Η αόρατη ήττα της Ουκρανίας

Τα νερά της Αλιόνα έσπασαν όταν η ίδια βρισκόταν στη γενέτειρά της, το Κραματόρσκ, μόλις δέκα χιλιόμετρα από το μέτωπο. Εκεί δεν υπάρχει μαιευτήριο, μεταφέρθηκε στο Σλοβιάνσκ και από εκεί, λόγω επιπλοκών, στο Χάρκοβο, όπου γέννησε στις 8 Οκτωβρίου. Εκεί, περιγράφει ο Economist, κατά τη διάρκεια βομβαρδισμών, μητέρες και νεογέννητα οδηγούνται σε καταφύγιο. Ηταν πάντως ασφαλέστερα από το Κραματόρσκ, όπου την ίδια ημέρα μια ρωσική βόμβα σκότωσε 30 ανθρώπους.

Η Αλιόνα είναι εξαίρεση, γράφει ο Economist: οι γεννήσεις στην Ουκρανία μειώνονται. Από την εισβολή του 2022, ο πληθυσμός στις περιοχές που ελέγχει το Κίεβο έπεσε από 37 εκατομμύρια σε 27-28 εκατομμύρια. Αλλα 3-5 εκατομμύρια ζουν υπό κατοχή και εκατομμύρια έχουν φύγει. Ο πρόεδρος της χώρας Βολοντίμιρ Ζελένσκι υπολογίζει τους νεκρούς στρατιώτες σε περισσότερους από 50.000, ανεξάρτητη εκτίμηση σε σχεδόν 150.000. Χιλιάδες άμαχοι σκοτώθηκαν και πάνω από 20.000 παιδιά απελάθηκαν από τη Ρωσία. Η χώρα αιμορραγεί πληθυσμιακά.

Ο δείκτης γονιμότητας έπεσε από 1,2 παιδιά ανά γυναίκα το 2020 σε 0,8-0,9, έναντι 2,1 που απαιτούνται για σταθερό πληθυσμό. Μόνο η Νότια Κορέα έχει χαμηλότερο ποσοστό μεταξύ των μεγάλων χωρών. Το πρώτο εξάμηνο του 2026, οι θάνατοι ξεπέρασαν τις γεννήσεις πάνω από τρεις φορές.

Από την ανεξαρτησία της, το 1991, όταν είχε 52 εκατομμύρια κατοίκους, οι γεννήσεις ήταν λιγότερες από τους θανάτους κάθε χρόνο. Ο πόλεμος διεύρυνε το χάσμα. Η Ρωσία συρρικνώνεται επίσης, αλλά η ουκρανική κρίση είναι χειρότερη. Για μια χώρα που δέχεται επίθεση από τον αυτοκρατορικό γείτονά της, η δημογραφική κατάρρευση είναι υπαρξιακή απειλή.

Ο Economist αποδίδει τη μεγαλύτερη απώλεια στα προσφυγικά κύματα: πάνω από πέντε εκατομμύρια Ουκρανοί ζουν στο εξωτερικό, κυρίως στην Ευρώπη. Οι νέες ρωσικές επιθέσεις μπορεί να προκαλέσουν καινούργια έξοδο. Παράλληλα, η πρόθεση επιστροφής μειώθηκε από 74% στα τέλη του 2022 σε 43%, σύμφωνα με το Κέντρο Οικονομικής Στρατηγικής του Κιέβου. Οι περισσότεροι είναι παιδιά και γυναίκες κάτω των 44. «Χάνουμε και το μέλλον μας», λέει στον Economist η Ελα Λιμπάνοβα, διευθύντρια του Ινστιτούτου Δημογραφίας Μιχαΐλο Πτούχα.

Η επιστράτευση, οι απώλειες και η αβεβαιότητα περιορίζουν τους πιθανούς γονείς. Τα περισσότερα ζευγάρια αναβάλλουν την απόκτηση παιδιών, λέει στον Economist η δημογράφος Σβετλάνα Αξιόνοβα και η αναβολή αυξάνει την πιθανότητα να μη γεννηθεί ποτέ το παιδί. Η εξαίρεση των ανδρών κάτω των 25 ετών από τη στράτευση δεν απέτρεψε τη φυγή εκατοντάδων χιλιάδων νέων. Από τον Αύγουστο του 2025 μπορούν να αναχωρούν και άνδρες κάτω των 23 ετών. Πολλοί δεν σχεδιάζουν καν να κάνουν οικογένεια.

Σύμφωνα με τον Economist, οι προβολές δείχνουν βραδύτερη συρρίκνωση μόνο αν ο πόλεμος τελειώσει σύντομα. Η γενιά του 1990 και του 2000 είναι η μικρότερη στη σύγχρονη ιστορία, άρα δεν μπορεί να υπάρξει μεταπολεμικό «baby boom», λέει η Ολγα Ντουχνίτς του Ινστιτούτου Frontier. Η κυβερνητική στρατηγική προέβλεπε πληθυσμιακή ανάκαμψη έως το 2030, υποθέτοντας ειρήνη το 2026 και επιστροφή στα σύνορα του 1991.

Ο ΟΗΕ προβλέπει ετήσια μείωση 0,7%-0,9% και πληθυσμό περίπου 25 εκατομμυρίων το 2040, χωρίς ανάκτηση των κατεχόμενων εδαφών. Αν ο πόλεμος συνεχιστεί στη δεκαετία του 2030, η γονιμότητα μπορεί να πέσει στα 0,6 παιδιά ανά γυναίκα, εκτιμά η Αξιόνοβα. Οι γεννήσεις θα συγκεντρωθούν στη δυτική Ουκρανία, ενώ οι περιοχές του μετώπου θα ερημώσουν. Ο Economist παρατηρεί ότι ο πόλεμος αναδιαμορφώνει και τη γεωγραφία του μελλοντικού πληθυσμού.

Η κυβέρνηση προσφέρει κίνητρα: περίπου 1.100 δολάρια για κάθε νεογέννητο και 100 δολάρια κάθε μήνα για τον πρώτο χρόνο. Καλύπτει επίσης θεραπείες υπογονιμότητας και δωρεάν κατάψυξη γενετικού υλικού για στρατιώτες. Οι ειδικοί θεωρούν ότι οι επιδοτήσεις έχουν μικρή επίδραση ακόμη και σε καιρό ειρήνης. «Πώς να ενθαρρύνεις τους ανθρώπους να κάνουν παιδιά κάτω από τέτοιες συνθήκες;» αναρωτιέται η Λιμπάνοβα.

Η Ρωσία πανηγυρίζει για τη δημογραφική υποχώρηση της γειτονικής της χώρας. Ο Ντμίτρι Μεντβέντεφ, αντιπρόεδρος του Συμβουλίου Ασφαλείας, δήλωσε τον Μάιο ότι πρόκειται για «βιολογικό θάνατο ενός έθνους». Ενας σύμβουλος του Βλαντίμιρ Πούτιν, ο Αντον Κομπιάκοφ, πρότεινε να εγκατασταθούν Ρώσοι στην Ουκρανία, όπως έκανε η Αικατερίνη η Μεγάλη τον 18ο αιώνα. «Το μόνο που απομένει στην Ουκρανία είναι ο αφανισμός και μόνο η Ρωσία μπορεί να σώσει τη χώρα», είπε τον Σεπτέμβριο. Η Ουκρανία μπορεί να επιβιώσει ως μικρότερη χώρα. Οι δηλώσεις αυτές, όμως, δείχνουν ότι η Μόσχα ίσως θεωρεί την ερήμωση πολεμικό στόχο, γράφει ο Economist.

Μετά τον πόλεμο, η μετανάστευση θα κάλυπτε μέρος των κενών. Η Ευρωπαϊκή Τράπεζα Ανασυγκρότησης και Ανάπτυξης υπολογίζει το έλλειμμα εργαζομένων σε 2,5 εκατομμύρια. Οι καταγεγραμμένοι αλλοδαποί είναι μόλις 9.500 και οι επιχειρήσεις καταγγέλλουν γραφειοκρατικά εμπόδια. Η κυβέρνηση στρέφεται σε γυναίκες, βετεράνους και εκτοπισμένους. Οι βετεράνοι δυσκολεύονται να βρουν δουλειά και η παιδική φροντίδα παραμένει ανεπαρκής. Η μετανάστευση θεωρείται έσχατη λύση. «Πρώτα θα εξαντλήσουμε τις δυνατότητες των Ουκρανών, εντός και εκτός χώρας», λέει η υφυπουργός Οικονομίας Ντάρια Μαρτσάκ. Ομως, μετά τον πόλεμο δεν θα επαρκούν, προειδοποιεί ο Χλιμπ Βισλίνσκι του Κέντρου Οικονομικής Στρατηγικής: «Είμαι εκατό τοις εκατό βέβαιος ότι η Ουκρανία θα χρειαστεί ξένους εργαζομένους», λέει στον Economist.

Κάποιοι επιμένουν. Η Ντάρια μετακόμισε πρόσφατα από την Οδησσό στο Χάρκοβο για να δημιουργήσει οικογένεια· ο σύντροφός της δείχνει συγκινημένος και έκπληκτος. Η Λιουντμίλα, στρατιωτικός κοντά στα 40, που υπηρετεί κοντά στο Ντνίπρο, άρχισε πέρυσι να καταψύχει τα ωάριά της. Πριν ονειρευόταν δύο παιδιά· τώρα θέλει τρία. «Ενα για τους νεκρούς, ένα για τους ζωντανούς κι ένα για όσους δεν έχουν ακόμη γεννηθεί», λέει, παραφράζοντας τον εθνικό ποιητή της Ουκρανίας, Ταράς Σεβτσένκο.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google