Οι κίνδυνοι ενός αποτυχημένου Τραμπ

Ντάνιελ Γ. Ντρέζνερ, Ελίζαμπεθ Ν. Σόντερς

FOREIGN AFFAIRS – 4 Νοεμβρίου 2026

Με το πέρας των ενδιάμεσων εκλογών, ο πρόεδρος των ΗΠΑ Ντόναλντ Τραμπ είναι πλέον μια «άχρηστη πάπια». Οι πρόεδροι δεύτερης θητείας που χάνουν τον έλεγχο του Κογκρέσου πρέπει να αντιμετωπίσουν την πραγματικότητα ότι ο χρόνος για την προώθηση νομοθεσίας ή άλλες πρωτοβουλίες εσωτερικής πολιτικής έχει παρέλθει. Καθώς σκέφτονται την κληρονομιά τους, οι άχρηστοι συχνά στρέφονται στην εξωτερική πολιτική, όπου η εξουσία της προεδρίας τους επιτρέπει να ενεργούν ανεμπόδιστα από την ενοχλητική εσωτερική πολιτική. Δεν είναι ασυνήθιστο για έναν άχρηστο να επιδιώκει έναν τελικό, υψηλό στόχο στο εξωτερικό. Ο πρόεδρος των ΗΠΑ Μπιλ Κλίντον, για παράδειγμα, κατέβαλε μεγάλη προσπάθεια στην προσπάθεια προώθησης μιας πρότασης για μια τελική διευθέτηση της ισραηλινο-παλαιστινιακής σύγκρουσης στο τέλος της προεδρίας του.

Η περίοδος αποτυχίας του Τραμπ, ωστόσο, δεν θα είναι όπως αυτή των προκατόχων του. Έχει ήδη περάσει από αυτό που θεωρούνταν ευρέως εκείνη την εποχή ως φάση αποτυχίας, μεταξύ Νοεμβρίου 2020 και Ιανουαρίου 2021. Την χρησιμοποίησε για να αμφισβητήσει το αποτέλεσμα των εκλογών, παρά τις σαφείς ενδείξεις ότι ο Τζο Μπάιντεν είχε κερδίσει. Ο Τραμπ είναι ο πρώτος πρόεδρος τα τελευταία 100 χρόνια που έχει υπηρετήσει δύο μη συνεχόμενες θητείες και, ως εκ τούτου, ο μόνος Αμερικανός ηγέτης στη ζωντανή μνήμη που έχει μια δεύτερη περίοδο αποτυχίας – αυτή τη φορά που διαρκεί περισσότερο από δύο χρόνια.

Με τους Δημοκρατικούς να αναλαμβάνουν σύντομα τον έλεγχο της Βουλής και της Γερουσίας, η απειλή παραπομπής ή ερευνώνγια τις επιχειρηματικές συναλλαγές της οικογένειας Τραμπ πιθανότατα θα κάνει τον πρόεδρο να νιώσει στριμωγμένος και θυμωμένος. Και αυτό ακριβώς κάνει το υπόλοιπο της θητείας του Τραμπ τόσο επικίνδυνο. Ένας εγκλωβισμένος Τραμπ, χωρίς προφανή εποικοδομητική διέξοδο εξωτερικής πολιτικής για να διοχετεύσει την ενέργειά του, μπορεί κάλλιστα να επιτεθεί διεθνώς. Και το Κογκρέσο, ακόμη και αν ελέγχεται από τους Δημοκρατικούς, θα έχει μικρή εξουσία στην καθημερινή διαχείριση της εξωτερικής πολιτικής του.

Υπάρχουν πολλοί τρόποι με τους οποίους θα μπορούσε να ενεργήσει ο Τραμπ: εκδίδοντας νέες απειλές κατά του Καναδά, εξαπολύοντας νέες επιθέσεις σε συμμαχίες των ΗΠΑ ή συνωμοτώντας με τη Ρωσία ή την Κίνα εις βάρος της Ουκρανίας ή της Ταϊβάν. Αλλά για να μετατραπούν αυτές οι απειλές σε πολιτική θα απαιτηθεί σοβαρή προσπάθεια, όπως η αναδιάταξη των αμερικανικών στρατευμάτων ή η επίπονη διαπραγμάτευση με άλλες μεγάλες δυνάμεις.

Τα δύο μέρη όπου ο Τραμπ μπορεί να προκαλέσει τη μεγαλύτερη ζημιά είναι το Ιράν και η Κούβα. Σύμφωνα με τους New York Times , η κυβέρνηση Τραμπ και το Ισραήλ έχουν καταρτίσει σχέδια για νέα πλήγματα στο Ιράν μόλις ολοκληρωθούν οι ενδιάμεσες εκλογές. Μια ύστατη προσπάθεια για να αναγκαστεί η Τεχεράνη να παραδοθεί είναι απίθανο να λειτουργήσει και θα έθετε σε κίνδυνο την παγκόσμια οικονομία και την ασφάλεια και σταθερότητα των συμμάχων του Περσικού Κόλπου. Ο Τραμπ θα μπορούσε επίσης να προσπαθήσει να επιβάλει αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα. Η στρατιωτική δράση εναντίον και των δύο αντιπάλων θα απαιτούσε μόνο από τον Τραμπ να δώσει τη συγκατάθεσή του. Χωρίς εκλογές στον ορίζοντα, το μόνο που περιορίζει τον πρόεδρο στο εξωτερικό είναι η αίσθηση της δικής του κληρονομιάς.

ΜΕ ΤΟ ΕΝΑ ΠΟΔΙ ΕΞΩ ΑΠΟ ΤΗΝ ΠΟΡΤΑ

Ορίζουμε τους προέδρους ως «κουτσές πάπιες» όταν δεν χρειάζεται πλέον να αντιμετωπίσουν εκλογές, είτε προεδρικές είτε ενδιάμεσες. Για έναν πρόεδρο μιας θητείας που έχει χάσει μια προσπάθεια επανεκλογής, αυτή η περίοδος διαρκεί μόνο λίγους μήνες, μεταξύ της εκλογής του διαδόχου του και της ορκωμοσίας. Για έναν πρόεδρο δεύτερης θητείας, μπορεί να διαρκέσει δύο χρόνια, μεταξύ των ενδιάμεσων εκλογών και της αποχώρησής του από το αξίωμα. (Ο Τραμπ, ο οποίος δεν ενδιαφέρθηκε ποτέ ιδιαίτερα για την πολιτική τύχη άλλων Ρεπουμπλικανών, είναι απίθανο να αφήσει τις προεδρικές εκλογές του 2028 να επηρεάσουν τον τρόπο σκέψης του.)

Απαλλαγμένοι από τα βάρη της προεκλογικής εκστρατείας και της νομοθεσίας, και συχνά χωρίς εγχώριο πολιτικό κεφάλαιο, οι ηγέτες που δεν τα κατάφεραν, τείνουν να στραφούν στη διπλωματία,αναλαμβάνοντας ρίσκα στο εξωτερικό που δεν θα τολμούσαν πριν. Ο Κλίντον προσπάθησε να μεσολαβήσει για μια ισραηλινο-παλαιστινιακή ειρηνευτική συμφωνία και να κανονίσει ένα προεδρικό ταξίδι στη Βόρεια Κορέα στο τέλος της δεύτερης θητείας του. Ο Πρόεδρος Μπαράκ Ομπάμα,αφού έχασε τις ενδιάμεσεςεκλογές του 2014, ολοκλήρωσε την πυρηνική συμφωνία με το Ιράν και ομαλοποίησε τις σχέσεις με την Κούβα.

Οι πρόεδροι που δεν τα κατάφεραν έχουν επίσης χρησιμοποιήσει στρατιωτική βία με τρόπους που ίσως να μην είχαν κάνει πριν από τις εκλογές. Για παράδειγμα, οΤζορτζ Μπους ο πρεσβύτερος, επενέβη στη Σομαλία στα τέλη του 1992 με περιορισμένη αποστολή για την ανακούφιση του λιμού. Πάνω από μια δεκαετία αργότερα, το 2007, ο Τζορτζ Μπους ο νεότερος έστειλε μια σειρά δυνάμεων για να σταθεροποιήσει το Ιράκ μετά από μια τιμωρητική ενδιάμεση εκλογική αναμέτρηση, στην οποία οι ψηφοφόροι φάνηκαν να στέλνουν το μήνυμα ότι θα έπρεπε να αποσυρθεί από τον αποτυχημένο πόλεμο εκεί.

Τα αποτελέσματα αυτών της στροφής στην εξωτερική πολιτική ήταν ανάμεικτα. Οι ισραηλο-παλαιστινιακές διαπραγματεύσεις του Κλίντον απέτυχαν. Οι διπλωματικές νίκες του Ομπάμα ήταν βραχύβιες. Η αποστολή του Τζορτζ Μπους του πρεσβύτερου στη Σομαλία ήταν σε μεγάλο βαθμό επιτυχής στην καταπολέμηση της πείνας, αλλά άφησε τις ρίζες της σύγκρουσης άλυτες, δελεάζοντας τον Κλίντον να επεκτείνει την αποστολή με καταστροφικές συνέπειες. Και η έξαρση των επιχειρήσεων του Τζορτζ Μπους στο Ιράκ κατέστειλε τη βία βραχυπρόθεσμα, αλλά δεν έκανε πολλά για να σταθεροποιήσει μόνιμα τη χώρα. Αυτές οι προσπάθειες, τουλάχιστον, συζητήθηκαν και σχεδιάστηκαν με τη συμβολή αρμόδιων τμημάτων της κυβέρνησης και εξωτερικών εμπειρογνωμόνων. Οι στόχοι τους ήταν σαφείς, ακόμη και αν δεν επιτεύχθηκαν. Και σε κάθε περίπτωση ο πρόεδρος προσπάθησε να εξηγήσει και να δικαιολογήσει τις πολιτικές του –ένα πρότυπο που ο Τραμπ συστηματικά δεν τηρεί.

ΟΛΑ ΓΙΑ ΟΛΑ

Με τον Τραμπ να έχει πλέον υποχωρήσει στις ενδιάμεσες εκλογές, αλλά να βρίσκεται ακόμα σε μια προσπάθεια να κερδίσει το Νόμπελ Ειρήνης, θα περίμενε κανείς να στραφεί στη διπλωματία. Το πρόβλημα είναι ότι ο Τραμπέχει ήδη εξαντλήσει πολλά από τα προφανή, αποτυχημένα τεχνάσματα.Κατά τη διάρκεια της πρώτης θητείαςτου, ο Τραμπ τράβηξε την προσοχή από τα εμπόδια της εξωτερικής πολιτικής αποσύροντας την από την πυρηνική συμφωνία του Ιράν του 2015, συναντώντας τρεις φορέςτον ηγέτη της Βόρειας Κορέας Κιμ Γιονγκ Ουν, αντικαθιστώντας τη Συμφωνία Ελεύθερων Συναλλαγών της Βόρειας Αμερικής με τη δική του περιφερειακή εμπορική συμφωνία, διευκολύνοντας την ομαλοποίηση των δεσμών μεταξύ του Ισραήλ και μιας χούφτας αραβικών χωρών και αποσύρονταςτις ΗΠΑ από μια σειρά διεθνών συμφωνιών. Από την επιστροφή του στην εξουσία το 2025, επιχείρησε την κατάπαυση του πυρός στη Γάζα και της σύλληψης του προέδρου της Βενεζουέλας Νικολάς Μαδούρο.

Ο Τραμπ δεν αναμένεται να επιστρέψει στις περισσότερες από αυτές τις πρωτοβουλίες, επειδή έχει φτάσει στα όρια των δυνατοτήτων που μπορεί να επιτύχει η διπλωματία του, η οποία βασίζεται στο θέαμα. Ο Τραμπ ορκίστηκε να πάρει τη Γροιλανδία, για παράδειγμα, αλλά συμφώνησε με μια συμφωνία που επεκτείνει την αμερικανική στρατιωτική παρουσία στην περιοχή. Το «Συμβούλιο Ειρήνης» του, το οποίο παρουσίασε ως αντίπαλο του Συμβουλίου Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, θα συνεχίσει να μαραζώνει, καθώς άλλες χώρες αισθάνονται πλέον λιγότερη ανάγκη να υποκύπτουν σε κάθε του ιδιοτροπία.

Υπάρχουν και άλλα αδύνατα σημεία στα οποία θα μπορούσε να επιχειρήσει ο Τραμπ, όπως η προσπάθεια τερματισμού των δυσεπίλυτων συγκρούσεων στο Κασμίρ ή το Σουδάν, για να σφυρηλατήσει τη φήμη του ως ειρηνοποιού. Αλλά αυτά είναι εξαιρετικά δύσκολα προβλήματα για να λυθούν υπό τις καλύτερες συνθήκες. Ακόμη και η επιβολή μιας μονόπλευρης συμφωνίας σε αυτές τις περιπτώσεις θα απαιτούσε ένα επίπεδο επιδεξιότητας, περιφερειακής εμπειρογνωμοσύνης και υπομονής που λείπει στον Τραμπ. Σπάνια επενδύει ουσιαστικό χρόνο στη διπλωματία, όπως καταδεικνύεται από τους αμφίβολους ισχυρισμούς του ότι έχει τερματίσει μια σειρά από συγκρούσεις, πολλές από τις οποίες εξακολουθούν να βρίσκονται σε εξέλιξη.

Ίσως η μεγαλύτερη κίνηση που θα μπορούσε να κάνει ο Τραμπ θα ήταν να οργανώσει μια σύσκεψη μεγάλων δυνάμεων – ένα φόρουμ στο οποίο ο Τραμπ, ο Ρώσος πρόεδρος Βλαντιμίρ Πούτιν και ο Κινέζος ηγέτης Σι Τζινπίνγκ συνεργάζονται για να επιβάλουν την παγκόσμια τάξη. Ωστόσο, όπως και με τις περισσότερες προηγούμενες συναντήσεις του με τον Πούτιν και τον Σι, οι μελλοντικές σύνοδοι κορυφής είναι απίθανο να παράγουν κάτι ουσιαστικό. Ούτε η Ρωσία ούτε η Κίνα έχουν εκφράσει μεγάλο ενδιαφέρον για την τριμερή συνθήκη για τα πυρηνικά όπλα που έχει προτείνει ο Τραμπ. Κι ούτε είναι πρόθυμες να πιέσουν το Ιράν να συναινέσει σε μια συμφωνία με τις ΗΠΑ.

Ο Τραμπ θα μπορούσε να χρησιμοποιήσει αυτές τις συναντήσεις για να βάλει στο στόχαστρο την Ουκρανία ή την Ταϊβάν με την απεγνωσμένη ελπίδα μιας ειρηνευτικής συμφωνίας. Αλλά όπως έχουν δείξει τα τελευταία δύο χρόνια, ο Πούτιν δεν ενδιαφέρεται για συμβιβασμούς και έχει τους πόρους για να συνεχίσει να αγωνίζεται. Ο Σι θεωρεί την Ταϊβάν ως εγχώριο κινεζικό ζήτημα και είναι απίθανο να δεχτεί περιορισμούς στην προσέγγισή του στο νησί. Ο Τραμπ τελικά θα καταλάβει ότι είναι καλύτερο να εκμεταλλευτεί την προοπτική μιας συνόδου κορυφής των τριών ηγετών παρά να καταβάλει προσπάθεια για να καταλήξει σε οποιαδήποτε συμφωνία.

ΕΝΑ ΤΕΛΕΥΤΑΙΟ ΓΙΑ ΤΟΝ ΔΡΟΜΟ

Ο Τραμπ είναι πολύ πιθανό να αναλάβει δράση στο Ιράν . Φαίνεται να πιστεύει ότι η κλιμάκωση του πολέμου θα μπορούσε να σπάσει το αδιέξοδο και να σώσει την κληρονομιά του. Αλλά οι Ιρανοί ηγέτες δεν θα υποχωρήσουν μπροστά σε περισσότερη βία. Αντ’ αυτού, πιθανότατα θα εντείνουν τις επιθέσεις σε εμπορικά πλοία, θα χτυπήσουν συμμάχους του Κόλπου και θα αγνοήσουν τις διπλωματικές προτάσεις μέχρι να αποχωρήσει ο Τραμπ από το αξίωμα. Επιπλέον, οι δικές του επιλογές μπορεί να είναι περιορισμένες: μια πιο ριζοσπαστική κλιμάκωση των ΗΠΑ εναντίον του Ιράν, όπως η ανάπτυξη στρατευμάτων στο νησί Kharg, πιθανότατα θα ήταν τόσο αντιδημοφιλής στη βάση του που θα την απέφευγε. Ακόμα και οι μεγαλύτεροι υποστηρικτές του Τραμπ έχουν κουραστεί από τις υψηλές τιμές που έχει προκαλέσει ο πόλεμός του. Μια ανανεωμένη σύγκρουση θα μπορούσε να βυθίσει τον κόσμο σε οικονομική κρίση.

Ο Τραμπ θα μπορούσε επίσης να επιχειρήσει να επιβάλει αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα . Έχει επιβάλει πλήρες εμπάργκο στο νησί για το μεγαλύτερο μέρος του 2026, σε μια προσπάθεια να αποδυναμώσει την άμυνά του. Αποκομμένη από τη βενεζουελάνικη γραμμή ζωής και χωρίς ηλεκτρικό ρεύμα εκτός από λίγες ώρες την ημέρα, οι οικονομικές δυσκολίες και τα ανθρώπινα βάσανα στην Κούβα έχουν επιδεινωθεί δραματικά τους τελευταίους μήνες. Η εκδίωξη της κυβέρνησης της Κούβας αποτελεί προσωπική προτεραιότητα του Μάρκο Ρούμπιο, υπουργού Εξωτερικών και συμβούλου εθνικής ασφάλειας του Τραμπ, και θα ευθυγραμμιζόταν με το Donroe Doctrine[ένα θεατρικό έργο με τον «Ντόναλντ» και το ιστορικό «Δόγμα Μονρόε»] είναι μια πιο επιθετική ερμηνεία της εξωτερικής πολιτικής των ΗΠΑ υπό την κυβέρνηση του Προέδρου Ντόναλντ Τραμπ,μια επιβεβαίωση της υπεροχής των ΗΠΑ στο Δυτικό Ημισφαίριο.

Για τον Τραμπ, μια επίθεση στην Κούβα θα ήταν ελκυστική επειδή δεν θα απαιτούσε πολλά στρατιωτικά μέσα και, τουλάχιστον κατά την άποψή του, θα έλυνε ένα πρόβλημα που ταλαιπωρεί τους Αμερικανούς προέδρους από το τέλος της κυβέρνησης Αϊζενχάουερ. Ο Τραμπ μπορεί να είχε ήδη προχωρήσει στην Κούβα αν δεν είχε βαλτώσει στο Ιράν. Φυσικά, όπως έχει δείξει ο πολιτικός επιστήμονας Alexander Downes, η χρήση βίας για την επίτευξη αλλαγής καθεστώτος σπάνια λειτουργεί και συχνά οδηγεί σε απρόβλεπτες συνέπειες – στην περίπτωση της Κούβας, μπορεί να σημαίνει μια νέα εισροή προσφύγων στις ΗΠΑ.

Αλλά ένας αποτυχημένος Τραμπ θα μπορούσε να το δει ως ένα ρίσκο που αξίζει να αναλάβει, με την πιθανότητα να γίνει ο πρόεδρος που θα ανατρέψει επιτέλους το κομμουνιστικό καθεστώς. Όσον αφορά την εξωτερική πολιτική, ο Τραμπ δεν αγαπάει τίποτα περισσότερο από το να προσπαθεί να λύσει έναν Γόρδιο δεσμό. Θα μπορούσε επίσης να δει την αλλαγή καθεστώτος στην Κούβα ως έναν τρόπο να αποσπάσει την προσοχή από την αποτυχία του στο Ιράν.

Μια άλλη πιθανότητα είναι ότι ο Τραμπ θα επικεντρώσει τις πολιτικές του προσπάθειες στο εξωτερικό στον πλουτισμό της οικογένειάς του. Έχει ήδη δημιουργήσει άφθονες ευκαιρίες για ξένες οντότητες να αγοράσουν φαινομενικά επιρροή στην κυβέρνησή του. Ο Τραμπ και τα μέλη της οικογένειάς του έχουν αποδεχτεί ένα τζετ από τον εμίρη του Κατάρ, μια επένδυση 2 δισεκατομμυρίων δολαρίων από ένα ταμείο με επικεφαλής τον Σαουδάραβα πρίγκιπα διάδοχο, και κέρδη από μια σειρά επιχειρήσεων κρυπτονομισμάτων, πολλά από τα οποία προήλθαν από ξένους αγοραστές. Σύμφωνα με το The New Yorker , η οικογένεια του Τραμπ έχει αποκομίσει 4 δισεκατομμύρια δολάρια μέσω αυτής της κερδοσκοπίας. Ο Τραμπ, γνωρίζοντας ότι η Γερουσία δεν θα έχει τις 67 ψήφους που χρειάζεται για να τον απομακρύνει από το αξίωμα, μπορεί να σκεφτεί ότι δεν έχει τίποτα να χάσει επιδιώκοντας περισσότερα σχέδια για την απόκτηση χρημάτων.

Η πιο εκπληκτική επιλογή εξωτερικής πολιτικής που θα μπορούσε να ακολουθήσει ο Τραμπ κατά τη διάρκεια της αποτυχημένης περιόδου του, ωστόσο, είναι να μην κάνει τίποτα απολύτως. Ο πρόεδρος έχει ασχοληθεί με την αναμόρφωση της Ουάσινγκτον κατά την εικόνα του, ανακαινίζοντας το Οβάλ Γραφείο, σχεδιάζοντας μια αίθουσα χορού στον Λευκό Οίκο και επιχειρώντας να ανακαινίσει το Κέντρο Κένεντι. Υπάρχει πιθανότητα να περάσει τα τελευταία δύο χρόνια της θητείας του εκδίδοντας «χάρες», προσπαθώντας να διώξει πολιτικούς εχθρούς του και ανεγείροντας μνημεία προς τιμήν του. Δεδομένων των εναλλακτικών λύσεων, η αδράνεια στην εξωτερική πολιτική μπορεί κάλλιστα να είναι το καλύτερο σενάριο για τα αποτυχημένα χρόνια του Τραμπ.