Ενεργειακή κρίση: Οι «27» ζητούν νέα μέτρα

Την ανάγκη να εξεταστούν πρόσθετες παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση των υψηλών τιμών ενέργειας αναγνωρίζουν οι Ευρωπαίοι ηγέτες, μετά τις πολύωρες διαπραγματεύσεις στη Σύνοδο Κορυφής της Πέμπτης (15/10). Στα τελικά συμπεράσματα, που δόθηκαν στη δημοσιότητα τα ξημερώματα της Παρασκευής (16.10.26), η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καλείται να εξετάσει νέα βραχυπρόθεσμα μέτρα, λαμβάνοντας υπόψη τις διαφορετικές ενεργειακές συνθήκες και τις αποκλίσεις στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας μεταξύ των κρατών-μελών.

Σημειώνεται πως ο Κυριάκος Μητσοτάκης άσκησε πιέσεις για μεγαλύτερη ευελιξία στην αντιμετώπιση της ακρίβειας στην ενέργεια και τη δυνατότητα των κυβερνήσεων να στηρίξουν νοικοκυριά και επιχειρήσεις. Ωστόσο, οι αποφάσεις των «27» δεν αφορούν στην άμεση ενεργοποίηση νέων μέτρων, καθώς η Κομισιόν καλείται πρώτα να αξιολογήσει τις ανάγκες και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, να καταθέσει σχετικές προτάσεις.

Έξι χώρες, η Ελλάδα, μαζί με την Ιταλία, την Πολωνία, την Τσεχία, την Ουγγαρία και τη Σλοβακία, προετοιμάζουν κοινή παρέμβαση για τη μετάθεση της εφαρμογής του νέου συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών ETS2 τουλάχιστον έως το 2030. Το αίτημα των έξι χωρών ανοίγει ένα ακόμη μέτωπο στις ευρωπαϊκές διαπραγματεύσεις, αυτή τη φορά γύρω από το κόστος της πράσινης μετάβασης και τις επιβαρύνσεις που ενδέχεται να προκύψουν για τους καταναλωτές.

Το ενεργειακό κόστος στην κορυφή της ευρωπαϊκής ατζέντας

Η αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας συνδέεται άμεσα, σύμφωνα με τα συμπεράσματα της Συνόδου, με την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Οι ηγέτες ζητούν από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή να εξετάσει πρόσθετες βραχυπρόθεσμες παρεμβάσεις, αναγνωρίζοντας ότι οι συνθήκες και οι τιμές δεν είναι ίδιες σε όλα τα κράτη-μέλη.

«Το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο καλεί την Επιτροπή να εξετάσει και, εφόσον απαιτείται, να προτείνει περαιτέρω μέτρα για την αντιμετώπιση της εκτίναξης των τιμών ενέργειας βραχυπρόθεσμα, λαμβάνοντας υπόψη τις ειδικές συνθήκες των κρατών μελών, συμπεριλαμβανομένων των διαφορών στις τιμές ηλεκτρικής ενέργειας», αναφέρεται στο τελικό κείμενο.

Η συγκεκριμένη αναφορά έχει ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική πλευρά, η οποία ζητά να ληφθούν υπόψη οι διαφορές μεταξύ των ευρωπαϊκών ενεργειακών αγορών και να δοθεί μεγαλύτερο περιθώριο στις κυβερνήσεις για στοχευμένα μέτρα στήριξης.

Το ζήτημα είχε προκαλέσει αντιδράσεις ήδη από το αρχικό προσχέδιο των συμπερασμάτων, με την Ελλάδα και την Ιταλία να επιμένουν στην ανάγκη μεγαλύτερης δημοσιονομικής ευελιξίας. Η συζήτηση ανέδειξε τις διαφορετικές προσεγγίσεις μεταξύ των κρατών-μελών, καθώς χώρες με διαφορετικό ενεργειακό μείγμα και δυνατότητες κάλυψης των αναγκών τους αντιμετωπίζουν με διαφορετικό τρόπο τις συνέπειες της κρίσης.

Η Αθήνα επιχείρησε να βρει διέξοδο στο ζήτημα της δημοσιονομικής ευελιξίας, καταθέτοντας την ελληνική πρόταση για αξιοποίηση των αυξημένων εσόδων από τον ΦΠΑ με στόχο τη χρηματοδότηση πρόσθετων μέτρων στήριξης, χωρίς αλλαγή των υφιστάμενων δημοσιονομικών κανόνων.

Στο ίδιο πλαίσιο, ο πρόεδρος του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου, Αντόνιο Κόστα, πρότεινε προσαρμογές στο σχέδιο συμπερασμάτων, ώστε να αποτυπωθεί σαφέστερα η κατεύθυνση προς την οποία θα πρέπει να κινηθεί η Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Ελληνικές πιέσεις για μεγαλύτερη ευελιξία

Ο Κυριάκος Μητσοτάκης είχε εκφράσει τη διαφωνία του με την αρχική διατύπωση των συμπερασμάτων, υποστηρίζοντας ότι δεν αποτύπωνε τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης. «Τα συμπεράσματα, στην τρέχουσα μορφή τους, δεν αντανακλούν τον επείγοντα χαρακτήρα της ενεργειακής κρίσης», ανέφερε.

Ο πρωθυπουργός έθεσε, παράλληλα, το ζήτημα της μεγαλύτερης ευελιξίας εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε τα κράτη-μέλη να μπορούν να λαμβάνουν προσωρινά και στοχευμένα μέτρα για την προστασία των καταναλωτών και των επιχειρήσεων. «Χρειαζόμαστε μεγαλύτερη ευελιξία εντός του υφιστάμενου δημοσιονομικού πλαισίου, ώστε να προσφέρουμε στοχευμένα, προσαρμοσμένα και προσωρινά μέτρα στήριξης στα ευάλωτα νοικοκυριά και τις επιχειρήσεις», υπογράμμισε.

Στο πλαίσιο αυτό, η ελληνική πλευρά έχει προτείνει να εξεταστεί η δυνατότητα αξιοποίησης των αυξημένων εσόδων από τον ΦΠΑ, τα οποία συνδέονται με τις ανατιμήσεις, για τη χρηματοδότηση πρόσθετων μέτρων στήριξης, χωρίς να αλλάξει το υφιστάμενο δημοσιονομικό πλαίσιο.

Η τελική διατύπωση των συμπερασμάτων προβλέπει την εξέταση πρόσθετων παρεμβάσεων, χωρίς, ωστόσο, να προσδιορίζει συγκεκριμένα μέτρα, ποσά ή χρονοδιάγραμμα εφαρμογής.

Το μήνυμα Μητσοτάκη για το ETS

Στο επίκεντρο της ελληνικής παρέμβασης βρέθηκε και το ευρωπαϊκό Σύστημα Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών, με τον πρωθυπουργό να ζητά ουσιαστική αναθεώρηση βασικών χαρακτηριστικών του, ώστε να ανταποκρίνεται στις σημερινές οικονομικές και ενεργειακές συνθήκες.

Σύμφωνα με δημοσίευμα του Politico, επικαλούμενο Έλληνα αξιωματούχο που περιέγραψε τις τοποθετήσεις του πρωθυπουργού στη συνεδρίαση κεκλεισμένων των θυρών, ο Κυριάκος Μητσοτάκης προειδοποίησε για τους κινδύνους που αντιμετωπίζει η ευρωπαϊκή βιομηχανία από το υψηλό κόστος ενέργειας και τις επιβαρύνσεις που συνδέονται με το σύστημα.

«Χωρίς μια σημαντική αναθεώρηση του συστήματος εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, κινδυνεύουμε με αποβιομηχανοποίηση της Ευρώπης», τόνισε.

Ο πρωθυπουργός διευκρίνισε ότι δεν αμφισβητεί τον ρόλο του ETS στην ευρωπαϊκή στρατηγική για την απανθρακοποίηση, αλλά ζητά την προσαρμογή του στις νέες συνθήκες. «Παρότι πρέπει να παραμείνει βασικός πυλώνας της στρατηγικής της ΕΕ για την απανθρακοποίηση, δεν μπορεί να λειτουργεί σαν να μην έχει αλλάξει ο κόσμος από τότε που υιοθετήθηκε», ανέφερε.

Ελλάδα και άλλες πέντε χώρες ζητούν μετάθεση του ETS2 έως το 2030

Την ίδια ώρα, η Ελλάδα, η Ιταλία, η Πολωνία, η Τσεχία, η Ουγγαρία και η Σλοβακία προετοιμάζουν κοινή επιστολή με αίτημα να μετατεθεί τουλάχιστον έως το 2030 η εφαρμογή του ETS2, σύμφωνα με πληροφορίες του Politico.

Η πλήρης εφαρμογή του συστήματος έχει ήδη μετατεθεί από το 2027 στο 2028. Οι έξι χώρες, ωστόσο, θεωρούν ότι η αναβολή αυτή δεν αρκεί για να περιοριστούν οι επιπτώσεις από το ενεργειακό κόστος και να προστατευθούν νοικοκυριά και επιχειρήσεις από νέες επιβαρύνσεις.

Πέντε Ευρωπαίοι διπλωμάτες επιβεβαίωσαν στο Politico την προετοιμασία της κοινής παρέμβασης, χωρίς, πάντως, το περιεχόμενό της να έχει οριστικοποιηθεί. Σύμφωνα με μία από τις πηγές, αναμενόταν αναθεωρημένη εκδοχή της επιστολής, ενδεχομένως με πρόσθετες παρατηρήσεις από την ιταλική πλευρά.

Η πρωτοβουλία των έξι χωρών έρχεται σε αντίθεση με τη θέση των σκανδιναβικών κρατών, τα οποία έχουν ταχθεί υπέρ της διατήρησης και της στήριξης του Συστήματος Εμπορίας Δικαιωμάτων Εκπομπών. Έτσι, η συζήτηση για το ETS2 αναδεικνύεται σε ένα από τα βασικά πεδία αντιπαράθεσης σχετικά με τον ρυθμό και το κόστος της ευρωπαϊκής ενεργειακής μετάβασης.

Τι είναι το ETS2 και πώς μπορεί να επηρεάσει τους καταναλωτές

Το ETS2 αποτελεί το νέο ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών διοξειδίου του άνθρακα και αφορά κυρίως τα καύσιμα που χρησιμοποιούνται στις οδικές μεταφορές και στη θέρμανση των κτιρίων, καθώς και ορισμένες πρόσθετες δραστηριότητες. Με την εφαρμογή του, οι προμηθευτές καυσίμων θα υποχρεούνται να καλύπτουν τις εκπομπές διοξειδίου του άνθρακα που αντιστοιχούν στα καύσιμα τα οποία διαθέτουν στην αγορά. Το σχετικό κόστος ενδέχεται να μετακυλιστεί στις τελικές τιμές, επηρεάζοντας, μεταξύ άλλων, τη βενζίνη, το πετρέλαιο κίνησης και το πετρέλαιο θέρμανσης.

Αυτός είναι και ο βασικός λόγος για τον οποίο οι έξι χώρες ζητούν νέα μετάθεση του χρονοδιαγράμματος, υποστηρίζοντας ότι οι ήδη υψηλές ενεργειακές τιμές καθιστούν αναγκαία την επανεξέταση του χρόνου εφαρμογής του συστήματος.

Μέχρι στιγμής, πάντως, στα τελικά συμπεράσματα της Συνόδου δεν περιλαμβάνεται απόφαση για αναβολή του ETS2 έως το 2030. Το αίτημα παραμένει αντικείμενο ξεχωριστής διαπραγμάτευσης μεταξύ των κρατών-μελών.

Κρατικές ενισχύσεις, μεθάνιο και διυλιστήρια

Πέρα από το αίτημα για πρόσθετα μέτρα αντιμετώπισης της ενεργειακής ακρίβειας, οι Ευρωπαίοι ηγέτες αναφέρονται σε σειρά πρωτοβουλιών που αποσκοπούν στον περιορισμό των επιβαρύνσεων για την ευρωπαϊκή οικονομία.

Ειδικότερα, χαιρετίζουν την πρόταση της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για αναβολή ορισμένων υποχρεώσεων που απορρέουν από τον κανονισμό για το μεθάνιο, καθώς και την πρόθεσή της να παρατείνει το προσωρινό πλαίσιο κρατικών ενισχύσεων για τους βιομηχανικούς κλάδους που πλήττονται περισσότερο από το υψηλό ενεργειακό κόστος.

Παράλληλα, η Κομισιόν προτίθεται να αναπτύξει βραχυπρόθεσμο πλαίσιο για τη βελτιστοποίηση της δυναμικότητας και της αποδοτικότητας των διυλιστηρίων της ΕΕ και να αναλάβει πρωτοβουλίες για την εθελοντική συγκέντρωση της ζήτησης ενέργειας.

Στα συμπεράσματα περιλαμβάνεται, επίσης, η ανάγκη περιορισμού της γραφειοκρατίας, με έμφαση στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις, καθώς και η απλούστευση και επιτάχυνση των διαδικασιών αδειοδότησης.

Οι παρεμβάσεις αυτές εντάσσονται στην ευρύτερη προσπάθεια ενίσχυσης της ευρωπαϊκής ανταγωνιστικότητας, χωρίς να αλλάζει ο βασικός στρατηγικός στόχος της ενεργειακής μετάβασης.