Ασπίδα του Αχιλλέα: Πώς χτίζεται το ψηφιακό δίκτυο άμυνας των €3 δισ.

Κομβική τομή στην αμυντική προσέγγιση της χώρας φιλοδοξεί να αποτελέσει η «Ασπίδα του Αχιλλέα», σηματοδοτώντας μια αλλαγή στη φιλοσοφία με την οποία οργανώνεται η προστασία της ελληνικής επικράτειας.

Ο σχεδιασμός μετατοπίζει το βάρος από τη λειτουργία επιμέρους οπλικών συστημάτων στη δημιουργία μιας ενιαίας, δικτυοκεντρικής αρχιτεκτονικής που θα εκτείνεται από τη στεριά, τη θάλασσα και τον αέρα έως τον κυβερνοχώρο και το διάστημα.

Κεντρικό σκέλος αυτής της νέας αρχιτεκτονικής αποτελεί ο αντιαεροπορικός, αντιβαλλιστικός και anti-drone Θόλος, με προϋπολογισμό άνω των 3 δισ. ευρώ. Εξίσου κρίσιμη παράμετρος του σχεδιασμού είναι η συμμετοχή της ελληνικής αμυντικής βιομηχανίας σε ποσοστό τουλάχιστον 25%, με μεταφορά τεχνογνωσίας και παραγωγής, ώστε η χώρα να αποκτήσει ενεργότερο ρόλο στην ανάπτυξη και εξέλιξη των αμυντικών συστημάτων.

Τι είναι η «Ασπίδα του Αχιλλέα»

Όπως έχει δηλώσει ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, Νίκος Δένδιας, η «Ασπίδα του Αχιλλέα» αποτελεί σημαντικό κρίκο της μεταρρύθμισης των Ενόπλων Δυνάμεων και εντάσσεται στην «Ατζέντα 2030», σηματοδοτώντας, σύμφωνα με τον ίδιο, μια νέα αντίληψη για την άμυνα και την αποτροπή. Ο υπουργός έχει χαρακτηρίσει την ανάπτυξή της «επιβεβλημένη απάντηση στις γεωπολιτικές και τεχνολογικές προκλήσεις της εποχής μας».

Η επιλογή της ονομασίας «Ασπίδα του Αχιλλέα» δεν είναι τυχαία. Όπως έχει εξηγήσει ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, η ασπίδα του ομηρικού ήρωα είχε πέντε επάλληλα στρώματα. Στην ίδια λογική, η σύγχρονη ελληνική «Ασπίδα» σχεδιάζεται ως μια πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική προστασίας της ελληνικής επικράτειας, η οποία εκτείνεται σε πέντε επίπεδα: τη θάλασσα, τη στεριά, τον αέρα, τον κυβερνοχώρο και το διάστημα.

Η φιλοσοφία αυτή σηματοδοτεί παράλληλα μια αλλαγή σε σχέση με την παραδοσιακή αντίληψη για την άμυνα, όπως την έχει περιγράψει σε παλαιότερη τοποθέτησή του ο Νίκος Δένδιας. Ενώ στο παρελθόν η θάλασσα θεωρούνταν πεδίο ευθύνης του Στόλου, ο αέρας της Πολεμικής Αεροπορίας και η στεριά του Στρατού Ξηράς, σύμφωνα με τον υπουργό, η λογική αυτή δεν ανταποκρίνεται πλέον στις σύγχρονες συνθήκες.

Στον πυρήνα της νέας προσέγγισης βρίσκεται η μετάβαση από ένα άθροισμα επιμέρους οπλικών συστημάτων σε ένα ολιστικό σύστημα αποτροπής. Πλοία, αεροσκάφη, χερσαία μέσα, αυτόνομα συστήματα και νέοι δορυφόροι, αλλά και γενικότερα κάθε πλατφόρμα που διαθέτει αισθητήρες, προβλέπεται να εντάσσονται σε μια ενιαία δικτυοκεντρική αρχιτεκτονική.

Ο «εγκέφαλος» του συστήματος

Κομβικό ρόλο στη λειτουργία αυτής της αρχιτεκτονικής θα έχει ένα ενοποιημένο σύστημα Διοίκησης και Ελέγχου (Command & Control – C2). Σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει παρουσιάσει ο υπουργός Εθνικής Άμυνας, το C2 θα συγκεντρώνει την πληροφορία που προέρχεται από τα διαφορετικά μέσα και τους αισθητήρες, θα προτεραιοποιεί και θα αξιολογεί τις απειλές και θα προτείνει τον βέλτιστο τρόπο αντιμετώπισής τους.

Με την ανάπτυξη της «Ασπίδας του Αχιλλέα» τα νέα πλοία του Στόλου και τα αεροσκάφη 4,5 και 5ης γενιάς δεν θα περιορίζονται στη στενή άμυνα του Αιγαίου, αλλά θα μπορούν να αναλάβουν έναν ευρύτερο αποτρεπτικό ρόλο.

Το διάστημα και οι δορυφορικές επικοινωνίες

Στη δικτυοκεντρική λογική της «Ασπίδας του Αχιλλέα» εντάσσεται και το διάστημα, το οποίο αποτελεί ένα από τα πέντε επίπεδα του σχεδιασμού. Σε αυτό το πλαίσιο, οι δυνατότητες που αποκτά η χώρα μέσω μικροδορυφόρων συνδυάζονται με την ανάπτυξη ασφαλών δορυφορικών επικοινωνιών, διευρύνοντας τις υποδομές που θα υποστηρίζουν το νέο αμυντικό δίκτυο.

Ιδιαίτερη αναφορά έχει γίνει στο ευρωπαϊκό πρόγραμμα GOVSATCOM, το οποίο παρέχει ασφαλείς και αξιόπιστες υπηρεσίες δορυφορικών επικοινωνιών και βρίσκεται σε λειτουργία από τον Ιανουάριο του 2026. Το σύστημα συγκεντρώνει διαθέσιμες δυνατότητες δορυφορικών επικοινωνιών από τα κράτη-μέλη, μεταξύ των οποίων κυβερνητικά και στρατιωτικά δορυφορικά συστήματα, και τις διαθέτει σε εξουσιοδοτημένους κυβερνητικούς χρήστες.

Η Αθήνα έχει επιλεγεί, μαζί με την Κολωνία, για τη φιλοξενία των δύο μόνιμων εγκαταστάσεων του GOVSATCOM, οι οποίες αντικαθιστούν σταδιακά την προσωρινή υποδομή μέσω της οποίας λειτουργεί σήμερα το σύστημα.

Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, το GOVSATCOM βασίζεται σε μια ασφαλή πλατφόρμα, ονόματι “Hub”. Το σύστημα διασφαλίζει αξιόπιστη συνδεσιμότητα σε πραγματικό χρόνο για κρίσιμες αποστολές ασφάλειας, ενισχύοντας την ανθεκτικότητα των επικοινωνιών, όταν υπάρχει ανάγκη.

Παράλληλα, στον σχεδιασμό της «Ασπίδας του Αχιλλέα» εντάσσεται ο στόλος μικροδορυφόρων που έχει αποκτήσει η χώρα, καθώς και η προετοιμασία για τον πρώτο μεγάλο ελληνικό γεωστατικό δορυφόρο.

Ο Θόλος και η συμφωνία με το Ισραήλ

Από την ευρύτερη αρχιτεκτονική της «Ασπίδας του Αχιλλέα», το σκέλος που έχει πλέον περάσει στη φάση της υλοποίησης είναι ο αντιαεροπορικός, αντιβαλλιστικός και anti-drone Θόλος, ο οποίος θα λειτουργεί με ενιαίο και ολιστικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου.

Στις 31 Αυγούστου υπεγράφη στο Τελ Αβίβ η διακρατική συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Ισραήλ για την ανάπτυξή του, συνολικού προϋπολογισμού 3,035 δισ. ευρώ, με πρόβλεψη για άμεση εκκίνηση της υλοποίησης του προγράμματος. Σύμφωνα με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, πρόκειται για τη μεγαλύτερη συμφωνία αμυντικών εξαγωγών στην ιστορία των σχέσεων Ισραήλ-Ελλάδας και μία από τις μεγαλύτερες στην ιστορία του Ισραήλ.

Σημαντικό τμήμα του προγράμματος προβλέπεται να υλοποιηθεί με τη συμμετοχή του ελληνικού αμυντικού και τεχνολογικού οικοσυστήματος. Σύμφωνα με το ελληνικό υπουργείο Εθνικής Άμυνας, 19 ελληνικές εταιρείες συμμετέχουν ήδη στις σχετικές διαδικασίες, με το ποσοστό της εγχώριας συμμετοχής να υπερβαίνει το 25% και να αντιστοιχεί σε 750 εκατ. ευρώ. Παράλληλα, προβλέπεται η δημιουργία παραγωγικής βάσης στην Ελλάδα με εξαγωγικές προοπτικές.

Ο πηγαίος κώδικας

Σε ό,τι αφορά τη μεταφορά τεχνογνωσίας και τον πηγαίο κώδικα, με βάση την τελευταία επίσημη ενημέρωση του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, η συμφωνία προβλέπει τη μεταφορά ισραηλινής τεχνογνωσίας στις ελληνικές εταιρείες που συμμετέχουν στο πρόγραμμα.

Αυτή περιλαμβάνει τόσο την επιχειρησιακή εμπειρία που έχει αποκτηθεί μέσα από δεκαετίες ανάπτυξης και λειτουργίας συστημάτων αεράμυνας όσο και την τεχνολογική υποστήριξη που θα επιτρέψει στις ελληνικές εταιρείες να αναπτύξουν το κεντρικό λογισμικό διοίκησης και ελέγχου.

Το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας διευκρίνισε ακόμη ότι ο ελληνικός πηγαίος κώδικας που θα αναπτυχθεί στο πλαίσιο του προγράμματος, μαζί με τις τροποποιήσεις και τις προσθήκες του, θα παραμείνει υπό αποκλειστικό ελληνικό έλεγχο και θα προσαρμοστεί στις επιχειρησιακές απαιτήσεις της Ελλάδας.

Παράλληλα, ξεκαθάρισε ότι οι αναφορές στον πηγαίο κώδικα στον οποίο βασίζονται τα υφιστάμενα επιχειρησιακά συστήματα του Ισραήλ δεν αφορούν τη συγκεκριμένη συμφωνία, στο πλαίσιο της οποίας θα δημιουργηθεί ειδικός ελληνικός πηγαίος κώδικας με ισραηλινή υποστήριξη.

Τα συστήματα που συνθέτουν τον Θόλο

Σε τεχνολογικό επίπεδο, ο Θόλος θα αποτελεί μια ολοκληρωμένη πολυεπίπεδη διάταξη αεράμυνας, η οποία θα συνδυάζει συστήματα εντοπισμού και επιτήρησης, διοίκησης και ελέγχου και διαφορετικά μέσα αναχαίτισης. Σύμφωνα με το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, είναι η πρώτη φορά που το Ισραήλ θα προμηθεύσει μια ολοκληρωμένη αμυντική διάταξη για την αντιμετώπιση ενός τόσο ευρέος φάσματος απειλών, από βαλλιστικούς πυραύλους και εναέριες απειλές έως εχθρικά μη επανδρωμένα αεροσκάφη.

Η συμφωνία περιλαμβάνει το David’s Sling, το οποίο αναπτύχθηκε από τον Israeli Missile Defense Organization (IMDO) του ισραηλινού υπουργείου Άμυνας, με τη Rafael ως κύριο φορέα ανάπτυξης, το SPYDER της Rafael και το BARAK MX της Israel Aerospace Industries (IAI).

Στην ίδια αρχιτεκτονική εντάσσονται τα ραντάρ πολλαπλών αποστολών MMR της ELTA Systems, θυγατρικής της IAI, για την εναέρια επιτήρηση, καθώς και ένα νέο εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου της Rafael, το οποίο θα συγκεντρώνει το πλήρες φάσμα των δυνατοτήτων αεράμυνας.

Τα συστήματα αυτά αναλαμβάνουν διαφορετικούς ρόλους μέσα στην πολυεπίπεδη αρχιτεκτονική. Τα MMR αποτελούν το σκέλος της εναέριας επιτήρησης, ενώ το νέο εθνικό σύστημα διοίκησης και ελέγχου θα ενοποιεί το πλήρες φάσμα των δυνατοτήτων αεράμυνας.

Στο επίπεδο της αναχαίτισης, το BARAK MX αποτελεί, σύμφωνα με την IAI, δικτυοκεντρικό σύστημα αεράμυνας και αντιπυραυλικής άμυνας, με δυνατότητα αντιμετώπισης διαφορετικών απειλών, μεταξύ των οποίων πύραυλοι cruise, τακτικοί βαλλιστικοί και υπερηχητικοί πύραυλοι. Η αρθρωτή αρχιτεκτονική του επιτρέπει την ενσωμάτωση διαφορετικών αισθητήρων, ενώ το σύστημα διαθέτει δυνατότητα αυτόματης επιλογής αναχαιτιστή με βάση την απειλή.

Παράλληλα με την κύρια συμφωνία, υπεγράφη συμπληρωματική συμφωνία ύψους 26 εκατ. ευρώ για την προμήθεια συστημάτων Drone Dome της Rafael. Όπως σημειώνει το ισραηλινό υπουργείο Άμυνας, τα συστήματα αυτά προορίζονται για την προστασία στρατηγικών εγκαταστάσεων από UAV και drones και την ενίσχυση των υφιστάμενων αμυντικών δυνατοτήτων.