μια γενιά στην άλλη, οι οποίες είναι θεμελιώδεις για την επιβίωση και την αναπαραγωγή.

Οσο για τους μελιφάγους και το λησμονημένο αυθεντικό κελάηδισμά τους, τα μαθησιακά πειράματα που διεξάγονται αποσκοπούν στην αποτροπή της εξαφάνισής τους: το επόμενο βήμα των ερευνητών είναι να απελευθερώσουν στη φύση άτομα του είδους που έμαθαν στην αιχμαλωσία το αυθεντικό τους κελάηδισμα, για να διαπιστώσουν αν μπορούν να το διδάξουν και στους άγριους νεοσσούς, έτσι ώστε ως ενήλικες να έχουν περισσότερες πιθανότητες να προσελκύσουν κάποιο θηλυκό, να αναπαραχθούν και να διδάξουν με τη σειρά τους το σωστό τραγούδι στους απογόνους τους.