Ισραήλ: Εξι κόμματα, 67 έδρες και μία δύσκολη εξίσωση για τον διάδοχο του Νετανιάχου

Ο Μπενιαμίν Νετανιάχου έχασε την κοινοβουλευτική πλειοψηφία που τον κράτησε στην εξουσία επί τέσσερα χρόνια, αλλά η απομάκρυνσή του από την πρωθυπουργία μόνο δεδομένη δεν είναι. Παρότι ο βασικός πολιτικός αντίπαλός του, Γκάντι Αϊζενκοτ, διαθέτει θεωρητικά τη στήριξη 67 από τους 120 βουλευτές της Κνεσέτ, καλείται να γεφυρώσει βαθιές ιδεολογικές διαφορές και να διαμορφώσει μια κυβερνητική συμμαχία που θα μπορεί όχι μόνο να αναλάβει την εξουσία, αλλά και να κυβερνήσει.

Το μετεκλογικό σκηνικό στο Ισραήλ διαμορφώνει έτσι ένα παράδοξο: ο μακροβιότερος πρωθυπουργός της χώρας δεν διαθέτει πλέον τους απαιτούμενους συσχετισμούς για να σχηματίσει κυβέρνηση, ωστόσο εξακολουθεί να παραμένει στο αξίωμα, καθώς οι αντίπαλοί του δυσκολεύονται να μετατρέψουν την αριθμητική τους υπεροχή σε πολιτική συμφωνία.

Ο Αϊζενκοτ, σχετικά νέος στην κομματική πολιτική, βρίσκεται αντιμέτωπος με μια πρόκληση που ο Νετανιάχου διαχειριζόταν επί δεκαετίες: τη συνύπαρξη διαφορετικών πολιτικών δυνάμεων κάτω από μια κοινή κυβερνητική στέγη.

Ο απερχόμενος πρωθυπουργός είχε καταφέρει να διατηρήσει την αφοσίωση των κομμάτων του συνασπισμού του, ακόμη και όταν οι μεταξύ τους αντιθέσεις προκαλούσαν έντονες αναταράξεις. Ο διάδοχός του, εφόσον προκύψει, θα πρέπει να επιτύχει κάτι αντίστοιχο χωρίς να διαθέτει την ίδια πολιτική εμπειρία.

Η αριθμητική της Κνεσέτ και το πρόβλημα των 67 εδρών

Για τον σχηματισμό σταθερής κοινοβουλευτικής πλειοψηφίας στο Ισραήλ απαιτούνται τουλάχιστον 61 από τις 120 έδρες της Κνεσέτ.

Μετά τις εκλογές του 2022, ο Νετανιάχου εξασφάλισε τη στήριξη 64 βουλευτών, αριθμός που αυξήθηκε αργότερα στους 68 με την προσχώρηση ακόμη ενός κόμματος. Η κυβέρνησή του κατάφερε να ολοκληρώσει την τετραετή θητεία της, κάτι που δεν είχε συμβεί στο Ισραήλ από το 1988.

Στη νέα κοινοβουλευτική σύνθεση, ωστόσο, οι ισορροπίες έχουν ανατραπεί. Το προεκλογικό μπλοκ των 53 εδρών που στήριζε τον Νετανιάχου περιορίστηκε στις 46, καθώς το υπερορθόδοξο κόμμα Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά (UTJ), παραδοσιακός σύμμαχός του, αρνήθηκε να τον υποστηρίξει.

Στον αντίποδα, οι δυνάμεις που τάσσονται υπέρ της αντικατάστασής του συγκεντρώνουν 67 έδρες. Από αυτές, όμως, οι 19 ανήκουν στα δύο αραβικά κόμματα, την Κοινή Λίστα και το Ράαμ.

Αυτό είναι και το βασικό εμπόδιο για τον Αϊζενκοτ: διαθέτει την απαραίτητη κοινοβουλευτική αριθμητική, όχι όμως μια δεδομένη κυβερνητική συμμαχία. Ορισμένα από τα κόμματα που επιθυμούν την αποχώρηση του Νετανιάχου αρνούνται να συμμετάσχουν σε κυβέρνηση που θα εξαρτάται από την υποστήριξη αραβικών παρατάξεων, έγραψε σε ανάλυσή του για την πολιτική κατάσταση στο Ισραήλ το CNN.

Το σχέδιο Αϊζενκοτ για κυβέρνηση μειοψηφίας

Η λύση που προκρίνει ο Αϊζενκοτ είναι ο σχηματισμός μιας «κυβέρνησης εθνικής έκτακτης ανάγκης», η οποία θα στηρίζεται σε τέσσερα εβραϊκά κόμματα της αντιπολίτευσης, με συνολικά 48 έδρες.

Στο σχήμα αυτό θα συμμετείχαν το δικό του κόμμα, Γιασάρ, το «Μαζί» των πρώην πρωθυπουργών Ναφτάλι Μπένετ και Γιαΐρ Λαπίντ, το Ισραέλ Μπεϊτένου του Άβιγκντορ Λίμπερμαν και οι αριστεροί Δημοκράτες του Γιαΐρ Γκολάν.

Τα δύο αραβικά κόμματα δεν θα συμμετείχαν στο υπουργικό συμβούλιο, αλλά θα παρείχαν κοινοβουλευτική στήριξη, εξασφαλίζοντας την επιβίωση της κυβέρνησης με αντάλλαγμα συγκεκριμένες παραχωρήσεις.

Πρόκειται για ένα μοντέλο κυβέρνησης μειοψηφίας, το οποίο δεν είναι άγνωστο στην ισραηλινή πολιτική ιστορία. Το 1993, η δεύτερη κυβέρνηση του Γιτζάκ Ράμπιν έχασε την πλειοψηφία της όταν αποχώρησε το υπερορθόδοξο κόμμα Σας, αλλά παρέμεινε στην εξουσία για δύο ακόμη χρόνια χάρη στην εξωτερική στήριξη αραβικών κομμάτων.

Ωστόσο, μια κυβέρνηση μειοψηφίας δεν έχει σχηματιστεί ποτέ στο Ισραήλ αμέσως μετά από εκλογές.

Το ισραηλινό κοινοβουλευτικό σύστημα επιτρέπει την ανάληψη της εξουσίας από μια κυβέρνηση χωρίς να διαθέτει 61 δικούς της βουλευτές, εφόσον εξασφαλίσει την απαιτούμενη πλειοψηφία στην ψηφοφορία εμπιστοσύνης, για παράδειγμα μέσω αποχών. Αντίθετα, η ανατροπή της προϋποθέτει τη συγκρότηση πλειοψηφίας που θα στηρίζει συγκεκριμένη εναλλακτική κυβέρνηση.

Ο Λίμπερμαν και ο ρόλος των υπερορθόδοξων κομμάτων

Το μεγαλύτερο εμπόδιο στο σχέδιο του Αϊζενκοτ έχει όνομα: Άβιγκντορ Λίμπερμαν.

Ο πρώην υπουργός Άμυνας, Εξωτερικών και Οικονομικών απορρίπτει κατηγορηματικά τη συμμετοχή σε κυβέρνηση που θα εξαρτάται από τις ψήφους των αραβικών κομμάτων, συμφωνα με το δημοσίευμα του CNN. Υποστηρίζει ότι ένα τέτοιο σχήμα θα είναι βραχύβιο και τελικά θα ενισχύσει πολιτικά τον Νετανιάχου.

Αντί γι’ αυτό, προτείνει τη συγκρότηση συνασπισμού 61 εδρών με τη συμμετοχή των υπερορθόδοξων κομμάτων και χωρίς την υποστήριξη των αραβικών παρατάξεων. Εκτιμά, μάλιστα, ότι εφόσον σχηματιστεί μια τέτοια κυβέρνηση, ορισμένοι βουλευτές του Λικούντ θα μπορούσαν να αποστασιοποιηθούν από τον Νετανιάχου.

Για να προχωρήσει το σχέδιό του, ο Λίμπερμαν έχει εγκαταλείψει την παλαιότερη άρνησή του να συνεργαστεί με υπερορθόδοξα κόμματα. Η αλλαγή στάσης, όμως, δεν αρκεί για να γεφυρώσει μια από τις βαθύτερες πολιτικές αντιθέσεις στο Ισραήλ: τη στρατιωτική θητεία των υπερορθόδοξων Εβραίων.

Ο Αϊζενκοτ, ο Λίμπερμαν και άλλοι πολιτικοί της αντιπολίτευσης έχουν ταχθεί υπέρ της καθολικής στρατιωτικής υποχρέωσης, ενώ τα υπερορθόδοξα κόμματα επιδιώκουν τη διατήρηση των εξαιρέσεων από τη στράτευση για τους άνδρες των κοινοτήτων τους.

Οποιαδήποτε συμφωνία θα απαιτούσε επομένως σημαντικούς ιδεολογικούς συμβιβασμούς. Επιπλέον, το Σας εξακολουθεί να στηρίζει τον Νετανιάχου, ενώ ο Ενωμένος Ιουδαϊσμός της Τορά εμφανίζεται περισσότερο διατεθειμένος να εξετάσει εναλλακτικές επιλογές.

Η στάση του τελευταίου θα μπορούσε να αποδειχθεί καθοριστική. Ακόμη και μια απόφαση αποχής από την ψηφοφορία εμπιστοσύνης θα διευκόλυνε τον Άιζενκοτ, περιορίζοντας την εξάρτησή του από τα αραβικά κόμματα. Μια τέτοια επιλογή, πάντως, εκτιμάται ότι θα συνοδευόταν από πολιτικά ανταλλάγματα.

Παρά τις διαφωνίες τους,Αϊζενκοτ και Λίμπερμαν εξακολουθούν να συντονίζουν τις κινήσεις τους. Πριν ακόμη επιτύχουν κυβερνητική συμφωνία, οι δυνάμεις της αντιπολίτευσης σχεδιάζουν να αξιοποιήσουν την κοινοβουλευτική τους υπεροχή για να αντικαταστήσουν τον πρόεδρο της Κνεσέτ που είχε οριστεί επί Νετανιάχου, να αναλάβουν κρίσιμες κοινοβουλευτικές θέσεις και να προωθήσουν νομοθετικές πρωτοβουλίες.

Το χαρτί της κυβέρνησης εθνικής ενότητας

Την ίδια ώρα, ο Νετανιάχου επιχειρεί να ανακτήσει την πολιτική πρωτοβουλία, ασκώντας έντονες πιέσεις κατά οποιασδήποτε συνεργασίας μεταξύ εβραϊκών και αραβικών κομμάτων.

Με δύο πρόσφατα βιντεοσκοπημένα μηνύματά του ζήτησε τον σχηματισμό «κυβέρνησης εθνικής ενότητας». Ωστόσο, η πρότασή του συνοδεύεται από δύο βασικές προϋποθέσεις: να παραμείνει ο ίδιος πρωθυπουργός και να συμμετάσχει στο νέο σχήμα ολόκληρος ο δεξιός και υπερορθόδοξος συνασπισμός του.

Οι κυβερνήσεις εθνικής ενότητας έχουν μακρά παράδοση στο Ισραήλ. Μετά τις εκλογές του 1984, ο Σιμόν Πέρες των Εργατικών και ο Γιτζάκ Σαμίρ του Λικούντ συμφώνησαν σε εναλλαγή στην πρωθυπουργία, ενώ συνεργάστηκαν ξανά μετά τις εκλογές του 1988.

Ανάλογες συμφωνίες επιχείρησε και ο Νετανιάχου. Το 2020, έπειτα από τρεις εκλογικές αναμετρήσεις χωρίς σαφές αποτέλεσμα και εν μέσω της πανδημίας, σχημάτισε κυβέρνηση έκτακτης ανάγκης με τον Μπένι Γκαντς. Η συμφωνία προέβλεπε ότι ο Γκαντς θα αναλάμβανε την πρωθυπουργία μετά από 18 μήνες, όμως η συνεργασία κατέρρευσε πριν από την προγραμματισμένη εναλλαγή, όταν δεν εγκρίθηκε ο κρατικός προϋπολογισμός και η χώρα οδηγήθηκε σε νέες εκλογές.

Μετά την επίθεση της 7ης Οκτωβρίου 2023, ο Γκαντς και ο Άιζενκοτ συμμετείχαν επίσης στο πολεμικό υπουργικό συμβούλιο του Νετανιάχου, από το οποίο αποχώρησαν οκτώ μήνες αργότερα, επικαλούμενοι διαφωνίες για τη διαχείριση του πολέμου στη Γάζα και την απουσία σαφούς στρατηγικής.

Ο Αϊζενκοτ απορρίπτει σήμερα την πρόταση Νετανιάχου ως «αξιοθρήνητο επικοινωνιακό τέχνασμα», υποστηρίζοντας ότι, εάν επιθυμεί πραγματικά συνεργασία, θα πρέπει να απομακρυνθεί από τους ακραίους συμμάχους του και να συμμετάσχει σε κυβέρνηση υπό τη δική του ηγεσία.

Ορισμένοι αναλυτές θεωρούν πιθανό ο Νετανιάχου να δεχόταν τελικά να αποχωριστεί τον υπουργό Εθνικής Ασφάλειας Ιταμάρ Μπεν Γκβιρ, όχι όμως και τον υπουργό Οικονομικών Μπεζαλέλ Σμότριτς ή τα υπερορθόδοξα κόμματα. Μέχρι στιγμής, πάντως, δεν έχει δώσει κάποια ένδειξη ότι προτίθεται να προχωρήσει σε τέτοιο συμβιβασμό.

Η αντίστροφη μέτρηση και το ενδεχόμενο νέων εκλογών

Παρά την απώλεια της πλειοψηφίας του, ο Νετανιάχου εξακολουθεί να ασκεί καθήκοντα υπηρεσιακού πρωθυπουργού και θα παραμείνει στη θέση του μέχρι την ορκωμοσία νέας κυβέρνησης.

Ο Αϊζενκοτ διαθέτει αρχικά 28 ημέρες για να διαπραγματευτεί με τα κόμματα που τον στηρίζουν, να συμφωνήσει στη σύνθεση του υπουργικού συμβουλίου και να διαμορφώσει κοινό κυβερνητικό πρόγραμμα. Μπορεί να ζητήσει παράταση ακόμη 14 ημερών.

Εάν αποτύχει, η εντολή σχηματισμού κυβέρνησης μπορεί να ανατεθεί σε άλλον υποψήφιο για διάστημα 28 ημερών.

Σε περίπτωση που ο Νετανιάχου λάβει την εντολή, αναμένεται να επιχειρήσει να προσελκύσει κόμματα ή μεμονωμένους βουλευτές της αντιπολίτευσης. Ωστόσο, οι Αϊζενκοτ, Μπένετ, Λίμπερμαν και Γκολάν έχουν ήδη αποκλείσει το ενδεχόμενο συνεργασίας μαζί του.

Με μόλις 46 έδρες στο πλευρό του, ο Νετανιάχου θα χρειαζόταν οκτώ επιπλέον βουλευτές για να φτάσει τις 54 έδρες που απαιτούνται ώστε να υπερβεί αριθμητικά το μπλοκ των 67, εφόσον οι υπόλοιποι συσχετισμοί μεταβάλλονταν αναλόγως. Για αυτοδύναμη κοινοβουλευτική πλειοψηφία 61 εδρών, ωστόσο, θα απαιτούνταν μεγαλύτερη ενίσχυση.

Αν αποτύχει και η δεύτερη προσπάθεια σχηματισμού κυβέρνησης, η εντολή επιστρέφει στην Κνεσέτ, η οποία διαθέτει ακόμη 14 ημέρες για να προτείνει άλλον υποψήφιο. Εφόσον δεν βρεθεί λύση ούτε τότε, η χώρα θα οδηγηθεί σε νέα εκλογική αναμέτρηση.

Αυτό είναι και το σημαντικότερο πολιτικό πλεονέκτημα του Νετανιάχου: ο χρόνος. Όσο οι αντίπαλοί του αδυνατούν να καταλήξουν σε μια βιώσιμη κυβερνητική συμφωνία, ο ίδιος παραμένει στην πρωθυπουργία, ακόμη και χωρίς κοινοβουλευτική πλειοψηφία.

Το αποτέλεσμα των εκλογών μπορεί να ανέτρεψε τους συσχετισμούς στην Κνεσέτ, αλλά η πραγματική μάχη για την εξουσία μόλις αρχίζει. Και στο Ισραήλ, όπως έχει δείξει επανειλημμένα η πολιτική του ιστορία, το να διαθέτει κανείς τις περισσότερες έδρες δεν σημαίνει απαραίτητα ότι μπορεί και να κυβερνήσει.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google