Αφρική: Ούτε οι καμήλες δεν αντέχουν πια την ζέστη

Οι καμήλες είναι γνωστές ως τα «πλοία της ερήμου», αλλά ακόμη και αυτά τα ανθεκτικά ζώα δεν γλιτώνουν από την ακραία άνοδο της θερμοκρασίας στην Αφρική.

Η περιοχή Αφάρ της βορειοανατολικής Αιθιοπίας είναι ένα από τα πιο ζεστά και ξηρά μέρη της Γης, όπου οι νομάδες συχνά οδηγούν καραβάνια καμήλων που μεταφέρουν αλάτι μέσα από την έρημο.

«Βλέπω τις καμήλες μου να υποφέρουν από την ακραία ζέστη», δήλωσε στο BBC ο Αλι Ουμέρ, ένας καμηλιέρης από τη Σεμέρα στην Αφάρ.

«Τους βγαίνουν φουσκάλες στα πόδια, τα μάτια τους δακρύζουν και η καυτή άμμος καίει το δέρμα τους και καταστρέφει το τρίχωμά τους όταν κάθονται», είπε ο 40χρονος Ουμέρ, ο οποίος διαθέτει περίπου 500 καμήλες.

«Τον τελευταίο μήνα έχασα οκτώ μικρές καμήλες λόγω της ακραίας ζέστης, η κατάσταση έχει γίνει πολύ πιο έντονη και δύσκολη. Ακόμη και ο άνεμος, που παλιά έφερνε δροσερό αέρα, τώρα φέρνει ζέστη», είπε, προσθέτοντας ότι είχε παρατηρήσει αυτές τις δραστικές αλλαγές στη θερμοκρασία τα τελευταία χρόνια.

Δεν είναι ο μόνος που έχει κάνει αυτές τις παρατηρήσεις: επιστήμονες, εργαζόμενοι στον τομέα της προστασίας των ζώων και διάφορες μελέτες, αναφέρουν όλοι το άγχος, την κόπωση, την αφυδάτωση και την επικράτηση ασθενειών ως άμεσες επιπτώσεις της ακραίας ζέστης, σημείωσε το BBC.

Οι υψηλότερες θερμοκρασίες προκαλούν επίσης έμμεσα ταλαιπωρία στις καμήλες, καθώς οδηγούν σε σοβαρή απώλεια νερού, μείωση της βλάστησης και συρρίκνωση των περιοχών με σκιά.

Η Βόρεια Αφρική και το Κέρας της Αφρικής φιλοξενούν περίπου το 80% του μεγαλύτερου παγκοσμίως πληθυσμού καμήλων με μία καμπούρα, τη λεγόμενη αραβική.

Με την πάροδο των ετών, οι αγρότες και οι κτηνοτρόφοι σε αυτές τις περιοχές έχουν στραφεί προς αυτά τα ζώα λόγω της ανθεκτικότητάς τους στις σκληρές συνθήκες καύσωνα και ξηρασίας.

Ωστόσο, μια μελέτη που βασίστηκε στις απόψεις των κτηνοτρόφων καμήλων στη νότια Αιθιοπία, η οποία δημοσιεύθηκε το 2025, έδειξε ότι οι υψηλές θερμοκρασίες και η κλιματική μεταβλητότητα είχαν επιφέρει αρνητικές επιπτώσεις στην υγεία των καμήλων.

«Οι ερωτηθέντες ανέφεραν ότι η κλιματική αλλαγή και η μεταβλητότητα έχουν επηρεάσει την υγεία, την παραγωγικότητα και την αναπαραγωγική απόδοση των καμήλων», αναφερόταν στη μελέτη.

Στη γειτονική Σομαλία, η κατάσταση φαίνεται να είναι πιο σοβαρή. Ερευνα που δημοσιεύθηκε τον Ιούνιο, έδειξε ότι η θνησιμότητα των καμήλων λόγω ξηρασίας αποτελεί μια εκτεταμένη κρίση, η οποία πλήττει σχεδόν το 46% των νοικοκυριών που κατέχουν καμήλες.

Η μελέτη περιελάμβανε σχεδόν 6.000 νοικοκυριά κτηνοτρόφων και έδειξε ότι η θνησιμότητα συγκεντρωνόταν στις βόρειες περιοχές, με την περιοχή Sool να αναφέρει ένα «συγκλονιστικό ποσοστό θνησιμότητας σχεδόν 73%».

Η ακραία ζέστη είναι η κύρια αιτία της ξηρασίας στην περιοχή, αν και άλλοι παράγοντες, όπως οι ανεπαρκείς κτηνιατρικές υπηρεσίες και η διαχείριση των ζώων, επιδεινώνουν την κατάσταση, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Μια ανάλυση από επιστήμονες της ατμόσφαιρας διαπίστωσε ότι οι υψηλές θερμοκρασίες στην περιοχή ήταν η αιτία της ξηρασίας του 2021-22, καθώς η ακραία ζέστη μετατρέπει το νερό από το έδαφος και τα υδάτινα σώματα σε υδρατμούς, ενώ τα φυτά απελευθερώνουν το νερό που περιέχουν, στον αέρα, ως υδρατμούς.

Οι κτηνίατροι αναφέρουν ότι περιθάλπουν όλο και περισσότερες άρρωστες καμήλες και παρατηρούν περισσότερους θανάτους λόγω της ακραίας ζέστης και της ξηρασίας.

«Παρατηρούμε σημαντική αύξηση των κρουσμάτων υπερθερμίας στις καμήλες, με αποτέλεσμα να προσβάλλονται από πολλαπλές λοιμώξεις», δήλωσε στο BBC ο Χασάν Νούγια Γκούγιο, κτηνίατρος στην κομητεία Μαρσαμπίτ της βορειοανατολικής Κένυας, στα σύνορα με την Αιθιοπία.

«Τα τελευταία δύο χρόνια, έχουμε παρατηρήσει αύξηση άνω του 15% στους θανάτους καμήλων στην κομητεία μας λόγω της ακραίας ζέστης».

Η επικράτηση ασθενειών στις καμήλες και η μείωση της γαλακτοπαραγωγής τους οφείλονται στις επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, συμπεριλαμβανομένου του θερμικού στρες, σύμφωνα με άλλη μελέτη που διεξήχθη στο Κέρας της Αφρικής.

Παρόμοια κατάσταση παρατηρείται και στη Βόρεια Αφρική. Μια μελέτη στην Αλγερία, που δημοσιεύθηκε φέτος, έδειξε σημαντική αύξηση των θανάτων καμήλων κατά τη διάρκεια των καλοκαιρινών καυσώνων.

«Η ανάλυση αναδεικνύει σημαντικά εποχιακά πρότυπα θνησιμότητας, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για στοχευμένες παρεμβάσεις κατά τη διάρκεια περιόδων υψηλού κινδύνου, οι μήνες αιχμής του καλοκαιριού, όπως είναι η στρατηγική παροχή νερού, η συμπληρωματική σίτιση και η ενισχυμένη παρακολούθηση των ασθενειών», αναφέρεται στη μελέτη.

Ο Παγκόσμιος Μετεωρολογικός Οργανισμός (WMO) ανέφερε ότι τα φαινόμενα ακραίας ζέστης έχουν καταστεί συνηθισμένο φαινόμενο σε αρκετές χώρες της Βόρειας Αφρικής, με τους καύσωνες να αυξάνονται με σαφή ανοδική τάση από το 1981.

Το 2024, πολλές χώρες της περιοχής και της Μέσης Ανατολής κατέγραψαν θερμοκρασίες άνω των 50°C το 2024.

Σύμφωνα με την έκθεση του WMO με τίτλο «Η κατάσταση του κλίματος στην Αφρική 2025», η Βόρεια Αφρική κατέγραψε την ταχύτερη αύξηση της θερμοκρασίας —0,43°C ανά δεκαετία— μεταξύ 1991 και 2025.

Οι ειδικοί αναφέρουν ότι οι καμήλες αντέχουν άνετα τη ζέστη έως και περίπου 40 βαθμούς Κελσίου, κυρίως επιτρέποντας στη θερμοκρασία του σώματός τους να κυμαίνεται κατά αρκετούς βαθμούς κατά τη διάρκεια της ημέρας, προκειμένου να προσαρμοστούν στη θερμοκρασία του περιβάλλοντος.

Με αυτόν τον τρόπο αποφεύγουν την εφίδρωση και, σε συνδυασμό με τα συμπυκνωμένα ούρα και τα ξηρά κόπρανα, αυτό τις βοηθά να ελαχιστοποιήσουν την απώλεια νερού, ενώ το παχύ δέρμα τους τις βοηθά να αποκρούουν την ηλιακή ακτινοβολία.

«Ωστόσο, οι καμήλες μπορούν επίσης να υποστούν θερμικό στρες όταν οι θερμοκρασίες ξεπερνούν το εύρος άνεσής τους», δήλωσε ο Δρ Μοχάμεντ Μπενγκούμι, επιστήμονας του Οργανισμού Τροφίμων και Γεωργίας των Ηνωμένων Εθνών (FAO), ο οποίος ειδικεύεται στην υγεία των καμήλων και εργάζεται στη Βόρεια Αφρική.

«Σε πολλά μέρη της Σαχάρας, οι θερινές θερμοκρασίες υπερβαίνουν πλέον συχνά τους 50°C, αυξάνοντας τον κίνδυνο σοβαρού θερμικού στρες, ιδίως όταν αυτό συνοδεύεται από μειωμένη βλάστηση, έλλειψη νερού και περιορισμένη πρόσβαση σε σκιά», δήλωσε στο BBC.

Ο καθηγητής Αμπντελματζίντ Τσέμα του Πανεπιστημίου της Γκαρντάια στην Αλγερία, ο οποίος έχει διεξάγει πειραματικές μελέτες σε καμήλες στην έρημο της Σαχάρας, καταλήγει σε παρόμοιο συμπέρασμα.

«Οι έρευνές μας δείχνουν ότι η παρατεταμένη θερμότητα, τόσο την ημέρα όσο και τη νύχτα, πάνω από 41 έως 45 βαθμούς Κελσίου, προσβάλλει άμεσα τα κύτταρά τους», δήλωσε στο BBC.

«Το ανοσοποιητικό τους σύστημα υποφέρει, καθώς τέτοια επίπεδα θερμότητας βλάπτουν τα λευκά αιμοσφαίρια και άλλα κύτταρα. Λόγω του στρες, τα κύτταρα δυσκολεύονται να αναγεννηθούν και καταλήγουν να αυτοκαταστρέφονται».

Για τις καμήλες αυτό σημαίνει ότι, όταν εμφανίζεται θερμικό στρες, ο μεταβολισμός τους επιβραδύνεται για να περιοριστεί η εσωτερική παραγωγή θερμότητας, γεγονός που οδηγεί σε απότομη μείωση της πρόσληψης τροφής με αποτέλεσμα τον λήθαργο και τη γενικευμένη κόπωση.

Αυτό οδηγεί σε μείωση της παραγωγής γάλακτος και προκαλεί επίσης αναπαραγωγικές διαταραχές.

Ο καθηγητής Μοχάμεντ ελ Χασμί, ειδικός στην υδροβιολογία των ζώων στο Πανεπιστήμιο της Καζαμπλάνκα στο Μαρόκο, μαζί με την ομάδα του, έχει παρατηρήσει πολλές επιπτώσεις του θερμικού στρες στις καμήλες.

Η απώλεια βάρους, οι φλεγμονές, οι παθήσεις που σχετίζονται με τους μυς και τα οστά, η χημική ανισορροπία λόγω νεφρικής δυσλειτουργίας, καθώς και οι μολυσματικές ασθένειες που προκαλούνται από παράσιτα, ήταν μερικές από αυτές, ανέφερε.

Ενώ η ακραία ζέστη αποτελεί τον κύριο ένοχο, οι επιπτώσεις της γίνονται σοβαρές όταν προστίθενται και άλλοι παράγοντες, όπως η απώλεια βλάστησης και νερού, η έλλειψη σκιερών περιοχών και οι ανεπαρκείς κτηνιατρικές υπηρεσίες, σύμφωνα με τους ειδικούς.

Αυτός είναι ο λόγος για τον οποίο πολλοί κτηνοτρόφοι στην Αιθιοπία έχουν μετακινήσει τις καμήλες τους από τη βόρεια περιοχή, όπου τα ζώα ζούσαν παραδοσιακά, προς το νότο, όπου το νερό και η βλάστηση είναι σχετικά διαθέσιμα, αναφέρουν ειδικοί της χώρας.

«Και δεν πρόκειται για την εποχική μετακίνηση των κτηνοτρόφων», δήλωσε ο Ντάνιελ Γκελάν, καθηγητής και ερευνητής στον τομέα της ανάπτυξης της κτηνοτροφίας στο Πανεπιστήμιο Vision της Αιθιοπίας.

«Αποχωρούν οριστικά από τη βόρεια περιοχή, διότι δεν μπορούν πλέον να ασκήσουν την καμηλοτροφία εκεί λόγω της ακραίας ζέστης και της ξηρασίας», δήλωσε στο BBC.

Το Κέρας της Αφρικής ανακάμπτει από τη μακρύτερη και σοβαρότερη ξηρασία που έχει καταγραφεί ποτέ, η οποία διήρκεσε από το 2020 έως το 2023, αλλά τώρα αντιμετωπίζει έναν νέο κύκλο σκληρών συνθηκών, σύμφωνα με την φιλανθρωπική οργάνωση Oxfam.

Σύμφωνα με την έκθεση, οι τιμές του νερού σε ορισμένες περιοχές της Σομαλίας είχαν αυξηθεί κατά περισσότερο από 2.000% λόγω της ξηρασίας.

Ο Ουμέρ, ο κτηνοτρόφος από την Αφάρ, δήλωσε ότι ανησυχεί μήπως μια επιδημία αρχίσει να σκοτώνει τις  καμήλες του ανά πάσα στιγμή.

Η ανησυχία του είναι βάσιμη, σύμφωνα με τον καθηγητή Τσέμα.

«Ενώ οι καμήλες παραμένουν η τελευταία γραμμή άμυνας των κτηνοτρόφων ενάντια στην έρημο, η άνευ προηγουμένου ένταση των καυσώνων απειλεί άμεσα τις ζωτικές τους λειτουργίες, μετατρέποντας αυτό το ιστορικά ανθεκτικό ζώο σε θύμα της κλιματικής αλλαγής», ανέφερε.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google