Ελληνική βιομηχανία: Οι τρεις πληγές που φρενάρουν την ανταγωνιστικότητα

Η ελληνική βιομηχανία παράγει περισσότερα, αλλά υστερεί στις διαρθρωτικές προϋποθέσεις που θα έκαναν αυτή την αύξηση διατηρήσιμη. Αυτό είναι το κεντρικό μήνυμα του Σύνθετου Δείκτη Διαρθρωτικής Ανταγωνιστικότητας, που εκπόνησε η Deloitte για λογαριασμό του Συνδέσμου Βιομηχανιών Ελλάδος (ΣΒΕ) και του Ινστιτούτου του (ΙΝΣΒΕ).

Τα ενδιάμεσα αποτελέσματα της έρευνας συγκρίνουν την Ελλάδα με 23 ακόμη κράτη-μέλη της ΕΕ, σε οκτώ διαστάσεις ανταγωνιστικότητας. Η χώρα δεν ξεπερνά τη 13η θέση σε καμία από αυτές και βρίσκεται κάτω από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο και στις οκτώ.

Στην ίδια ομάδα με Βουλγαρία και Ρουμανία

Ο δείκτης χωρίζει τις 24 χώρες σε τρεις ομάδες. Η Ελλάδα βρίσκεται στη χαμηλή, μαζί με Πολωνία, Σλοβακία, Ρουμανία, Ουγγαρία, Κροατία, Λετονία και Βουλγαρία. Στην κορυφή βρίσκονται Δανία, Γερμανία, Σουηδία, Αυστρία, Φινλανδία, Ολλανδία, Βέλγιο και Ιρλανδία.

Η αξιολόγηση στηρίζεται σε 108 δείκτες από 20 πηγές, όπως η Eurostat και ο ΟΟΣΑ. Οι δείκτες οργανώνονται σε οκτώ διαστάσεις και 23 υποδιαστάσεις, καλύπτοντας όλη την αλυσίδα της βιομηχανικής ανταγωνιστικότητας: από τις συνθήκες λειτουργίας και τους παραγωγικούς πόρους έως την τεχνολογία, την παραγωγικότητα και τα τελικά αποτελέσματα.

Στην τεχνολογία η απόσταση από τον μέσο όρο είναι σχετικά μικρή. Στις δεξιότητες και στην εξωστρέφεια, ωστόσο, η σχετικά καλή συνολική θέση οφείλεται κυρίως στο χαμηλό κόστος εργασίας και στην ανταγωνιστικότητα τιμών, ενώ οι υπόλοιπες υποδιαστάσεις τους υστερούν σημαντικά. Το μεγαλύτερο έλλειμμα συγκεντρώνεται σε τρία πεδία: την ενέργεια, την παραγωγικότητα και το θεσμικό περιβάλλον.

Ενέργεια: τελευταία θέση και 72% των επιχειρήσεων βλέπουν εμπόδιο

Η ενέργεια είναι το πεδίο όπου η Ελλάδα υστερεί περισσότερο. Βρίσκεται 24η μεταξύ των 24 χωρών, με βαθμολογία 4,31 έναντι 6,26 του ευρωπαϊκού μέσου όρου. Η Δανία, που καταγράφει την καλύτερη επίδοση, συγκεντρώνει 8,02.

Το 72% των μεταποιητικών επιχειρήσεων θεωρεί το ενεργειακό κόστος εμπόδιο για τις επενδύσεις, ποσοστό που κατατάσσει την Ελλάδα τελευταία μεταξύ των χωρών του δείγματος. Το κόστος ηλεκτρισμού για τους βιομηχανικούς χρήστες κατατάσσει τη χώρα 23η. Στην ίδια θέση βρίσκεται και στην ενεργειακή εξάρτηση από εισαγωγές και στη διαφοροποίηση του ενεργειακού εφοδιασμού.

Η εικόνα είναι διαφορετική στην ενεργειακή ένταση της μεταποίησης, όπου η Ελλάδα βρίσκεται στην 4η θέση, ενώ στο κόστος φυσικού αερίου καταλαμβάνει την 6η θέση μεταξύ 23 χωρών με διαθέσιμα στοιχεία. Τα ευρήματα αναδεικνύουν ως βασικές αδυναμίες το κόστος ηλεκτρισμού και την ενεργειακή εξάρτηση, χωρίς να εξαντλούν το σύνολο των ζητημάτων ενεργειακής αποδοτικότητας.

Περισσότερη παραγωγή χωρίς επενδυτικό βάθος

Ο όγκος της μεταποιητικής παραγωγής έχει αυξηθεί κατά 16,2% σε σχέση με το 2021. Η Ελλάδα κατατάσσεται 3η στην ΕΕ σε αυτόν τον δείκτη. Η εικόνα αλλάζει όταν εξετάζονται οι διαρθρωτικές προϋποθέσεις διατήρησης και ενίσχυσης αυτής της αύξησης.

Στον ακαθάριστο σχηματισμό παγίου κεφαλαίου ως ποσοστό της ΑΠΑ η χώρα είναι τελευταία. Το απόθεμα κεφαλαίου ανά εργαζόμενο την κατατάσσει 23η και η ολική παραγωγικότητα των συντελεστών παραγωγής 24η. Συνολικά, στη διάσταση της παραγωγικότητας η Ελλάδα βαθμολογείται με 2,84, έναντι 4,33 του ευρωπαϊκού μέσου όρου και 8,17 της Ιρλανδίας.

Η μεταποίηση παραμένει και μικρή σε μέγεθος. Η ΑΠΑ του κλάδου ως ποσοστό του ΑΕΠ και το μερίδιο των μεγάλων επιχειρήσεων φέρνουν τη χώρα στην τελευταία θέση. Όπως επισημαίνει η μελέτη, η αύξηση του όγκου παραγωγής συνυπάρχει με χαμηλή επενδυτική ένταση και χαμηλό κεφαλαιακό απόθεμα ανά εργαζόμενο. Ο ΣΒΕ θέτει ως πολιτική προτεραιότητα τον εκσυγχρονισμό και τη μεγέθυνση της παραγωγικής βάσης.

Θεσμικές αδυναμίες και δυσκολία πρόσβασης στη χρηματοδότηση

Στο επιχειρηματικό και ρυθμιστικό περιβάλλον η Ελλάδα είναι 21η, με βαθμολογία 4,82 έναντι 6,00 του μέσου όρου. Το μεγαλύτερο πρόβλημα εντοπίζεται στους θεσμούς: η υποδιάσταση «Θεσμοί, διαφάνεια & δικαιοσύνη» βαθμολογείται με μόλις 2,24, τη χαμηλότερη επίδοση της χώρας σε όλη τη μελέτη.

Στον χρόνο επίλυσης αστικών και εμπορικών διαφορών η Ελλάδα είναι τελευταία μεταξύ των 23 χωρών με διαθέσιμα στοιχεία. Είναι επίσης 20ή στην επιβολή κανονισμών και 19η στον δείκτη αντίληψης της διαφθοράς. Ο χρόνος απόκτησης άδειας λειτουργίας την κατατάσσει 20ή.

Στη χρηματοδότηση, η χώρα είναι τελευταία μεταξύ των 17 χωρών του δείκτη B-READY για την πρόσβαση σε χρηματοδοτικές υπηρεσίες. Είναι επίσης 21η στο ποσοστό επιχειρήσεων που θεωρούν τη διαθεσιμότητα χρηματοδότησης εμπόδιο για επενδύσεις. Το συμπέρασμα του ΣΒΕ είναι ότι τα επενδυτικά κίνητρα δεν αρκούν αν δεν συνοδεύονται από ανταγωνιστική ενέργεια, πρόσβαση σε κεφάλαια και προβλέψιμες, ταχύτερες διαδικασίες.

Τα σχετικά πλεονεκτήματα: κόστος, τιμές και δημιουργία τεχνολογίας

Η μελέτη αναδεικνύει πέντε υποδιαστάσεις στις οποίες η Ελλάδα καταγράφει τις ισχυρότερες συγκριτικές επιδόσεις της. Στο κόστος εργασίας βρίσκεται στην 1η θέση, στην ανταγωνιστικότητα τιμών και ποιότητας στην 5η, στη δημιουργία τεχνολογίας και γνώσης στην 9η, στη φορολογική ανταγωνιστικότητα στην 11η και στην αποτελεσματικότητα των υπηρεσιών μεταφοράς στη 12η θέση.

Τα πλεονεκτήματα κόστους και τιμών στηρίζουν και τη συνολική εικόνα της εξωστρέφειας. Η 14η θέση στη διάσταση, σχεδόν στον μέσο όρο, οφείλεται κυρίως στην 5η θέση στην ανταγωνιστικότητα τιμών. Αντίθετα, στην εξαγωγική απόδοση η χώρα είναι 21η και στην προσέλκυση διεθνούς κεφαλαίου 18η.

Στα νέα ή σημαντικά βελτιωμένα προϊόντα η χώρα είναι 2η μεταξύ 22 χωρών. Η σχετικά καλή επίδοση στην εισαγωγή νέων προϊόντων δεν συνοδεύεται από αντίστοιχη τεχνολογική αναβάθμιση της παραγωγικής βάσης: στην ψηφιακή μετάβαση η Ελλάδα είναι 20ή, στη χρήση βιομηχανικών ρομπότ 21η και στο μερίδιο μεσαίας-υψηλής τεχνολογίας στην ΑΠΑ 20ή. Στις εξαγωγές προϊόντων υψηλής και μέσης-υψηλής τεχνολογίας είναι τελευταία.

Παρόμοιο κενό εμφανίζεται στις δεξιότητες. Η 13η θέση στη διάσταση του ανθρώπινου κεφαλαίου οφείλεται κυρίως στην 1η θέση στο κόστος εργασίας, που ανήκει στην ίδια διάσταση. Στις υπόλοιπες τρεις υποδιαστάσεις η εικόνα είναι αισθητά χειρότερη: στη διαθεσιμότητα ταλέντου η χώρα είναι 21η, στις ψηφιακές δεξιότητες 22η και στη δυναμική της αγοράς εργασίας 22η. Σε επίπεδο δεικτών, είναι 24η στους υπερ-ειδικευμένους εργαζομένους και 23η στη διά βίου μάθηση.

Η πρόταση: ενιαία κυβερνητική στρατηγική

Ο ΣΒΕ ζητά μια ενιαία κυβερνητική στρατηγική για τη βιομηχανία, με κοινό εργαλείο παρακολούθησης. Το εργαλείο αυτό προτείνεται να αξιοποιείται από την Κυβερνητική Επιτροπή Βιομηχανικής Πολιτικής. Η στρατηγική θα περιλαμβάνει κοινές προτεραιότητες για τα συναρμόδια υπουργεία, σαφείς αρμοδιότητες, χρονοδιάγραμμα και μετρήσιμους στόχους, καθώς και σταθερό διάλογο μεταξύ κυβέρνησης και βιομηχανίας.

Η πρόταση οργανώνεται σε πέντε πυλώνες:

• Ανταγωνιστική ενέργεια: μακροχρόνια προμήθεια, αυτοπαραγωγή, εξοικονόμηση και δίκτυα.
• Αποτελεσματικοί θεσμοί: προβλέψιμη αδειοδότηση και ταχύτερη επίλυση διαφορών.
• Επενδύσεις και χρηματοδότηση: σταθερά κίνητρα, εκσυγχρονισμός και μεγέθυνση των ΜμΕ.
• Τεχνολογία και δεξιότητες: εφαρμοσμένη έρευνα, αυτοματοποίηση και κατάρτιση μαζί.
• Εξωστρέφεια και περιφέρεια: συνδέσεις με λιμάνια, οργανωμένοι υποδοχείς και προμηθευτές.

Ο δείκτης προτείνεται να λειτουργεί ως μόνιμος μηχανισμός παρακολούθησης, με ετήσια μέτρηση. Ο κάθε κύκλος θα ξεκινά από τα δεδομένα και την έρευνα στις επιχειρήσεις, θα οδηγεί σε διάγνωση και στοχευμένες παρεμβάσεις και θα καταλήγει σε νέα μέτρηση και ανατροφοδότηση.

* Δείτε αναλυτικά στη στήλη Συνοδευτικό Υλικό.