ΟΗΕ: Αποχή της Ελλάδας από το ψήφισμα για τη Λιβύη

Παράταση ενός έτους, μέχρι τις 31 Οκτωβρίου 2027, έλαβε η εντολή της Αποστολής Υποστήριξης των Ηνωμένων Εθνών στη Λιβύη (UNSMIL) από το Συμβούλιο Ασφαλείας του ΟΗΕ. Ωστόσο, η διαδικασία επισκιάστηκε από έντονο διπλωματικό παρασκήνιο, με την Ελλάδα και τη Ρωσία να επιλέγουν τελικά την οδό της αποχής.

Η βρετανική αντιπροσωπεία, που είχε αναλάβει τη σύνταξη του σχεδίου απόφασης, βρέθηκε αντιμέτωπη με έναν μαραθώνιο σκληρών διαπραγματεύσεων. Σύμφωνα με διπλωματικές πηγές, η διαδικασία της σιωπηρής έγκρισης διακόπηκε τρεις φορές, ενώ απαιτήθηκαν συνολικά τέσσερις αναθεωρήσεις του κειμένου, λόγω βαθιών διαφωνιών τόσο για τη διαχείριση της πολιτικής κρίσης στη Λιβύη, όσο και για ζητήματα θαλάσσιας ασφάλειας και διεθνούς δικαίου.

Το «αγκάθι» του Δικαίου της Θάλασσας και η ελληνική στάση

Κεντρικό ζήτημα για την Αθήνα αποτέλεσε η συμπερίληψη σαφούς αναφοράς στις υποχρεώσεις που απορρέουν για τους λιβυκούς παράγοντες από το Διεθνές Δίκαιο και ειδικότερα από το Δίκαιο της Θάλασσας. Το θέμα αυτό αναδείχτηκε σε μείζονος σημασίας για το Συμβούλιο Ασφαλείας μετά τις 20 Οκτωβρίου, όταν η Βουλή των Αντιπροσώπων που εδρεύει στην ανατολική Λιβύη προχώρησε στην επικύρωση του παράνομου τουρκολιβυκού μνημονίου θαλάσσιας οριοθέτησης του 2019.

Η Ελλάδα, έχοντας στο πλευρό της τα ευρωπαϊκά κράτη-μέλη του Συμβουλίου, ζήτησε και πέτυχε αρχικά να ενταχθεί στο προοίμιο μια παράγραφος που καλούσε όλες τις πλευρές στη Λιβύη να σεβαστούν τις αρχές της καλής γειτονίας, την περιφερειακή συνεργασία και το Διεθνές Δίκαιο της Θάλασσας.

Ωστόσο, η προσθήκη αυτή συνάντησε ισχυρές αντιστάσεις. Κίνα, Λαϊκή Δημοκρατία του Κονγκό, Λιβερία και Σομαλία εξέφρασαν ενστάσεις, με τα τρία αφρικανικά κράτη να υποστηρίζουν ότι τέτοιες αναφορές ξεφεύγουν από τα όρια μιας τυπικής ανανέωσης της εντολής της UNSMIL. Οι πιέσεις αυτές οδήγησαν στη σταδιακή αποδυνάμωση της αρχικής διατύπωσης, ωθώντας την ελληνική αντιπροσωπεία να σπάσει τη διαδικασία σιωπηρής έγκρισης στο τέταρτο και τελευταίο προσχέδιο.

Είχε προηγηθεί, στις 26 Οκτωβρίου, η ηχηρή κοινή δήλωση της Ελλάδας με την Κύπρο, την Αίγυπτο, το Μπαχρέιν, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα και την Ευρωπαϊκή Ένωση. Σε αυτήν, επαναλήφθηκε κατηγορηματικά ότι το τουρκολιβυκό μνημόνιο καταπατά το Διεθνές Δίκαιο, πλήττει τα κυριαρχικά δικαιώματα τρίτων παράκτιων κρατών (συμπεριλαμβανομένων των νησιών), στερείται νομικής βάσης και δεν παράγει κανένα απολύτως έννομο αποτέλεσμα.

Διαφωνίες και για τον εσωτερικό πολιτικό χάρτη της Λιβύης

Πέρα από τα ζητήματα εξωτερικής πολιτικής, έντονη τριβή υπήρξε και στο εσωτερικό πολιτικό σκέλος της απόφασης. Ο βασικός ρόλος της UNSMIL (όπως ορίζεται από το Ψήφισμα 2542/2020) παραμένει η διαμεσολάβηση για την προστασία των ανθρωπίνων δικαιωμάτων, το κράτος δικαίου, την τήρηση της εκεχειρίας και την προώθηση μιας συμπεριληπτικής πολιτικής διαδικασίας υπό την καθοδήγηση των ίδιων των Λίβυων.

Οι συζητήσεις εστίασαν στον βαθμό που θα έπρεπε να υιοθετηθεί η συμφωνία της 30ής Αυγούστου, η οποία προέκυψε μέσω του μηχανισμού «4+4» και αφορά τον εκλογικό νόμο και την αναδιάρθρωση της Ανώτατης Εθνικής Εκλογικής Επιτροπής.

Στο τελικό κείμενο χαιρετίζεται η βούληση για διεξαγωγή βουλευτικών και προεδρικών εκλογών μέσα στους επόμενους 24 μήνες, καθώς και η προσπάθεια δημιουργίας μιας ενιαίας εκτελεστικής αρχής και ενοποίησης των θεσμών. Παρ’ όλα αυτά, η Ρωσία και η Κίνα προέβαλαν επιφυλάξεις, τονίζοντας ότι η εν λόγω συμφωνία δεν αποτελεί Σύνταγμα και δεν χαίρει καθολικής αποδοχής από όλες τις φράξιες, ζητώντας ευρύτερη πολιτική διαδικασία χωρίς αποκλεισμούς. Την ίδια στιγμή, τα αφρικανικά κράτη εξέφρασαν τον φόβο ότι η απαίτηση για συγκρότηση ενιαίας κυβέρνησης ενδέχεται να μετατραπεί σε πρόσχημα και προαπαιτούμενο που θα καθυστερήσει περαιτέρω τις εκλογές.