Ιράν, Χούθι και λοιποί Σιίτες σφίγγουν τον κλοιό γύρω από το Ριάντ

Καθώς οι υποστηριζόμενοι από το Ιράν αντάρτες Χούθι προέλαυναν την προηγούμενη εβδομάδα κατά μήκος των ακτών της Υεμένης στην Ερυθρά Θάλασσα, ο διάδοχος του σαουδαραβικού θρόνου και ντε φάκτο ηγέτης της Σαουδικής Αραβίας, Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν, τηλεφώνησε στον Ντόναλντ Τραμπ ζητώντας αμερικανική βοήθεια ώστε να ανακοπεί η προέλασή τους.

Οι Χούθι πλησίαζαν στο Μπαμπ ελ Μαντέμπ, το στενό θαλάσσιο πέρασμα στη νότια πύλη της Ερυθράς Θάλασσας που έχει αποκτήσει στρατηγική σημασία για τις εξαγωγές σαουδαραβικού πετρελαίου από τότε που το Ιράν απέκλεισε τα Στενά του Ορμούζ.

Παράλληλα εξαπέλυαν αλλεπάλληλα κύματα επιθέσεων με drones και πυραύλους εναντίον ενεργειακών εγκαταστάσεων στις νότιες επαρχίες της Σαουδικής Αραβίας. Επίσης, μια επίθεση από τον Βορρά, από φιλοϊρανούς σιίτες μαχητές στο Ιράκ, ανάγκασε το Ριάντ να αναστείλει τη λειτουργία ενός πετρελαιαγωγού που του επέτρεπε να εξάγει πετρέλαιο, παρακάμπτοντας τα Στενά του Ορμούζ.

Οταν, όμως, ο αμερικανός πρόεδρος αναφέρθηκε δημοσίως στην απειλή των Χούθι, δεν φαινόταν ιδιαίτερα ανήσυχος. Οι υεμενίτες αντάρτες, τους οποίους ο ίδιος ο Τραμπ έχει χαρακτηρίσει τρομοκρατική οργάνωση και στις δύο θητείες του, είχαν επικοινωνήσει με την Ουάσινγκτον για να ξεκαθαρίσουν ότι «δεν θέλουν να πολεμήσουν με εμάς».

«Δεν θέλουν να στραφούμε εναντίον τους», δήλωσε ο Τραμπ το περασμένο Σάββατο (12.09) κατά την ιδιωτική επίσκεψή του στην Ιρλανδία. «Αφήνουν τα περισσότερα πλοία να περνούν. Υπάρχει μόνο μία χώρα με την οποία δεν είναι ιδιαίτερα ευχαριστημένοι και θα το τακτοποιήσουμε».

Οπως παρατηρεί σε ανάλυσή του ο Αντριου Ινγκλαντ, συντάκτης των λονδρέζικων Financial Times αρμόδιος για τη Μέση Ανατολή, το Ριάντ (όπως και οι περισσότεροι από τους συμμάχους των ΗΠΑ) έχει πλέον εξοικειωθεί με την απρόβλεπτη στάση του αμερικανού προέδρου. Ωστόσο η σχεδόν χαλαρή αντίδραση του Τραμπ απέναντι στην κρίση που αντιμετωπίζει η Σαουδική Αραβία (παρά το γεγονός ότι ενισχύει τις προσπάθειες της Τεχεράνης να διατηρεί τις τιμές της ενέργειας σε υψηλά επίπεδα) αναμένεται να εντείνει ακόμη περισσότερο τη δυσφορία του Ριάντ για τον πόλεμο των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν.

Πίεση πανταχόθεν

Ο λόγος είναι προφανής: η Σαουδική Αραβία βρίσκεται πλέον αντιμέτωπη με το ίδιο περιφερειακό χάος για το οποίο ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν είχε προειδοποιήσει τον Τραμπ. Οι ενισχυμένοι και εμπειροπόλεμοι Χούθι πιέζουν από τον Νότο, ενώ από τον Βορρά το βασίλειο απειλείται με επιθέσεις από το Ιράκ, όπου δρουν σιιτικές πολιτοφυλακές που υποστηρίζονται από το Ιράν και από μέλη των Φρουρών της Επανάστασης. Στην Ανατολή υπάρχει, φυσικά, το Ιράν, το οποίο βάλλει κατά της Σαουδικής Αραβίας.

Αυτή η εξέλιξη φέρνει τον πρίγκιπα αντιμέτωπο με τη μεγαλύτερη, ενδεχομένως, πρόκληση από την εποχή της δολοφονίας του αντιφρονούντος δημοσιογράφου Τζαμάλ Κασόγκι, το 2018, που τον είχε μετατρέψει προσωρινά σε παρία της διεθνούς σκηνής. Οπως επισημαίνεται στο βρετανικό δημοσίευμα, η τρέχουσα κρίση απειλεί τόσο την ικανότητα του βασιλείου να εξάγει το πετρέλαιό του όσο και το φιλόδοξο σχέδιο του μπιν Σαλμάν να μετατρέψει τη χώρα του –αξιοποιώντας τα πετροδολάρια– σε παγκόσμιο επενδυτικό κέντρο.

«Το βασίλειο αντιμετωπίζει πολύ περισσότερες προκλήσεις» σε σχέση με το 2018, δήλωσε στους Financial Times, ο Νιλ Κουίλιαμ, ερευνητής στο Chatham House. «Ο MBS έχει ελάχιστες καλές επιλογές», πρόσθεσε. «Πρόκειται για μια δοκιμασία σε όλα τα μέτωπα. Είναι μια δοκιμασία για την ηγεσία του και ταυτόχρονα συνιστά σοβαρή πρόκληση, τόσο για την ασφάλεια όσο και για την οικονομία της χώρας». Παρότι η σχέση με την Ουάσινγκτον παραμένει ισχυρή, «είναι σαφές ότι οι ΗΠΑ δεν πρόκειται να σπεύσουν να το στηρίξουν».

Το πετρέλαιο στο επίκεντρο της κρίσης

Η παραγωγή πετρελαίου στη χώρα είχε ήδη υποχωρήσει στα 6,2 εκατομμύρια βαρέλια την ημέρα τον Αύγουστο (στο χαμηλότερο επίπεδο των τελευταίων 36 ετών έως τότε) εξαιτίας των δυσκολιών στη διέλευση των δεξαμενόπλοιων, κυρίως από τα Στενά του Ορμούζ αλλά και από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ. Σήμερα, ο μεγαλύτερος εξαγωγέας αργού πετρελαίου στον κόσμο εξάγει διά θαλάσσης λιγότερο από το μισό πετρέλαιο σε σχέση με τις ΗΠΑ.

Ο πετρελαιαγωγός Ανατολής-Δύσης, με μέγιστη δυναμικότητα έως 7 εκατομμύρια βαρέλια ημερησίως, είχε καταστεί ζωτικής σημασίας για τις σαουδαραβικές εξαγωγές μετά από την έναρξη των ιρανικών επιθέσεων σε πλοία στα Στενά του Ορμούζ.

Επειτα, όμως, την αναστολή της λειτουργίας του, οι αναλυτές της συμβουλευτικής εταιρείας Energy Aspects εκτιμούν ότι τα διυλιστήρια στις δυτικές ακτές της Σαουδικής Αραβίας θα αρχίσουν άμεσα να μειώνουν την παραγωγή τους, την ώρα που τα αποθέματα στον τερματικό σταθμό της Γιανμπού «αρκούν μόλις για λίγες ακόμη ημέρες φορτώσεων πετρελαίου».

Για να αντισταθμίσει τις απώλειες, ο κρατικός πετρελαϊκός κολοσσός Saudi Aramco θα μπορούσε να επιχειρήσει να αυξήσει τις εξαγωγές μέσω των Στενών του Ορμούζ, με τη συνδρομή αμερικανικών στρατιωτικών συνοδειών. Μια τέτοια κίνηση, όμως, εγκυμονεί τους δικούς της κινδύνους, καθώς το Ιράν συνεχίζει να βάλλει κατά δεξαμενόπλοιων.

Η πορεία προς το αδιέξοδο και το δίλημμα

Ο πρίγκιπας Μοχάμεντ είχε πρωτοστατήσει το 2015 στη στρατιωτική επέμβαση της Σαουδικής Αραβίας στον εμφύλιο πόλεμο της Υεμένης ως επικεφαλής ενός συνασπισμού εναντίον των Χούθι. Τα τέσσερα τελευταία χρόνια, όμως, προσπαθούσε να απεμπλέξει το βασίλειό του από μια σύρραξη που είχε αποδειχθεί εξαιρετικά δαπανηρή.

Το 2022 υπεγράφη μια συμφωνία εκεχειρίας, η οποία σε μεγάλο βαθμό τηρούνταν, έως ότου οι Χούθι ανακοίνωσαν τον περασμένο Ιούλιο ότι θα απέκλειαν τα σαουδαραβικά λιμάνια, προβάλλοντας ως προϋπόθεση για να μη συμβεί αυτό μια σειρά από αιτήματα: να καταβάλλονται μισθοί στις περιοχές που ελέγχουν, να έχουν πρόσβαση στα πετρελαϊκά έσοδα της Υεμένης και να λάβουν αποζημιώσεις για τις καταστροφές και τις απώλειες που υπέστησαν κατά την εμφύλια σύρραξη.

Το Ριάντ, έχοντας απορρίψει τα αιτήματα των υεμενιτών ανταρτών ως εκβιαστικά, μπορεί πλέον είτε να κλιμακώσει τη σύγκρουση –διακινδυνεύοντας έτσι νέες επιθέσεις στις πετρελαϊκές εγκαταστάσεις του– είτε να επιδιώξει μια νέα εκεχειρία.

«Το Ριάντ βρίσκεται αντιμέτωπο με ένα πολιτικό δίλημμα», ανέφερε μιλώντας στη λονδρέζικη εφημερίδα ο Φιράς Μακσάντ, υπεύθυνος για τη Μέση Ανατολή στο Eurasia Group. «Δεν μπορεί να υποκύψει στις ολοένα αυξανόμενες απαιτήσεις των Χούθι υπό στρατιωτική πίεση, αλλά δεν μπορεί ούτε να αντέξει μια κλιμάκωση που θα οδηγούσε σε πόλεμο σε δύο μέτωπα και θα του κόστιζε το ήμισυ της παραγωγής της Aramco».

Συμμαχίες χωρίς αντίκρισμα

Ανησυχώντας για μια πιθανή κλιμάκωση από τους Χούθι, η Σαουδική Αραβία είχε ήδη αρχίσει, πριν από μήνες, εξοπλίζει και εκπαιδεύει δυνάμεις που πρόσκεινται στη διεθνώς αναγνωρισμένη κυβέρνηση της Υεμένης. Επιδίωξε επίσης να ενισχύσει τις συμμαχίες της για να αντιμετωπίσει την απειλή.

Τον προηγούμενο μήνα το Ριάντ ανακοίνωσε ότι περισσότερες από 12 χώρες είχαν ενταχθεί σε μια ναυτική συμμαχία για την προστασία της ναυσιπλοΐας στην Ερυθρά Θάλασσα και στο Μπαμπ ελ-Μαντέμπ, ενώ, επίσης τον Αύγουστο, ο Μοχάμεντ μπιν Σαλμάν υπέγραψε συμφωνία μέσω της οποίας η Τουρκία (μέλος του ΝΑΤΟ) εντάχθηκε στο σύμφωνο αμοιβαίας άμυνας που είχαν συνάψει έναν χρόνο νωρίτερα η Σαουδική Αραβία και το Πακιστάν.

Κατά την επίσκεψή του στον Λευκό Οίκο τον περασμένο Νοέμβριο ο σαουδάραβας ηγέτης είχε επίσης υπογράψει αμυντική συμφωνία με τις ΗΠΑ του Τραμπ. Καμία από αυτές τις συμμαχίες, όμως, δεν πτόησε τους Χούθι. Και σύμφωνα με αναλυτές είναι απίθανο είτε η Τουρκία είτε το Πακιστάν να στείλουν χερσαίες δυνάμεις στην Υεμένη.

Η απροθυμία των ΗΠΑ

Στην παρούσα φάση οι ΗΠΑ συνδράμουν τις σαουδαραβικές ένοπλες δυνάμεις με δεδομένα στόχευσης, καθώς το βασίλειο πραγματοποιεί αεροπορικές επιδρομές κατά θέσεων των Χούθι. Ο ναύαρχος Μπραντ Κούπερ, διοικητής της Κεντρικής Διοίκησης των αμερικανικών ενόπλων δυνάμεων (Centcom), αρμόδιας για τις επιχειρήσεις στη Μέση Ανατολή, συναντήθηκε τη Δευτέρα με τον πρίγκιπα Μοχάμεντ για να συζητήσουν τις «πρόσφατες περιφερειακές εξελίξεις», όπως μετέδωσε το κρατικό πρακτορείο ειδήσεων της Σαουδικής Αραβίας, χωρίς να υπεισέλθει σε λεπτομέρειες.

Ωστόσο ο Τραμπ έχει τη δική του πολυκύμαντη σχέση με τους Χούθι, οι οποίοι ελέγχουν την πρωτεύουσα της Υεμένης, Σαναά, καθώς και μεγάλο μέρος του πολυπληθούς βόρειου τμήματος της χώρας, υποστηριζόμενοι (με όπλα και τεχνολογίες) από το Ιράν.

Αφού άρχισαν να διαταράσσουν τη ναυσιπλοΐα στην Ερυθρά Θάλασσα, στο πλαίσιο του πολέμου του Ισραήλ κατά της Χαμάς μετά από τις επιθέσεις της 7ης Οκτωβρίου 2023, ο Τραμπ εξαπέλυσε ένα κύμα αεροπορικών επιδρομών εναντίον θέσεων των ανταρτών, προειδοποιώντας μάλιστα ότι θα έπεφτε «η κόλαση πάνω τους» αν δεν σταματούσαν να επιτίθενται σε πλοία.

Ωστόσο, ύστερα από περίπου επτά εβδομάδες, κατά τη διάρκεια των οποίων οι Χούθι συνέχισαν να επιτίθενται σε εμπορικά πλοία αλλά και να στοχοποιούν μονάδες του αμερικανικού Πολεμικού Ναυτικού, ο αμερικανός πρόεδρος διέταξε τον τερματισμό της εκστρατείας, ανακοινώνοντας πως ότι είχε επιτευχθεί εκεχειρία. Ο Τραμπ έδειξε, μάλιστα, να έχει εντυπωσιαστεί από την αποφασιστικότητα και την αντοχή τους, εξαίροντας το «θάρρος» τους και την ικανότητά τους να «υφίστανται βαριές τιμωρίες».

Οσον αφορά το παρόν, όμως, με τις ΗΠΑ να βρίσκονται σε τέλμα (εδώ και μήνες) στον πόλεμο με το Ιράν –γεγονός που επιβαρύνει σημαντικά τις αμερικανικές δυνάμεις–, οι περισσότεροι αναλυτές θεωρούν ακόμη λιγότερο πιθανό το ενδεχόμενο άμεσης αμερικανικής επέμβασης. Σύμφωνα, μάλιστα, με διπλωματική πηγή, το Ριάντ ζήτησε από τις ΗΠΑ να προσφέρουν στη Σαουδική Αραβία αεροπορική προστασία, αλλά η Ουάσινγκτον απάντησε ότι προς το παρόν δεν είναι διατεθειμένη να επέμβει, καθώς επικεντρώνεται στον πόλεμο με την Τεχεράνη.

«Η απροθυμία του Τραμπ να εμπλακεί άμεσα στον πόλεμο της Υεμένης δεν αποτελεί έκπληξη για τον σαουδάραβα διάδοχο», δήλωσε ο Φιράς Μακσάντ του Eurasia Group. Πρόσθεσε ότι το Ριάντ ενδέχεται να μη διατίθεται να παρασυρθεί σε μια βαθύτερη σύγκρουση στην Υεμένη, τονίζοντας ότι «η διατήρηση της δυνατότητάς του να παράγει και να εξάγει πετρέλαιο είναι πολύ σημαντικότερη από μια γρήγορη νίκη επί των Χούθι».

Μιλώντας στους Financial Times, o Μπερνάρντ Χέικελ, καθηγητής στο τμήμα Μεσανατολικών Σπουδών του Πρίνστον (ο οποίος συνομιλεί με τον πρίγκιπα Μοχάμεντ) υποστήριξε πως ο σαουδάραβας ηγέτης ίσως προτίθεται να διαπραγματευθεί με την Τεχεράνη. «Με τους Χούθι, όμως, είναι πολύ πιο επιθετικός και θέλει να τους περιορίσει δραστικά. Το πρόβλημα είναι ότι οι δυνάμεις που έχει στηρίξει εναντίον τους αποδείχτηκαν τελικά άχρηστες», πρόσθεσε.

Προς το παρόν αυτές οι ετερόκλητες και κατακερματισμένες δυνάμεις της Υεμένης που στηρίζει το Ριάντ επιχειρούν να ανακόψουν τους Χούθι, με την υποστήριξη της σαουδαραβικής αεροπορίας. Ο Μοχάμεντ αλ-Μπάσα, ιδρυτής της Basha Report, μιας αμερικανικής εταιρείας αξιολόγησης κινδύνων, δήλωσε ότι οι γραμμές του μετώπου κατά μήκος της νότιας ακτής της Υεμένης έχουν σταθεροποιηθεί τις τελευταίες ημέρες, ενώ η περιοχή γύρω από το Μπαμπ ελ-Μαντέμπ έχει μετατραπεί σε «νεκρή ζώνη».

«Σύμφωνα με κάποια σενάρια, ένας συνασπισμός υπό τη Σαουδική Αραβία θα μπορούσε να απωθήσει τους Χούθι. Αλλά αυτή τη στιγμή βρισκόμαστε στο καλύτερο δυνατό σημείο: στη σταθεροποίηση των γραμμών του μετώπου», είπε. «Δεν νομίζω ότι οι Σαουδάραβες θα κάνουν συμφωνία τώρα, γιατί οι όροι των Χούθι ισοδυναμούν με πλήρη υποταγή. Εάν συμφωνήσουν μαζί τους σήμερα, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι αύριο δεν θα ζητήσουν ακόμη περισσότερα».

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google