«Komsomolets»: Μια «ωρολογιακή βόμβα» στον βυθό της Νορβηγίας

«Το “Komsomolets” είναι μια ωρολογιακή βόμβα που μετράει αντίστροφα στον πυθμένα της Νορβηγικής Θάλασσας, και αν δεν αντιμετωπιστεί, και μάλιστα γρήγορα, θα έχουμε πρόβλημα». Αυτή ήταν η δραματική διαπίστωση του ρώσου ακτιβιστή της Greenpeace Ντιμίτρι Λιτβίνοφ για τους κινδύνους ενός βυθισμένου σοβιετικού πυρηνικού υποβρυχίου, σε ρεπορτάζ του BBC το 1993.

Ευρισκόμενο σε βάθος 1,6 χιλιομέτρων στη θάλασσα κοντά στις ακτές της Νορβηγίας, μετά από πυρκαγιά που προκάλεσε τη βύθισή του τέσσερα χρόνια νωρίτερα, το «Komsomolets» είχε προκαλέσει διεθνή ανησυχία. Δύο τορπίλες με πυρηνικές κεφαλές στο εσωτερικό του διαβρώνονταν, διακινδυνεύοντας την απελευθέρωση τεσσάρων κιλών πλουτωνίου στη Νορβηγική Θάλασσα.

Στον σχεδιασμό του υποβρυχίου, που έφθανε σε βάθη-ρεκόρ, είχε χρησιμοποιηθεί σοβιετική τεχνολογία αιχμής της εποχής. Το NATO ανέμενε ότι θα ήταν το πρώτο μιας σειράς μεγάλων επιθετικών σοβιετικών υποβρυχίων, αλλά τελικά δεν κατασκευάστηκαν άλλα. Ντοκιμαντέρ του BBC ανέφερε το 1994 ότι το «Komsomolets» ήταν το μυστικό αήττητο όπλο των Σοβιετικών, το μόνο ικανό να εκτοξεύει πυρηνικούς πυραύλους από βάθος 1.000 μέτρων – σχεδόν διπλάσιο εκείνου των Δυτικών υποβρυχίων.

Μετά το ξέσπασμα της πυρκαγιάς στις 7 Απριλίου 1989, το πλήρωμα κατάφερε να ανεβάσει το υποβρύχιο στην επιφάνεια, αλλά βυθίστηκε μετά από πέντε ώρες, σκοτώνοντας 42 από τα 69 μέλη του. Καθώς βυθιζόταν, πέντε παγιδευμένοι ναυτικοί βγήκαν από μια καταπακτή διαφυγής, αλλά μόλις ένας κατάφερε να κολυμπήσει προς την επιφάνεια χωρίς να πνιγεί.

Καθώς το «Komsomolets» χτυπούσε στον πυθμένα των νορβηγικών ακτών, μια έκρηξη άνοιξε τον σκελετό τιτανίου του υποβρυχίου, φέρνοντας το θαλασσινό νερό σε επαφή με τις πυρηνικές τορπίλες. Μια ερευνητική αποστολή ρώσων ωκεανογράφων διαπίστωσε ότι τμήματα του κύτους του υποβρυχίου είχαν «σκάσει και θρυμματιστεί σαν γυαλί από την έκρηξη».

Μετά την καταστροφή οι επιστήμονες ήταν διχασμένοι για τα επόμενα βήματα. Ο Ιγκόρ Σπάσκι, του ρωσικού Ινστιτούτου Ρούμπιν, το οποίο σχεδίασε το «Komsomolets», δήλωνε το 1993 στο BBC ότι η κατάσταση δεν ήταν καταστροφική, αν και τόνιζε ότι το υποβρύχιο έπρεπε να μεταφερθεί από τον πυθμένα της θάλασσας. Το Ναυτικό Ινστιτούτο των ΗΠΑ, αντιθέτως, αποφάνθηκε ότι «εντός μιας δεκαετίας οι πυρηνικές κεφαλές θα διαβρωθούν, απελευθερώνοντας το εξαιρετικά τοξικό πλουτώνιο στο περιβάλλον».

Το ντοκιμαντέρ του BBC ανέφερε τότε τους κινδύνους μια τέτοιας διαρροής στη διατροφική αλυσίδα, με τις πλούσιες αλιευτικές περιοχές της Νορβηγικής Θάλασσας να υπόκεινται σε «φρικτή μόλυνση». Ωστόσο, μια έκθεση που δημοσιεύθηκε το 1993 από διεθνή ομάδα επιστημόνων κατέληγε στο συμπέρασμα ότι το υποβρύχιο ήταν μάλλον απίθανο να μολύνει την τοπική αλιεία.

Παρά τις αντικρουόμενες απόψεις σχετικά με τους κινδύνους, καταβλήθηκαν προσπάθειες για τον μετριασμό μιας πιθανής μόλυνσης. Μεταξύ 1995 και 1996, μηχανικοί βαθέων υδάτων σφράγισαν ρωγμές στο κύτος και στους σωλήνες τορπιλών για να συγκρατήσουν το ραδιενεργό υλικό.

Οι εργασίες ολοκληρώθηκαν πριν από ακριβώς 30 χρόνια, στα μέσα Ιουλίου του 1996, αλλά έρευνες της νορβηγικής κυβέρνησης αποκάλυψαν έκτοτε ότι το υποβρύχιο εξακολουθεί να παρουσιάζει διαρροές – και η προσωρινή στεγάνωση αναμενόταν να διαρκέσει μέχρι τις μέρες μας.

Μια έκθεση που δημοσιεύθηκε τον Μάρτιο του 2026 διαπίστωσε ότι, ενώ οι τορπίλες παραμένουν σφραγισμένες, ο αντιδραστήρας διαβρώνεται, απελευθερώνοντας περιοδικά ορατά ρεύματα ραδιενεργού υλικού στη θάλασσα. Η νορβηγική αρχή πυρηνικής ασφάλειας αναφέρει ότι η διαρροή δεν είναι συνεχής, αλλά συμβαίνει σε σποραδικές εκρήξεις από συγκεκριμένες θέσεις κατά μήκος του κύτους, με ένα «νέφος» να διαρρέει από έναν αγωγό εξαερισμού.

Δεν πιστεύουν, ωστόσο, ότι τα τρέχοντα επίπεδα ραδιενέργειας είναι επιβλαβή, τονίζοντας ότι ο αντίκτυπος της μόλυνσης στο τριγύρω θαλάσσιο περιβάλλον είναι μικρός. Αλλά επισημαίνουν και τα μεταβαλλόμενα ρεύματα ως παράγοντα που επηρεάζει την ταχύτητα με την οποία τα ραδιενεργά υλικά ενδέχεται να απελευθερωθούν και να εισέλθουν σταδιακά στην τροφική αλυσίδα.

Θαλάσσιοι επιστήμονες αναφέρουν στο BBC ότι το πυρηνικό καύσιμο φθείρεται όσο βρίσκεται σε άμεση επαφή με το θαλασσινό νερό. Οι επιπτώσεις περαιτέρω απελευθερώσεων πλουτωνίου πρέπει να μελετηθούν, αλλά κάτι τέτοιο δεν είναι καθόλου εύκολο, καθώς το βάθος που βρίσκεται το υποβρύχιο, κοντά στα 1.700 μέτρα, καθιστά δύσκολη την εφαρμογή μέτρων μετριασμού της διαρροής.

Οι ειδικοί τονίζουν στο BBC ότι πρέπει να ληφθούν περισσότερα μέτρα, αφού οργανωθεί μια νέα υποβρύχια αποστολή ώστε να προσδιοριστεί επακριβώς η τρέχουσα κατάσταση. Αναφέρουν ότι, έχοντας χρόνο ζωής 24.000 έτη, το πλουτώνιο των πυρηνικών κεφαλών θα παραμείνει ένας επ’ αόριστον πιθανός κίνδυνος με βάση τα διατροφικά πρότυπα.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google