Μαχητικά έχουμε, καύσιμα βάλαμε; Το ΝΑΤΟ εξοπλίζεται, αλλά κινδυνεύει στο ρεζερβουάρ

Τα μαχητικά παραγγέλνονται, οι αμυντικοί προϋπολογισμοί ανεβαίνουν και τα σχέδια στρατιωτικής ενίσχυσης διαδέχονται το ένα το άλλο. Υπάρχει, όμως, μια λιγότερο εντυπωσιακή λεπτομέρεια από την αγορά ενός υπερσύγχρονου αεροσκάφους: κάποιος πρέπει να εξασφαλίσει και τα καύσιμα για να πετάξει.

Αυτή ακριβώς την αδυναμία αναδεικνύει μελέτη του Κέντρου Αριστείας Ενεργειακής Ασφάλειας του ΝΑΤΟ, την οποία παρουσιάζει το Politico. Το προειδοποιητικό μήνυμα είναι σαφές: σε μια μεγάλη πολεμική σύγκρουση στην Ευρώπη, με σημαντικές ενισχύσεις από τη Βόρεια Αμερική, οι ανάγκες σε αεροπορικά καύσιμα θα μπορούσαν να ξεπεράσουν τις διαθέσιμες ποσότητες.

Η έκθεση «Fuelling the Forces to 2050», που δημοσιεύθηκε στις 21 Σεπτεμβρίου, εξετάζει 252 διαφορετικά σενάρια. Στα περισσότερα, το σύστημα εφοδιασμού αντέχει. Τα σοβαρά κενά εμφανίζονται υπό συγκεκριμένες συνθήκες γενικευμένου πολέμου, ιδιαίτερα εάν συνεχιστεί η συρρίκνωση της ευρωπαϊκής διύλισης χωρίς επαρκή μέτρα αντιστάθμισης. Πρόκειται για ανεξάρτητη ερευνητική ανάλυση και όχι για επίσημη πολιτική της Συμμαχίας.

Το Άρθρο 5 δεν γεμίζει τις δεξαμενές

Το δυσμενές σενάριο αφορά σύγκρουση πλήρους κλίμακας που ενεργοποιεί το Άρθρο 5, τη ρήτρα συλλογικής άμυνας του ΝΑΤΟ, και οδηγεί σε μεγάλη ανάπτυξη βορειοαμερικανικών δυνάμεων στην Ευρώπη.

Σε αυτή την περίπτωση, οι ερευνητές εκτιμούν ότι από τα μέσα της δεκαετίας του 2030 οι περιορισμοί στην πολιτική κατανάλωση ενδέχεται να μην αρκούν για να καλυφθούν οι στρατιωτικές ανάγκες.

Σύμφωνα με τα ευρήματα που παραθέτει το Politico, από το 2035 ακόμη και η πλήρης επίταξη της προσφοράς αεροπορικών καυσίμων για πολιτική χρήση θα μπορούσε να αφήσει έλλειμμα 4,7 εκατομμυρίων τόνων. Στα δυσμενή σενάρια, το κενό μπορεί να φτάσει έως και τα 50 εκατομμύρια τόνους το 2050.

Η προειδοποίηση αφορά, επομένως, την ικανότητα να συντηρηθούν επιχειρήσεις μεγάλης κλίμακας στο μέλλον – και μάλιστα ενώ οι διαθέσιμοι πόροι θα έχουν ήδη στραφεί κατά προτεραιότητα στις ένοπλες δυνάμεις.

Οι εξοπλισμοί αυξάνονται, τα διυλιστήρια λιγοστεύουν

Στην καρδιά του προβλήματος βρίσκεται η υποχώρηση της ευρωπαϊκής διυλιστικής δυναμικότητας. Σύμφωνα με τα στοιχεία της FuelsEurope και της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που επικαλείται το δημοσίευμα, περίπου το ένα τέταρτο των ευρωπαϊκών διυλιστηρίων έχει κλείσει από το 2009.

Η μελέτη επισημαίνει ότι η παραγωγική βάση συρρικνώνεται ταχύτερα από όσο μειώνεται η ζήτηση συμβατικών καυσίμων. Έτσι, οι στρατιωτικές ανάγκες δεν χρειάζεται καν να αυξηθούν για να καταλαμβάνουν μεγαλύτερο μερίδιο της διαθέσιμης παραγωγής.

Το βάρος πέφτει στην κηροζίνη: αντιπροσωπεύει περίπου το 60% έως 72% της στρατιωτικής ζήτησης καυσίμων σε περίοδο ειρήνης και το 75% έως 80% σε πόλεμο, σύμφωνα με το Κέντρο.

Η πράσινη μετάβαση μπορεί να προσφέρει και λύσεις

Οι πολιτικές απανθρακοποίησης αποτελούν μέρος της συζήτησης, καθώς αλλάζουν τα οικονομικά δεδομένα για τα συμβατικά διυλιστήρια. Ωστόσο, οι πιέσεις δεν προέρχονται μόνο από την ενεργειακή μετάβαση.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή καταγράφει επίσης υψηλό ενεργειακό κόστος, διεθνή ανταγωνισμό και μεγάλες επενδυτικές ανάγκες. Τα ευρωπαϊκά διυλιστήρια καλύπτουν περίπου το 70% των αεροπορικών καυσίμων και το 85% του ντίζελ που καταναλώνεται στην Ευρώπη, γεγονός που καθιστά την παραγωγή τους κρίσιμη τόσο για την οικονομία όσο και για την άμυνα.

Οι ερευνητές βλέπουν, παράλληλα, ευκαιρίες στην ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων. Η εγχώρια παραγωγή τους μπορεί να προσθέσει ποσότητες στην αγορά και να περιορίσει την εξάρτηση από τις διεθνείς αλυσίδες εφοδιασμού πετρελαίου.

Πριν από την απογείωση, χρειάζεται σχέδιο ανεφοδιασμού

Η έκθεση προτείνει πέντε βασικές παρεμβάσεις: αναπροσαρμογή των υποχρεώσεων τήρησης αποθεμάτων, διασφάλιση στρατηγικής διυλιστικής δυναμικότητας, ταχύτερη ανάπτυξη εναλλακτικών καυσίμων, διαφοροποίηση εισαγωγών και ενίσχυση των οδών εφοδιασμού, καθώς και προετοιμασία μέτρων διαχείρισης της πολιτικής ζήτησης.

Στις Βρυξέλλες, η σύνδεση καυσίμων και στρατιωτικής ετοιμότητας έχει ήδη μπει στο τραπέζι. Η Κομισιόν ξεκίνησε διάλογο με τον κλάδο της διύλισης, με συμμετοχή και του ΝΑΤΟ, για τη διατήρηση επαρκούς παραγωγής σε συνθήκες κρίσης.

Ο επίτροπος Άμυνας και Διαστήματος, Άντριους Κουμπίλιους, συνόψισε το ζήτημα χωρίς περιστροφές: «Άμυνα χωρίς καύσιμα είναι αδύνατη».