Κλιματικός εφιάλτης από τον Ατλαντικό απειλεί την Ευρώπη

Από το Ρέικιαβικ έως τη Χάγη, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις αρχίζουν να προετοιμάζονται για μια κυριολεκτική μεταβολή των θαλάσσιων ρευμάτων, που ίσως θέσει τέλος στον τρόπο ζωής των κατοίκων της Γηραιάς Ηπείρου, όπως αναφέρει σε δραματικούς τόνους δημοσίευμα του Politico.

Στα βάθη του Βόρειου Ατλαντικού, ένα τεράστιο σύστημα κυκλοφορίας ρευμάτων, γνωστό ως «Ατλαντική Νότια Ανατρεπτική Κυκλοφορία» (AMOC), μεταφέρει θερμά τροπικά ύδατα προς τον Βορρά, αποτρέποντας την απόψυξη της Ευρώπης. Ωστόσο, όσο η ανθρωπότητα συνεχίζει να διοχετεύει στην ατμόσφαιρα αέρια που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, αυτή η ωκεάνια «αντλία θερμότητας» εξασθενεί – και ίσως να εξαφανιστεί.

Μια περιοχή με νερά ψυχρότερα από το συνηθισμένο, ακριβώς νότια της Γροιλανδίας, αποκαλούμενη «ψυχρή κηλίδα», προκαλεί ανησυχία σε ορισμένους επιστήμονες, καθώς υποδηλώνει ότι η επιβράδυνση των τροπικών υδάτων βρίσκεται ήδη σε πλήρη εξέλιξη, όπως επισημαίνει το Politico.

Ερευνητές εξέτασαν κλιματικά μοντέλα, ανέλυσαν αρχεία θερμοκρασίας της θάλασσας και πραγματοποίησαν προσομοιώσεις, καταλήγοντας στο συμπέρασμα ότι ο ωκεανός θα μπορούσε να στραφεί εναντίον μας νωρίτερα από όσο πιστεύαμε μέχρι πρότινος.

Η διαδικασία αυτή αναμένεται να εκτυλιχθεί σε βάθος δεκαετιών. Αλλά μια σοβαρή επιβράδυνση ή κατάρρευση της AMOC θα προκαλούσε αναστάτωση στη γεωργία, στις υποδομές, στην κοινωνική ευημερία και στην οικονομία της Ευρώπης, σε κλίμακα που θα καθιστούσε τις φετινές καλοκαιρινές υψηλές θερμοκρασίες και πυρκαγιές να φαντάζουν… αναμνήσεις μιας πιο ήπιας εποχής.

Η ευρωπαϊκή ήπειρος ίσως βρεθεί αντιμέτωπη με χειμώνες δριμύτατου ψύχους και με ξηρά καλοκαίρια, ραγδαία άνοδο της στάθμης της θάλασσας και σφοδρές θύελλες. Μέχρι πρόσφατα η προοπτική αυτή θεωρείτο μακρινή – ένα εφιαλτικό σενάριο που επιστρατευόταν για να προειδοποιήσει σχετικά με τους καταστροφικούς κινδύνους της ανεξέλεγκτης κλιματικής αλλαγής.

Ωστόσο, όπως επισημαίνει το Politico, καθώς πληθαίνουν οι έρευνες για την πιθανότητα μιας σημαντικής επιβράδυνσης ή, σε μικρότερο βαθμό, μιας ολοκληρωτικής κατάρρευσης του συστήματος τροπικών υδάτων, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις έχουν αρχίσει να αντιμετωπίζουν το ζήτημα σοβαρά και να αναζητούν τρόπους ελαχιστοποίησης της ζημιάς.

Η Ισλανδία χαρακτηρίζει την πιθανότητα κατάρρευσης της AMOC κίνδυνο για την εθνική της ασφάλεια, η Ολλανδία εξετάζει τις πιθανές επιπτώσεις μιας επιβράδυνσης για τα θαλάσσια αντιπλημμυρικά έργα της, και η Φινλανδία εξετάζει όλες τις πιθανότητες. Το Ηνωμένο Βασίλειο δαπανά εκατομμύρια για ένα σύστημα έγκαιρης προειδοποίησης, ενώ οι υπουργοί των σκανδιναβικών χωρών έχουν αρχίσει να συζητούν για τις συνέπειες της απειλής.

Ενας μηχανισμός υπεύθυνος για το κλίμα της Ευρώπης

Για τους υπεύθυνους χάραξης πολιτικής η αστάθεια της AMOC συνιστά μια ασυνήθιστη πρόκληση – πώς να προετοιμαστούν για μια μακρινή μελλοντική καταστροφή που ενδέχεται να μη συμβεί ποτέ, αλλά που αν τελικά συμβεί, θα ανατρέψει τη ζωή στην Ευρώπη σε αδιανόητη κλίμακα. Ωστόσο, όπως αναφέρει το Politico, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις συγκλίνουν στο συμπέρασμα ότι η ίδια η αβεβαιότητα δεν αποτελεί δικαιολογία για αδράνεια.

Το αίσθημα ανησυχίας έχει φτάσει και στις Βρυξέλλες, όπου πέρυσι η Τερέζα Ριμπέρα, αρμόδια για την πράσινη μετάβαση στην Ευρωπαϊκή Ενωση, πρότεινε να συμπεριληφθεί το AMOC «στον κατάλογο των ακρωνυμίων που αφορούν την εθνική ασφάλεια των κρατών της Ευρώπης».

Η «μηχανή» της AMOC βρίσκεται στον Βόρειο Ατλαντικό, όπου κρύο και αλμυρό νερό βυθίζεται στα βάθη του ωκεανού. Αυτή η βύθιση συμβάλλει στην κινητοποίηση περισσότερων θερμών υδάτων προς τον Βορρά, τροφοδοτώντας μια κυκλοφορία που έχει διαμορφώσει το κλίμα της Ευρώπης εδώ και χιλιετίες.

Η συγκεκριμένη διαδικασία, όπως επισημαίνει το Politico, εξηγεί γιατί το Παρίσι δεν έχει τους κρύους χειμώνες της Οτάβα, παρότι η γαλλική πρωτεύουσα βρίσκεται ελαφρώς βορειότερα από τη μεγαλούπολη του Καναδά. Εξηγεί επίσης εν μέρει γιατί η Ισλανδία και οι βόρειες χώρες της Ευρώπης δεν βιώνουν κλίμα αντίστοιχο με εκείνο της Σιβηρίας.

Ωστόσο η κλιματική αλλαγή απειλεί πλέον να διαταράξει αυτόν τον επί μακρόν σταθερό μηχανισμό. Καθώς το στρώμα πάγου της Γροιλανδίας λιώνει και οι εντονότερες βροχοπτώσεις προσθέτουν περισσότερο γλυκό νερό στον Βόρειο Ατλαντικό, το θαλασσινό νερό γίνεται θερμότερο και λιγότερο αλμυρό –κατά συνέπεια και λιγότερο πυκνό– με αποτέλεσμα να βυθίζεται με μεγαλύτερη δυσκολία, αποδυναμώνοντας την κυκλοφορία.

Αυτό ενδέχεται να πυροδοτήσει έναν βρόχο ανάδρασης: τα ασθενέστερα ρεύματα θα μεταφέρουν λιγότερο αλάτι προς τον Βορρά, φρεσκάροντας περαιτέρω τα ύδατα και επιβραδύνοντας ακόμη περισσότερο την AMOC. Ο φόβος των ειδικών, όπως τονίζει το Politico, είναι ότι με την αυξανόμενη θέρμανση των υδάτων η κυκλοφορία αυτή θα μπορούσε να επιβραδυνθεί σημαντικά ή ακόμη και να σταματήσει.

Αν αυτό το σενάριο ακούγεται οικείο, είναι επειδή θυμίζει εκείνο της ταινίας καταστροφής του 2004 «Μετά την Επόμενη Μέρα», σύμφωνα με το οποίο η διακοπή των ρευμάτων του Ατλαντικού Ωκεανού προκαλεί μια απότομη και ακραία ψύξη, βυθίζοντας τον κόσμο σε μια νέα εποχή των παγετώνων εν μία νυκτί. Βέβαια, τα υπάρχοντα στοιχεία δεν υποδεικνύουν ότι ένα τόσο ακραίο και ραγδαίο σενάριο είναι πιθανό.

Στη δεκαετία του 2040 οι πρώτες μεταβολές

Ομως ο κίνδυνος δεν αφορά κάποιο μακρινό μέλλον. Ακόμη κι αν η πλήρης κατάρρευση της AMOC εκτυλιχθεί σε βάθος πολλών δεκαετιών –πιθανότατα μετά το τέλος του τρέχοντος αιώνα–, τμήματα του συστήματος θα μπορούσαν να αρχίσουν να καταρρέουν πολύ νωρίτερα, με συνέπειες που θα γίνουν αισθητές πολύ πριν τα ρεύματα ακινητοποιηθούν πλήρως.

Σύμφωνα με το Politico, οι επιστήμονες ανησυχούν ιδιαίτερα για τον υποπολικό στρόβιλο, ένα σύστημα κυκλικών ωκεάνιων ρευμάτων νότια της Γροιλανδίας, που συμβάλλει στην τροφοδοσία της AMOC. Ορισμένες μελέτες υποδεικνύουν ότι η λειτουργία ανάμειξης υδάτων που επιτελεί το εν λόγω σύστημα ενδέχεται να αρχίσει να εξασθενεί ήδη από τη δεκαετία του 2040, προκαλώντας σημαντικές μεταβολές μέσα σε διάστημα μόλις μίας δεκαετίας.

Μια κατάρρευση του στροβίλου δεν θα βύθιζε ολόκληρη τη βόρεια Ευρώπη στις συνθήκες δριμέως ψύχους που συνδέονται με την πλήρη παύση της κυκλοφορίας AMOC, αλλά θα επέφερε σημαντικά ψυχρότερους χειμώνες και αύξηση του κινδύνοτ ξηρασίας, όπως αναφέρουν ερευνητές στο Politico.

Για το σύνολο της AMOC, οι επιστήμονες εξακολουθούν να μη γνωρίζουν σε ποιο σημείο τα ρεύματα ενδέχεται να ξεπεράσουν το λεγόμενο «κρίσιμο κατώφλι», πέρα ​​από το οποίο η κατάρρευση προς μια κατάσταση εξαιρετικά μειωμένης ισχύος γίνεται αναπόφευκτη. Ούτε γνωρίζουν πόσο κοντά βρισκόμαστε σε αυτό το σημείο. Ωστόσο οι εκτιμήσεις τους, όπως αναφέρουν στο Politico, κυμαίνονται από μια παγκόσμια άνοδο της θερμοκρασίας κατά 1,4 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με τα προβιομηχανικά επίπεδα –ένα όριο που ο πλανήτης έχει μόλις αγγίξει– μέχρι και άνοδο 8 βαθμών.

Ο βαθμός στον οποίο θα διαταραχθούν τα ρεύματα παραμένει αντικείμενο συζήτησης, ενώ οι επιστήμονες εξακολουθούν να διαφωνούν και ως προς το αν η επιβράδυνση της AMOC έχει ήδη ξεκινήσει. Ολοι, πάντως, συμφωνούν ότι όσο το κλίμα συνεχίζει να θερμαίνεται, αυτή θα συνεχίζει να εξασθενεί.

Το 2023, όπως αναφέρει το Politico, η Διακυβερνητική Επιτροπή για την Αλλαγή του Κλίματος (IPCC) –οργάνωση του ΟΗΕ που δημοσιεύει εκθέσεις για την κλιματική αλλαγή, οι οποίες αντικατοπτρίζουν την τρέχουσα επιστημονική συναίνεση– κατέληξε στο συμπέρασμα ότι η AMOC «είναι πολύ πιθανό να εξασθενήσει κατά τη διάρκεια του 21ου αιώνα», με την ισχύ της να μειώνεται σε επίπεδα κατά 24% έως 39% χαμηλότερα από τα προβιομηχανικά.

Δύο πρόσφατες μελέτες τοποθέτησαν αυτό το κρίσιμο όριο περίπου στα μέσα του τρέχοντος αιώνα. Μια άλλη διαπίστωσε ότι ακόμη και αν μειωθούν οι εκπομπές που προκαλούν την υπερθέρμανση του πλανήτη, είναι πιθανότερο να ξεκινήσει μια κατάρρευση πριν από το τέλος του αιώνα, ενώ μια τέταρτη υπέδειξε ότι ακόμη και με ήπια άνοδο της θερμοκρασίας, ο κίνδυνος διακοπής της λειτουργίας της AMOC ανέρχεται περίπου στο 25%.

Για δραματική κατάσταση μιλούν οι ειδικοί

Οι επιστήμονες αρχίζουν να σκιαγραφούν το πώς θα μπορούσε να διαμορφωθεί η Ευρώπη μετά την κατάρρευση της AMOC αξιοποιώντας κλιματικά μοντέλα και έρευνες σχετικά με την επίδραση των ρευμάτων στις θερμοκρασίες, στις βροχοπτώσεις, στη στάθμη της θάλασσας και στα οικοσυστήματα. Η εικόνα που παρουσιάζουν σε δημοσιευμένες μελέτες και σε συνεντεύξεις τους στο Politico είναι δραματική.

Τους χειμώνες, καταιγίδες θα πλήττουν την ήπειρο, τροφοδοτούμενες από την έντονη διαφορά θερμοκρασίας ανάμεσα στον παγωμένο πλέον Βορρά και τον όλο και πιο θερμό Νότο. Οι θαλάσσιοι πάγοι της Αρκτικής ενδέχεται να επεκταθούν νοτιότερα, προς τη Σκωτία και τα φιόρδ των σκανδιναβικών χωρών, με αποτέλεσμα την ανάγκη χρήσης παγοθραυστικών στη Βαλτική Θάλασσα.

Τα κανάλια του Αμστερνταμ θα παγώσουν πλήρως, καθώς τα κύματα ψύχους θα ρίχνουν τη θερμοκρασία στους -20°C στην Ολλανδία και στους -40°C στη Σκανδιναβία. Η ξηρασία στη Δυτική Αφρική ίσως ωθήσει περισσότερους μετανάστες προς τον Βορρά, καθώς η ζώνη των τροπικών βροχοπτώσεων θα μετατοπίζεται νοτιότερα. Παράλληλα, η Ισλανδία μπορεί να καταστραφεί οικονομικά λόγω της κατάρρευσης των ιχθυαποθεμάτων της, σύμφωνα με σκανδιναβικές έρευνες.

Κατά μήκος των ακτών της Ευρώπης στον Βόρειο Ατλαντικό η άνοδος της στάθμης της θάλασσας θα μπορούσε να επιδεινώσει τις πλημμύρες και να ωθήσει το θαλασσινό νερό σε πεδινές καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Οι επιστήμονες αναφέρουν στο Politico ότι η ακραία ζέστη τα καλοκαίρια θα συνεχιστεί και η μείωση των βροχοπτώσεων θα επιτείνει την έλλειψη νερού.

Σύμφωνα με σχετική μελέτη που επικαλείται το Politico, η έκταση γης που είναι κατάλληλη για καλλιέργειες στο Ηνωμένο Βασίλειο θα μειωνόταν από το σημερινό 32% στο 7% μετά από μια ενδεχόμενη κατάρρευση του συστήματος της AMOC. Οι ανησυχίες για όλες αυτές τις πιθανές επιπτώσεις αρχίζουν να διαμορφώνουν τους ευρωπαϊκούς κυβερνητικούς σχεδιασμούς.

Η Ισλανδία, η οποία χαρακτηρίζει μια πιθανή κατάρρευση της AMOC ως κίνδυνο για την εθνική της ασφάλεια, έθεσε το ζήτημα της απειλής στο Σκανδιναβικό Συμβούλιο Υπουργών την περασμένη άνοιξη, ζητώντας την εκπόνηση μιας κοινής εκτίμησης κινδύνου για όλες τις σκανδιναβικές χώρες. Η Φινλανδία ξεκίνησε το καλοκαίρι μια αξιολόγηση των επιπτώσεων μιας επιβράδυνσης της AMOC στο κλίμα της χώρας και σε τομείς όπως η γεωργία, η ενέργεια και οι μεταφορές.

Η Ολλανδία διενεργεί παρόμοια αξιολόγηση, εστιάζοντας ιδιαίτερα στην απειλή για τα θαλάσσια αντιπλημμυρικά έργα της. Το κυβερνητικό πρόγραμμα «Ολλανδικό Δέλτα», που αξιολογεί τις απειλές που σχετίζονται με το νερό, αρχίζει να συμπεριλαμβάνει την εξασθένηση της AMOC στα σχέδια ετοιμότητας της χώρας, ως «υποθετικό σενάριο», όπως αναφέρει ο επίτροπος του προγράμματος στο Politico.

Η Κομισιόν ανακοίνωσε χρηματοδότηση ύψους 220 εκατ. ευρώ για την παρατήρηση των ωκεανών της ΕΕ, αν και οι υπεύθυνοι παρακολούθησης της AMOC επισημαίνουν ότι ένα αξιόπιστο σύστημα οφείλει να καλύπτει ολόκληρο τον Ατλαντικό. Σε γενικές γραμμές, οι ευρωπαϊκές κυβερνήσεις και οι επιστήμονες έχουν αρχίσει να επενδύουν σε συστήματα έγκαιρης προειδοποίησης για τον εντοπισμό της μεταβολής κυκλοφορίας της AMOC, καταλήγει το Politico.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google