Η στιγμή που ο Ντάισεροθ ανακοινώνει στα παιδιά του το Νόμπελ Ιατρικής

Με χαμόγελα, αγκαλιές και πανηγυρισμούς γιόρτασε ο Καρλ Ντάισσεροθ τη βράβευσή του με το Νόμπελ Ιατρικής 2026, το οποίο μοιράζεται με τους Πίτερ Χέγκεμαν και Γκέοργκ Νάγκελ για τις πρωτοποριακές ανακαλύψεις τους στα φωτοευαίσθητα ιοντικά κανάλια και την οπτογενετική.

Σε βίντεο που έδωσαν στη δημοσιότητα το Ίδρυμα Νόμπελ και το Πανεπιστήμιο Στάνφορντ, ο αμερικανός καθηγητής βιομηχανικής, ψυχιατρικής και συμπεριφορικών επιστημών καταγράφεται τη στιγμή που μοιράζεται τα νέα με τις κόρες του, τη 13χρονη Έμμα και τη 10χρονη Σοφία. Τα κορίτσια, φανερά περήφανα, ξεσπούν σε πανηγυρισμούς και τον αγκαλιάζουν θερμά.

Πανηγυρισμοί στο Στάνφορντ

Θερμή υποδοχή επεφύλαξαν στον Ντάισσεροθ και οι φοιτητές με τους συναδέλφους του στο Στάνφορντ, οι οποίοι τον υποδέχτηκαν σαν ήρωα με χειροκροτήματα και ζητωκραυγές μετά τη βράβευσή του με το Νόμπελ Ιατρικής.

Η συνάντηση που άλλαξε τα πάντα

Η επαφή του, αρχές της δεκαετίας του ’90, με έναν ασθενή που έπασχε από παραληρητική διαταραχή ώθησε τον 54χρονο από τη Βοστώνη να αφιερωθεί στα μυστήρια του εγκεφάλου. Από τότε κιόλας ανέπτυξε αρκετές πρωτοποριακές μεθόδους.

«Ο άνδρας με κοιτούσε επίμονα. Είχε σχιζοσυναισθηματική διαταραχή και υπέφερε από σοβαρές παραληρητικές ιδέες. Εκείνη τη φορά, αυτές αφορούσαν εμένα – μου φώναζε, μιλούσε δυνατά και ήταν ταραγμένος! Ηταν στις αρχές της δεκαετίας του 1990, σπούδαζα στην Ιατρική Σχολή του Στάνφορντ και είχα μόλις ξεκινήσει την υποχρεωτική μου πρακτική άσκηση στην ψυχιατρική. Πήγα εκεί χωρίς ιδιαίτερα υψηλές προσδοκίες, γιατί ήξερα ήδη ποια ειδικότητα ήθελα να ακολουθήσω: τη νευροχειρουργική. Ηταν το πιο απαιτητικό πράγμα που μπορούσα να φανταστώ. Το να γίνω ψυχίατρος δεν ήταν καν στα σχέδιά μου», παραδέχεται ο ίδιος σε παλιότερη συνέντευξή του.

Από τη νευροχειρουργική στην ψυχιατρική

Περιγράφει ο ίδιος: «Ομως, η επαφή με τους ασθενείς στην ψυχιατρική με έκανε να επαναξιολογήσω τα πάντα. Ιδιαίτερα η συνάντηση με αυτόν τον άνδρα. Η κατάσταση μού προκάλεσε έντονα συναισθήματα και νέες σκέψεις μέσα μου. Ηταν φρικτό να βλέπω πόσο πολύ υπέφερε και πόσο λίγα μπορούσε να κάνει γι’ αυτόν το σύστημα υγείας. Ηταν άρρωστος εδώ και πολλά χρόνια, είχαν δοκιμαστεί όλες οι πιθανές θεραπείες, καμία από αυτές δεν βοήθησε.

Η αποκωδικοποίηση της δυναμικής του εγκεφάλου

«Με εντυπωσίασε επίσης η συνειδητοποίηση ότι ο εγκέφαλος αυτού του άνδρα στην πραγματικότητα δεν παρουσίαζε καμία βλάβη. Ήξερα ότι καμία εξέταση – ούτε το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα ούτε η μαγνητική τομογραφία ούτε η Τομογραφία Εκπομπής Ποζιτρονίων (PET) ούτε οποιαδήποτε άλλη τεχνική, δε θα έδειχνε τίποτα άλλο παρά το ότι ο εγκέφαλός του ήταν απολύτως φυσιολογικός. Παρόλα αυτά, ζούσε στον δικό του παρανοϊκό κόσμο. Ήταν κάτι άλλο, κάτι πιο λεπτό που δεν πήγαινε καλά: η δυναμική του συστήματος. Αυτό με γοήτευσε και καθόρισε την καριέρα μου.

Ως νευροεπιστήμονας έχω επικεντρωθεί στη δυναμική του εγκεφάλου. Τα ερωτήματα που προέκυψαν σε εκείνη τη συνάντηση οδήγησαν τελικά και στις μεθόδους και τις τεχνικές που έχω αναπτύξει: την οπτογενετική και την τεχνική της διαφάνειας. Και ως κλινικός γιατρός, προφανώς δεν έγινα ποτέ νευροχειρουργός, αλλά ψυχίατρος.»

Τι είναι η οπτογενετική

Η οπτογενετική είναι μια πρωτοποριακή τεχνική της νευροεπιστήμης που συνδυάζει τη γενετική μηχανική και την οπτική τεχνολογία, επιτρέποντας στους επιστήμονες να ενεργοποιούν ή να απενεργοποιούν συγκεκριμένους νευρώνες στον εγκέφαλο χρησιμοποιώντας δέσμες φωτός.

Πώς λειτουργεί η μέθοδος

1. Εισαγωγή φωτοευαίσθητων πρωτεϊνών: Οι ερευνητές εισάγουν στο DNA συγκεκριμένων νευρώνων το γονίδιο μιας πρωτεΐνης (όπως η καναλοροδοψίνη, που ανακαλύφθηκε σε μονοκύτταρα φύκη).

2. Έκφραση στα κύτταρα: Οι στοχευμένοι νευρώνες αρχίζουν να παράγουν αυτή την πρωτεΐνη στις μεμβράνες τους, αποκτώντας ευαισθησία στο φως.

3. Έλεγχος με φως: Εκπέμποντας φως συγκεκριμένου μήκους κύματος (π.χ. μπλε φως), οι δίαυλοι της πρωτεΐνης ανοιγοκλείνουν, επιτρέποντας τη ροή ιόντων και διεγείροντας ή αναστέλλοντας τη δραστηριότητα των νευρώνων σε πραγματικό χρόνο.

4. 

Γιατί θεωρείται επαναστατική ανακάλυψη

• Απόλυτη ακρίβεια: Αντί για ηλεκτρική διέγερση που επηρεάζει τυφλά ολόκληρες περιοχές του εγκεφάλου, η οπτογενετική επιτρέπει τον έλεγχο μεμονωμένων τύπων κυττάρων.

• Κατανόηση εγκεφαλικών λειτουργιών: Βοηθά στην αποκωδικοποίηση του πώς σχηματίζονται οι μνήμες, τα συναισθήματα, οι εξαρτήσεις, ο φόβος και η κίνηση.

• Ιατρικές εφαρμογές: Θέτει τις βάσεις για στοχευμένες θεραπείες σε νευρολογικές και ψυχιατρικές διαταραχές (όπως η νόσος του Πάρκινσον και η επιληψία), ενώ ήδη δοκιμάζεται για την αποκατάσταση της όρασης σε περιπτώσεις τύφλωσης.