Η διαμάχη Τουρκίας-Ελλάδας σχετικά με το Τουρκο-Λιβυκό σύμφωνο απειλεί να επηρεάσει τη σύνοδο κορυφής της ΕΕ

Γράφει ο Στέλιος Βασιλούδης

Ο Έλληνας πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης θα θέσει το ζήτημα κατά τη διάρκεια της άτυπης συνάντησης των ηγετών της ΕΕ στο Δουβλίνο, σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο στην Αθήνα που μίλησε υπό τον όρο της ανωνυμίας. Η σύνοδος κορυφής υποτίθεται ότι θα επικεντρωθεί στην Τεχνητή Νοημοσύνη  και την Ουκρανία. Η διαμάχη επικεντρώνεται σε μια συμφωνία Τουρκίας-Λιβύης που διεκδικεί έναν διάδρομο στην ανατολική Μεσόγειο μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου – ύδατα που η Αθήνα λέει ότι εμπίπτουν στην αποκλειστική οικονομική της ζώνη και όπου η ΕΕ έχει υποστηρίξει έργα ενέργειας και συνδεσιμότητας. «Η Ελλάδα έχει δηλώσει ρητά ότι σε περίπτωση οποιασδήποτε κλιμάκωσης, θα ζητήσει κυρώσεις και υποστήριξη από την Ευρωπαϊκή Ένωση», δήλωσε την περασμένη εβδομάδα σε συνέντευξή του στην τηλεόραση ο υπουργός Εξωτερικών, Γιώργος Γεραπετρίτης.

Παρά το γεγονός ότι είναι σύμμαχοι στο ΝΑΤΟ, η Ελλάδα και η Τουρκία έχουν διαφωνήσει για τα θαλάσσια σύνορα και τις αλληλεπικαλυπτόμενες αξιώσεις στην υφαλοκρηπίδα τους. Η Αθήνα φοβάται ότι η Άγκυρα θα μπορούσε να επικαλεστεί τη συμφωνία της Λιβύης για να αμφισβητήσει τις υπεράκτιες έρευνες νότια της Κρήτης και το χρηματοδοτούμενο από την ΕΕ υποθαλάσσιο καλώδιο ηλεκτρικής ενέργειας που συνδέει την Ελλάδα και την Κύπρο, μετατρέποντας και τα δύο έργα σε σημεία ανάφλεξης.

Η Τουρκία υπέγραψε τη συμφωνία το 2019 με την κυβέρνηση της Λιβύης στην Τρίπολη, η οποία υποστηρίζεται από τον ΟΗΕ, και επικυρώθηκε ομόφωνα από αντίπαλες αρχές στην ανατολική Λιβύη στις 20 Οκτωβρίου. Η ΕΕ αντέδρασε άμεσα. «Η συμφωνία αυτή παραβιάζει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων κρατών, δεν συνάδει με το Δίκαιο της Θάλασσας και είναι άκυρη», ανέφερε κοινή δήλωση στις 20 Οκτωβρίου από τους επικεφαλής της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και του Συμβουλίου.

Η Αίγυπτος απέρριψε επίσης τη συνοριακή συμφωνία, όπως και το Μπαχρέιν, η Κύπρος (η οποία έχει τις δικές της ξεχωριστές διαφορές με την Τουρκία σχετικά με την κατοχή του βόρειου τμήματος του νησιού από την Άγκυρα από τη δεκαετία του 1970), το Ισραήλ και τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα.

Το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών κατηγόρησε τις Βρυξέλλες ότι υιοθέτησαν αυτό που χαρακτήρισε «μαξιμαλιστικές και παράνομες» θέσεις της Ελλάδας και της Κύπρου, οι οποίες ήταν «αποκομμένες από την πραγματικότητα. Αναμένουμε να σεβαστούν την κοινή βούληση της χώρας μας και της Λιβύης», δήλωσε ο Τούρκος πρόεδρος Recep Tayyip Erdogan κατά τη διάρκεια πρόσφατης συνεδρίασης του υπουργικού συμβουλίου.

Ο Μητσοτάκης έθεσε το ζήτημα στη Γενική Συνέλευση του ΟΗΕ τον περασμένο μήνα και η Αθήνα πιέζει τώρα την υπόλοιπη ΕΕ για ισχυρότερη δράση. «Δεν υπάρχει προηγούμενο για μια τέτοια διαγώνια οριοθέτηση», είπε στη Νέα Υόρκη, κρατώντας ψηλά έναν χάρτη για να δείξει τη θέση της Ελλάδας. «Η γεωγραφία δεν μπορεί να ξαναγραφεί και τα κυριαρχικά δικαιώματα δεν μπορούν να σβηστούν σχεδιάζοντας αυθαίρετες γραμμές σε έναν χάρτη».

Η υποθαλάσσια οριοθέτηση των συνόρων αποτελεί μέρος μιας ευρύτερης τουρκικής πολιτικής που τονίζει την κυριαρχία της στις παράκτιες περιοχές. Η Άγκυρα στοχεύει να κωδικοποιήσει αυτό που αποκαλεί δόγμα της Γαλάζιας Πατρίδας μέχρι το τέλος του έτους.

Ο πρόεδρος της Τουρκίας, Ρετζέπ Ταγίπ Ερντογάν

Το μεγάλο τεστ

Η Ελλάδα και η Κύπρος προειδοποιούν ότι οι ισχυρισμοί της Τουρκίας θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν για να μπλοκάρουν στρατηγικά έργα στην ανατολική Μεσόγειο.

Η τελευταία έκθεση της ΕΕ σχετικά με την καθυστερημένη πρόοδο της Τουρκίας στην ένταξη στην ΕΕ αναφέρθηκε συγκεκριμένα στη συνεχιζόμενη παρεμπόδιση από την Άγκυρα της διασύνδεσης ηλεκτρικής ενέργειας ύψους 1,9 δισεκατομμυρίων ευρώ μεταξύ Ελλάδας και Κύπρου. Το έργο διακόπηκε το 2024 εν μέσω αντιπαράθεσης μεταξύ Αθήνας και Άγκυρας.

Πριν από τρεις μήνες, η γαλλική εταιρεία Meridiam έγινε ο πλειοψηφικός μέτοχος του έργου.

Την Τρίτη, ένα γαλλικό πλοίο απέπλευσε από το Ηράκλειο για να ξεκινήσει τις εργασίες στο έργο. Ο Γεραπετρίτης δήλωσε σε κοινοβουλευτική επιτροπή την περασμένη εβδομάδα ότι η Αθήνα προετοιμάζεται για μια τουρκική αντίδραση.

Η ένταση σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα και το ενεργειακό έργο έρχεται καθώς οι ήδη δύσκολες σχέσεις της Τουρκίας με την ΕΕ – από την προστασία της αυτοκινητοβιομηχανίας έως τον ρόλο της Άγκυρας στην ασφάλεια της Μαύρης Θάλασσας – δέχονται μεγαλύτερη πίεση, σημείωσε ο αναλυτής του Carnegie Europe για την Τουρκία, Marc Pierini. «Στην ανατολική Μεσόγειο, αρκετές αποκλίσεις σχετικά με τα θαλάσσια σύνορα έχουν διευρύνει το χάσμα μεταξύ της Τουρκίας και των κυβερνήσεων της ΕΕ», έγραψε ο Pierini.

Πηγή: POLITICO