Αυστραλία: Οι θαλάσσιες βιοτράπεζες που προστατεύουν είδη υπό εξαφάνιση

Στις λασπώδεις εκτάσεις του κόλπου Swan Bay της αυστραλιανής πολιτείας Βικτόρια, στο Κέντρο Θαλασσίων Ερευνών Queenscliff, μια ομάδα επιστημόνων από το Πανεπιστήμιο Ντίκιν της Μελβούρνης προσπαθεί να επαναφέρει οικοσυστήματα που βρίσκονται στο χείλος της εξαφάνισης, όπως αναφέρει ρεπορτάζ του Guardian.

Μέσα σε ένα τεράστιο ψυγείο εξοπλισμένο με αισθητήρες, συναγερμούς και μια εφεδρική γεννήτρια, οι επιστήμονες έχουν τοποθετήσει δοχεία με χρυσά φύκια μονίμως λουσμένα με ένα κόκκινο φως, που τα διατηρεί σε πρώιμο στάδιο ανάπτυξης. Σε ένα διπλανό, μικρότερο ψυγείο, με χαμηλότερη θερμοκρασία, υπάρχουν δίσκοι με μικροσκοπικά φιαλίδια που περιέχουν την ίδια φυτική ουσία, αλλά σε κατάσταση αδράνειας.

Αυτά τα ψυγεία αποτελούν τμήμα αυτού που το πανεπιστήμιο αποκαλεί «ζωντανή βιβλιοθήκη» του: μια βιοτράπεζα – έναν χώρο μακράς αποθήκευσης μορφών θαλάσσιας ζωής που βρίσκονται σε κίνδυνο. Οι βιοτράπεζες λειτουργούν ως δωμάτια ασφαλείας για είδη προς εξαφάνιση, αλλά και ως ερευνητικοί κόμβοι για επιστήμονες που μελετούν τη γενετική, την ανάπτυξη και την ανθεκτικότητα των ειδών στην εποχή της περιβαλλοντικής κρίσης.

Στόχος των ερευνητών είναι η αποκατάσταση της ακτογραμμής της Αυστραλίας, καθώς και εκείνων του υπολοίπου πλανήτη. Αναζητούν τρόπους αποκατάστασης ή προστασίας ορισμένων από τους θαλάσσιους οργανισμούς που χάνονται με γρήγορους ρυθμούς. Και εγκαταστάσεις όπως αυτή του Queenscliff γίνονται ολοένα πιο σημαντικές.

Η «ζωντανή βιβλιοθήκη» του Πανεπιστημίου Ντίκιν ανήκει σε μια σειρά βιοτραπεζών διάσπαρτων σε ολόκληρη την Αυστραλία, οι οποίες μπορούν να αποθηκεύουν τα πάντα, από σπόρους ιθαγενών φυτών μέχρι κύτταρα και ιστούς απειλούμενων ζωικών ειδών. Ο Εθνικός Βοτανικός Κήπος της Αυστραλίας στην Καμπέρα συλλέγει φύκια από ηπειρωτικές παράκτιες περιοχές της χώρας, καθώς και από τη Νήσο των Χριστουγέννων στον Ινδικό Ωκεανό, σύμφωνα με τον Guardian.

Τα φύκια συλλέγονται στην άγρια ​​φύση και αποθηκεύονται σε θάλαμο με θερμοκρασία -20 βαθμών Κελσίου, αλλά μπορούν να καλλιεργηθούν ως ενήλικα φυτά, εάν χρειαστεί. Το Μουσείο της Μελβούρνης διαθέτει μια ακόμα πιο ασυνήθιστη συλλογή: κρυογονικά κατεψυγμένα αλλά ακόμα ζωντανά κύτταρα αυστραλιανής άγριας ζωής.

Σε αυτή τη βιοτράπεζα, δείγματα ιστών (όπως αποκόμματα αυτιών από θηλαστικά ή άκρες ουράς από ερπετά), DNA και ζωντανά κύτταρα φυλάσσονται σε σωλήνες 2 χιλιόλιτρων στους -196 βαθμούς Κελσίου, θερμοκρασία στην οποία σταματά κάθε βιολογική δραστηριότητα. Διαθέτει μέχρι και δυνατότητες αποθήκευσης εμβρύων από επαπειλούμενα θαλάσσια είδη.

Οι βιοτράπεζες αυτές με τα χρυσά φύκια –θεμελιώδες είδος σε μια έκταση 8.000 χιλιομέτρων διασυνδεδεμένων οικοσυστημάτων που αποτελούν τον Μεγάλο Νότιο Υφαλο της Αυστραλίας– δημιουργήθηκαν από μια οικολογική κρίση. Το συγκεκριμένο φύκι παρέχει κρίσιμο βιότοπο και τροφή για αστακούς, αυτιά της θάλασσας (γαστερόποδα) και πολλά είδη ψαριών, αρκετά από τα οποία δεν βρίσκονται πουθενά αλλού στη Γη.

Αλλά αυτό το φύκι αγαπά το κρύο νερό και όταν θερμαίνεται, πεθαίνει. Οι επιστήμονες επισημαίνουν στον Guardian ότι πριν από λίγα χρόνια ένα πολύ έντονο θαλάσσιο κύμα καύσωνα στα ανοιχτά των ακτών της Δυτικής Αυστραλίας εξαφάνισε μεγάλο τμήμα των χρυσών φυκιών, με αποτέλεσμα, μετά από εκκλήσεις θαλάσσιων βιολόγων, να δημιουργηθούν αυτές οι βιοτράπεζες.

Οι επιστήμονες συμμετείχαν σε ένα πρόσφατο έργο αποκατάστασης φυκιών σε δύο θαλάσσια καταφύγια της Αυστραλίας, όπου τα χρυσά φύκια είχαν υποστεί υπερβόσκηση από μοβ αχινούς. Αρχικά μείωσαν τους αχινούς και μετά άρχισαν να καλλιεργούν τα φύκια. Πριν από λίγες εβδομάδες τα χρυσά φύκια ξεπέρασαν σε ύψος τα 30 εκατοστά, ενώ δείχνουν και σημάδια αναπαραγωγικότητας.

Συνολικά 800.000 λίτρα θαλασσινού νερού αντλείται καθημερινά για τις ανάγκες των εργαστηρίων του Πανεπιστημίου Ντίκιν και της Αρχής Αλιείας και Εκκόλαψης Οστρακοειδών της Βικτόρια, που βρίσκεται στον ίδιο χώρο. Σε ένα δωμάτιο βρίσκεται μια μικρή κοινότητα τοπικών επίπεδων στρειδιών. Σχημάτιζαν τεράστιους και πολύπλοκους υφάλους σε όλες τις εύκρατες περιοχές της Αυστραλίας, έως ότου οι καταστροφικές αλιευτικές πρακτικές σχεδόν τα εξαφάνισαν.

Στην άλλη πλευρά του εργαστηρίου, όπως παρατηρεί ο Guardian, διεξάγεται ένα πείραμα με φύκια που συλλέγονται από το μοναδικό ανθοφόρο θαλάσσιο φυτό, τα θαλάσσια φανερόγαμα. Τα λιβάδια τους συνιστούν ευνοϊκό βιότοπο για ψάρια, καρκινοειδή και άλλα είδη θαλάσσιας ζωής, ενώ παράλληλα επεξεργάζονται άνθρακα και άζωτο, παγιδεύουν ιζήματα και διατηρούν το νερό καθαρό.

Αλλά καθώς αυτά τα λιβάδια εμφανίζονται συχνά σε εκβολές ποταμών και παλιρροϊκές ζώνες, επηρεάζονται σε μεγάλο βαθμό από την ανθρώπινη δραστηριότητα, όπως η παράκτια ανάπτυξη, η γεωργική απορροή και οι αλλαγές της θερμοκρασίας. Ως αποτέλεσμα, τα νερά τους στις πιο υποβαθμισμένες περιοχές της Αυστραλίας είναι γεμάτα ιζήματα και λάσπη ύψους έως και 85 εκατοστών.

Επιστήμονες του εργαστηρίου εξηγούν στον Guardian ότι μέχρι πριν από έξι μήνες φύτευαν 300 τετραγωνικά μέτρα θαλάσσιας βλάστησης σε έναν κοντινό κόλπο – ένα project που δείχνει πρώιμα θετικά αποτελέσματα. Ο στόχος τους είναι να επιτύχουν την αποκατάσταση σε ακόμα μεγαλύτερη κλίμακα έως τα τέλη του έτους, καθώς θεωρούν ότι η αποκατάσταση της θαλάσσιας βλάστησης είναι μια παγκόσμια πρόκληση.

. . .