Γιατί επιστρέφει η ιλαρά: Χιλιάδες κρούσματα και θάνατοι παιδιών στις ΗΠΑ

Η ιλαρά, μια ασθένεια που είχε περιοριστεί δραστικά χάρη στον εμβολιασμό, επιστρέφει με ανησυχητική ένταση στις Ηνωμένες Πολιτείες. Οι θάνατοι δύο παιδιών μέσα σε λίγες ημέρες, σε συνδυασμό με τις χιλιάδες λοιμώξεις που έχουν καταγραφεί από την αρχή του έτους, επαναφέρουν στο προσκήνιο τον κίνδυνο από μια νόσο που συχνά αντιμετωπίζεται λανθασμένα ως μια απλή παιδική ίωση.

Στις 5 Νοεμβρίου 2026, οι υγειονομικές αρχές του Ουισκόνσιν ανακοίνωσαν ότι ένα βρέφος πέθανε από ιλαρά, ενώ στις 2 του ίδιου μήνα, είχε γίνει γνωστός ο θάνατος ενός παιδιού στην πολιτεία της Νέας Υόρκης. Πρόκειται για τους πρώτους θανάτους που συνδέονται με τη νόσο στις δύο πολιτείες εδώ και περισσότερες από τρεις δεκαετίες, σύμφωνα με το Reuters και τις υγειονομικές αρχές.

Η κατάσταση είναι ιδιαίτερα σοβαρή στην Πενσιλβάνια, όπου έως τις 4 Νοεμβρίου είχαν καταγραφεί 1.467 κρούσματα, 283 νοσηλείες και έξι θάνατοι που συνδέονται με ιλαρά. Σε ολόκληρες τις ΗΠΑ, τα τελευταία διαθέσιμα στοιχεία των Κέντρων Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (CDC) έως τις 29 Οκτωβρίου 2026, αναφέρουν 4.852 επιβεβαιωμένα κρούσματα έναντι 2.289 το 2025.

Μάλιστα, το CDC αναφέρει ότι το 96% των φετινών κρουσμάτων (4.666 από τα 4.852) συνδέεται με επιδημικές εξάρσεις. Πρόκειται εν τέλει για εντυπωσακή αύξηση, για μια χώρα στην οποία η συνεχής εγχώρια μετάδοση της ιλαράς είχε θεωρηθεί ότι εξαλείφθηκε το 2000.

Γιατί επιστρέφει η ιλαρά – Τα κενά στον εμβολιασμό

Η εξάπλωση της νόσου συνδέεται κυρίως με την ύπαρξη πληθυσμιακών ομάδων με ανεπαρκή εμβολιαστική κάλυψη. Για να περιορίζεται αποτελεσματικά η μετάδοση της ιλαράς, απαιτείται πολύ υψηλό ποσοστό ανοσίας στον πληθυσμό, περίπου 95%.

Στις ΗΠΑ, ωστόσο, η εμβολιαστική κάλυψη των παιδιών που εισέρχονται στο νηπιαγωγείο με το εμβόλιο ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς (MMR) έχει μειωθεί από 95,2% το σχολικό έτος 2019-2020 σε 92,4% το 2025-2026.

Σύμφωνα με το CDC, περίπου 280.000 παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας δεν είχαν τεκμηριωμένα ολοκληρώσει τον εμβολιασμό τους.

Το πρόβλημα δεν είναι μόνο ο συνολικός αριθμός των ανεμβολίαστων παιδιών, αλλά και η συγκέντρωσή τους σε συγκεκριμένες κοινότητες. Όταν ο ιός εισέλθει σε μια περιοχή με χαμηλή ανοσία, μπορεί να εξαπλωθεί με μεγάλη ταχύτητα.

Η αντιπαράθεση για τα εμβόλια στις ΗΠΑ

Στις 10 Αυγούστου 2026, ο Αμερικανός πρόεδρος Ντόναλντ Τραμπ υπέγραψε εκτελεστικό διάταγμα για την αναθεώρηση των συστάσεων παιδικού εμβολιασμού, το οποίο προβλέπει, μεταξύ άλλων, τον διαχωρισμό του συνδυασμένου εμβολίου ιλαράς, παρωτίτιδας και ερυθράς (MMR) σε τρεις ξεχωριστές ενέσεις, όταν καταστούν διαθέσιμα τα αντίστοιχα εμβόλια. Παράλληλα, προωθεί τη χορήγηση εμβολίων σε διαφορετικές επισκέψεις στον γιατρό.

Η απόφαση προκάλεσε αντιδράσεις από επιστημονικούς και ιατρικούς οργανισμούς, οι οποίοι προειδοποιούν ότι τα περισσότερα ραντεβού μπορεί να δυσκολέψουν τις οικογένειες και να αυξήσουν τον κίνδυνο καθυστέρησης ή παράλειψης εμβολιασμών, σύμφωνα με το Associated Press.

Στο επίκεντρο της κριτικής βρίσκεται επίσης ο υπουργός Υγείας των ΗΠΑ, Ρόμπερτ Φ. Κένεντι Τζούνιορ, για δηλώσεις που αμφισβητούν την ασφάλεια των εμβολίων και επαναφέρουν ισχυρισμούς για σύνδεσή τους με τον αυτισμό.

Ωστόσο, μεγάλες επιστημονικές μελέτες έχουν επανειλημμένα δείξει ότι δεν υπάρχει αιτιώδης σύνδεση μεταξύ του εμβολίου MMR και του αυτισμού. Η πολιτική αυτή αντιπαράθεση εντείνει την ανησυχία των επιστημόνων για την εμπιστοσύνη του πληθυσμού στους εμβολιασμούς, σε μια περίοδο κατά την οποία η νόσος εξαπλώνεται.

Ιλαρά και στην Ευρώπη – Ποιοι κινδυνεύουν περισσότερο

Η επανεμφάνιση της ιλαράς δεν περιορίζεται στις Ηνωμένες Πολιτείες. Ο ιός εξακολουθεί να κυκλοφορεί σε ευρωπαϊκές χώρες, ενώ το Ευρωπαϊκό Κέντρο Πρόληψης και Ελέγχου Νόσων (ECDC) παρακολουθεί συστηματικά τις εστίες μετάδοσης.

Στην επιδημιολογική ενημέρωση της 9ης Οκτωβρίου 2026, το ECDC ανέφερε 143 κρούσματα τον Αύγουστο στις χώρες της ΕΕ και του ΕΟΧ που υπέβαλαν στοιχεία. Παράλληλα, καταγράφονταν σποραδικά περιστατικά και τοπικές συρροές σε διάφορες περιοχές.

Οι ομάδες που προκαλούν ιδιαίτερη ανησυχία είναι τα βρέφη που δεν έχουν φτάσει ακόμη στην ηλικία του συστηματικού εμβολιασμού, τα ανεμβολίαστα μικρά παιδιά και τα άτομα με εξασθενημένο ανοσοποιητικό σύστημα.

Το γεγονός ότι η ιλαρά μπορεί να μεταδίδεται πριν ακόμη εμφανιστεί το χαρακτηριστικό εξάνθημα διευκολύνει την εξάπλωσή της, ακόμη και μεταξύ διαφορετικών χωρών.

Τι είναι η ιλαρά και πόσο εύκολα μεταδίδεται

Η ιλαρά είναι οξεία ιογενής λοίμωξη και συγκαταλέγεται στις πιο μεταδοτικές ασθένειες. Ο ιός μεταδίδεται μέσω του αέρα, όταν ένα μολυσμένο άτομο αναπνέει, βήχει ή φτερνίζεται. Μπορεί μάλιστα να παραμείνει μολυσματικός στον αέρα ενός κλειστού χώρου έως και δύο ώρες μετά την αποχώρηση του ασθενούς.

Σύμφωνα με το CDC, έως εννέα στους δέκα ανθρώπους που δεν έχουν ανοσία μπορεί να μολυνθούν εάν βρεθούν σε στενή επαφή με ασθενή.

Ένα άτομο με ιλαρά μπορεί να μεταδίδει τον ιό από τέσσερις ημέρες πριν έως τέσσερις ημέρες μετά την εμφάνιση του εξανθήματος. Αυτό σημαίνει ότι κάποιος μπορεί να μεταδώσει τη νόσο πριν αντιληφθεί ότι έχει ιλαρά.

Ποια είναι τα πρώτα συμπτώματα της ιλαράς

Τα συμπτώματα εμφανίζονται συνήθως 7 έως 14 ημέρες μετά τη μόλυνση, αν και το διάστημα μπορεί να φτάσει τις 21 ημέρες.

Στην αρχή, η νόσος μπορεί να μοιάζει με μια συνηθισμένη λοίμωξη του αναπνευστικού. Τα χαρακτηριστικότερα συμπτώματα, σύμφωνα με τον ΕΟΔΥ είναι:

• Υψηλός πυρετός, που μπορεί να ξεπεράσει τους 40 βαθμούς Κελσίου.
• Έντονος βήχας και καταρροή.
• Κόκκινα, ερεθισμένα μάτια, συχνά με δακρύρροια και ευαισθησία στο φως.
• Μικρές λευκές κηλίδες στο εσωτερικό του στόματος, γνωστές ως κηλίδες Koplik.
• Χαρακτηριστικό κόκκινο εξάνθημα, που εμφανίζεται συνήθως τρεις έως πέντε ημέρες μετά την έναρξη των συμπτωμάτων.

Το εξάνθημα αρχίζει συνήθως από το πρόσωπο και τη γραμμή των μαλλιών και σταδιακά εξαπλώνεται προς τον κορμό, τα χέρια και τα πόδια.

Ποιες επιπλοκές μπορεί να προκαλέσει

Αν και αρκετοί ασθενείς αναρρώνουν χωρίς σοβαρά προβλήματα, η ιλαρά δεν είναι πάντα μια ήπια παιδική ασθένεια. Στις πιθανές επιπλοκές περιλαμβάνονται η ωτίτιδα, η διάρροια και η πνευμονία, η οποία αποτελεί σημαντική αιτία θανάτου από ιλαρά στα μικρά παιδιά.

Σε πιο σπάνιες περιπτώσεις μπορεί να εμφανιστεί εγκεφαλίτιδα, δηλαδή φλεγμονή του εγκεφάλου, με κίνδυνο μόνιμων νευρολογικών βλαβών.

Υπάρχει επίσης μια πολύ σπάνια αλλά σοβαρή καθυστερημένη επιπλοκή, η υποξεία σκληρυντική πανεγκεφαλίτιδα, η οποία μπορεί να εμφανιστεί χρόνια μετά την αρχική λοίμωξη.

Μεγαλύτερο κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών αντιμετωπίζουν τα βρέφη, τα παιδιά κάτω των πέντε ετών, οι έγκυες και οι ανοσοκατεσταλμένοι ασθενείς.

Πώς αντιμετωπίζεται η ιλαρά

Δεν υπάρχει ειδική αντιιική θεραπεία που να χορηγείται συστηματικά για την εξάλειψη του ιού της ιλαράς.

Η αντιμετώπιση βασίζεται στην υποστηρικτική φροντίδα, με επαρκή ενυδάτωση, ανάπαυση, αντιμετώπιση του πυρετού και παρακολούθηση για πιθανές επιπλοκές. Σε σοβαρές περιπτώσεις μπορεί να απαιτηθεί νοσηλεία.

Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας συνιστά τη χορήγηση βιταμίνης Α σε παιδιά με ιλαρά υπό ιατρική παρακολούθηση, καθώς μπορεί να μειώσει τον κίνδυνο σοβαρών επιπλοκών. Η βιταμίνη Α δεν αντικαθιστά τον εμβολιασμό και δεν πρέπει να χορηγείται σε μεγάλες δόσεις χωρίς ιατρική οδηγία.

Πότε γίνεται το εμβόλιο της ιλαράς στην Ελλάδα

Η αποτελεσματικότερη προστασία από την ιλαρά είναι ο εμβολιασμός με το συνδυασμένο εμβόλιο MMR, που προστατεύει από ιλαρά, παρωτίτιδα και ερυθρά.

Σύμφωνα με το Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών Παιδιών και Εφήβων 2026, οι δύο δόσεις χορηγούνται:

• Πρώτη δόση: Στην ηλικία των 12 έως 15 μηνών.
• Δεύτερη δόση: Στην ηλικία των 24 έως 35 μηνών.

Σε περιπτώσεις επιδημικής έξαρσης ή αυξημένου κινδύνου έκθεσης, μπορεί να συστηθεί εμβολιασμός ήδη από την ηλικία των έξι μηνών. Η πρώιμη αυτή δόση δεν αντικαθιστά τις δύο κανονικές δόσεις του προγράμματος.

Για τους ενήλικες που έχουν γεννηθεί μετά το 1970 και δεν έχουν τεκμηριωμένη ανοσία, συστήνεται η ολοκλήρωση του εμβολιασμού με δύο δόσεις, σύμφωνα με τις οδηγίες του ΕΟΔΥ.

Το εμβόλιο παρέχει υψηλή προστασία: μία δόση είναι περίπου 93% αποτελεσματική στην πρόληψη της ιλαράς, ενώ με δύο δόσεις η αποτελεσματικότητα φτάνει περίπου το 97%.

Τι πρέπει να κάνουν οι γονείς εάν υποψιάζονται ιλαρά

Εάν ένα παιδί εμφανίζει υψηλό πυρετό, βήχα, κόκκινα μάτια και εξάνθημα, ιδιαίτερα εάν έχει έρθει σε επαφή με επιβεβαιωμένο κρούσμα ή δεν είναι πλήρως εμβολιασμένο, χρειάζεται άμεση επικοινωνία με παιδίατρο.

Είναι σημαντικό να προηγείται τηλεφωνική ενημέρωση πριν από την επίσκεψη σε ιατρείο ή νοσοκομείο, ώστε να ληφθούν μέτρα αποφυγής μετάδοσης σε άλλους ασθενείς.

Σε περίπτωση γνωστής έκθεσης, ο γιατρός μπορεί να εκτιμήσει εάν χρειάζεται εμβολιασμός μέσα σε 72 ώρες ή, για συγκεκριμένες ευάλωτες ομάδες, χορήγηση ανοσοσφαιρίνης μέσα σε έξι ημέρες.

Η επανεμφάνιση της ιλαράς στις ΗΠΑ και η συνεχιζόμενη κυκλοφορία της στην Ευρώπη υπενθυμίζουν ότι η προστασία απέναντι στη νόσο δεν μπορεί να θεωρείται δεδομένη. Η διατήρηση υψηλής εμβολιαστικής κάλυψης παραμένει καθοριστική, ιδιαίτερα για την προστασία των βρεφών και των ανθρώπων που δεν μπορούν να εμβολιαστούν.

Φωτογραφία: istock