Οι πέντε μεγάλες προκλήσεις που θα αντιμετωπίσει η νέα πολιτική ηγεσία στη Σερβία

Ωστόσο αυτό σε καμία περίπτωση δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν προκλήσεις τις οποίες θα πρέπει να αντιμετωπίσει η νέα ηγεσία της χώρας η οποία κανείς δεν ξέρει ποια ακριβώς θα είναι.

Κόσοβο

Η «Φοιτητική Λίστα» υποστηρίζει ότι το Κοσσυφοπέδιο, το οποίο κήρυξε την ανεξαρτησία του από το Βελιγράδι το 2008, παραμένει αναπόσπαστο τμήμα της Σερβίας. Κατά τη διάρκεια της προεκλογικής τους εκστρατείας, οι υποψήφιοι των φοιτητών δήλωσαν ότι το Κοσσυφοπέδιο αποτελεί προσωρινά κατεχόμενο έδαφος, το οποίο θα μπορούσε να επανενταχθεί στη Σερβία μέσω ειρηνικών μέσων, διπλωματίας και διαλόγου, όπως αναφέρει το Reuters.

Εστιάζουν στην αποτροπή της μαζικής αποχώρησης του σερβικού πληθυσμού από το βόρειο Κοσσυφοπέδιο, καθώς και στην ενίσχυση των θεσμών που χρηματοδοτούνται από τη Σερβία και λειτουργούν βάσει του σερβικού νομικού συστήματος, όπως αυτοί της υγείας και της εκπαίδευσης.

Επιδιώκουν την αυτόνομη λειτουργία των σερβικών κοινοτήτων στο Κοσσυφοπέδιο, απορρίπτοντας προηγούμενες συμφωνίες με την κυβέρνηση της Πρίστινα – η οποία ελέγχεται από την αλβανική εθνοτική πλειοψηφία – όπως εκείνες που αφορούν την ενέργεια, τις πινακίδες κυκλοφορίας των οχημάτων και τη χρήση του δηναρίου ως νομίσματος.

Τεταμένες σχέσεις με την Ε.Ε

Δεδομένου ότι οι ενταξιακές διαπραγματεύσεις της Σερβίας με την Ευρωπαϊκή Ένωση έχουν ουσιαστικά «παγώσει» λόγω της έλλειψης των απαραίτητων μεταρρυθμίσεων, η εκστρατεία της «Φοιτητικής Λίστας» (Student List) απέφυγε σκόπιμα τέτοια ζητήματα εξωτερικής πολιτικής που προκαλούν πόλωση.

Επιφανείς υποψήφιοι, μεταξύ των οποίων ο πρώην διοικητής της κεντρικής τράπεζας Ντέγιαν Σόσκιτς και ο καρδιολόγος Ιλία Σρντάνοβιτς, δήλωσαν ότι η κυβέρνηση πρέπει πρώτα να επικεντρωθεί σε εσωτερικές μεταρρυθμίσεις και να ολοκληρώσει όλες τις διαπραγματευτικές ενότητες με την ΕΕ, προτού ζητήσει από τους πολίτες να αποφανθούν οριστικά για την ένταξη της χώρας στο ευρωπαϊκό μπλοκ.

Η θέση της «Φοιτητικής Λίστας» όσον αφορά το Κοσσυφοπέδιο έρχεται επίσης σε αντίθεση με την προοπτική ένταξης στην ΕΕ, η οποία απαιτεί από το Βελιγράδι να εξομαλύνει τις σχέσεις του με την Πρίστινα.

Από την πλευρά της η πρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής, Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν, δήλωσε ότι η ΕΕ είναι έτοιμη να στηρίξει μεταρρυθμίσεις – μεταξύ άλλων στους τομείς του κράτους δικαίου και της ελευθερίας των μέσων ενημέρωσης – και να συνεργαστεί για την προώθηση του ευρωπαϊκού μέλλοντος της Σερβίας.

Οι σχέσεις με τη Ρωσία και οι αμερικανικές κυρώσεις

Η «Φοιτητική Λίστα» καλείται να διαχειριστεί ένα περίπλοκο πλέγμα ζητημάτων ενέργειας και εξωτερικής πολιτικής που αφορούν τη Ρωσία, παραδοσιακή σύμμαχο της Σερβίας. Οι εκπρόσωποι της κίνησης έχουν δηλώσει ότι δεν προτίθενται να ευθυγραμμιστούν με την ΕΕ επιβάλλοντας κυρώσεις στη Μόσχα για τον πόλεμο στην Ουκρανία.

Η νέα κυβέρνηση θα εξαρτάται από εξαιρέσεις στις αμερικανικές κυρώσεις, προκειμένου να διατηρήσει τις εισαγωγές αργού πετρελαίου, εν αναμονή της πώλησης του ρωσικού μεριδίου στην ενεργειακή εταιρεία NIS —η οποία διαχειρίζεται το μοναδικό διυλιστήριο πετρελαίου στη Σερβία— στον ουγγρικό όμιλο MOL.

Η ρωσική Gazprom αποτελεί επίσης τον μεγαλύτερο προμηθευτή φυσικού αερίου της Σερβίας, παρέχοντας περίπου 2,2 δισεκατομμύρια κυβικά μέτρα ετησίως σε τιμές χαμηλότερες από αυτές της αγοράς. Η «Φοιτητική Λίστα» (Student List) υποστήριξε ότι αυτή η ενεργειακή εξάρτηση δεν συνιστά γεωπολιτική ευθυγράμμιση, αλλά μια οξεία οικονομική εξάρτηση.

Οι επικεφαλής υποψήφιοι της «Φοιτητικής Λίστας» δήλωσαν ότι μια μελλοντική κυβέρνηση θα τερματίσει όλες τις εξαγωγές όπλων από τη Σερβία προς εμπόλεμες ζώνες, συμπεριλαμβανομένων των πωλήσεων σε δυτικούς μεσάζοντες που διοχετεύουν οπλισμό στην Ουκρανία. Ο Βούτσιτς είχε καλλιεργήσει ισχυρούς προσωπικούς δεσμούς τόσο με τον Ουκρανό πρόεδρο Βολοντίμιρ Ζελένσκι όσο και με τον Ρώσο Βλαντιμίρ Πούτιν.

Διαφθορά

Το πρόγραμμα της «Φοιτητικής Λίστας» κατά της διαφθοράς επικεντρώνεται σε θεσμικές μεταρρυθμίσεις, όπως η δημιουργία μιας ανεξάρτητης αστυνομικής μονάδας που θα λογοδοτεί στους εισαγγελείς -και όχι στο Υπουργείο Εσωτερικών – καθώς και στην απομάκρυνση αστυνομικών που συνδέονται με το οργανωμένο έγκλημα ή με τη βίαιη καταστολή διαδηλώσεων.

Επιδιώκουν την απαγόρευση διορισμού κομματικών στελεχών σε κρατικές επιχειρήσεις, προκρίνοντας αντ’ αυτού διαφανείς διαδικασίες προσλήψεων βάσει αξιοκρατίας. Η οικονομική λογοδοσία και ο δημοσιονομικός έλεγχος θα περιλαμβάνουν έναν αυστηρό νόμο περί ελέγχου της προέλευσης των περιουσιακών στοιχείων, ο οποίος θα επιτρέπει στο κράτος να ελέγχει, να κατάσχει και να επιστρέφει στον κρατικό προϋπολογισμό τον παράνομα αποκτηθέντα πλούτο αξιωματούχων.

Αξιωματούχοι που έχουν καταδικαστεί θα αποκλείονται από την άσκηση δημόσιου αξιώματος. Το πρόγραμμα των φοιτητών κατά της διαφθοράς προβλέπει επίσης δημόσιο έλεγχο όλων των μεγάλων συμβάσεων για κρατικές υποδομές, καθώς και τη σύσταση ανεξάρτητων εποπτικών οργάνων για τον περιορισμό της κακοδιαχείρισης δημόσιων πόρων.

Ο Βούτσιτς, το Σερβικό Προοδευτικό Κόμμα (SNS) και οι αρχές έχουν επανειλημμένα απορρίψει τις κατηγορίες περί καταστολής και διαφθοράς.

Οικονομία

Η οικονομία της Σερβίας είναι βαθιά συνδεδεμένη τόσο με την ευρωπαϊκή αγορά όσο και τις διεθνείς επενδυτικές ροές.

Το ΔΝΤ προβλέπει οικονομική ανάπτυξη για τη Σερβία της τάξης του 3% το 2026 και 4% το 2027. Ο πληθωρισμός τον Σεπτέμβριο διαμορφώθηκε στο 4,1% – σχεδόν διπλάσιος από το 2,2% του Αυγούστου – ενώ η κεντρική τράπεζα διατηρεί το βασικό επιτόκιο στο 5,75% από το 2024.

Το οικονομικό πρόγραμμα της «Φοιτητικής Λίστας» προτείνει μια στροφή στο αναπτυξιακό μοντέλο της Σερβίας: απομακρύνεται από τα κρατικά υποστηριζόμενα έργα υποδομής και τη φθηνή εργασία, εστιάζοντας αντ’ αυτού στην ασφάλεια της εγχώριας αγοράς και στα εργασιακά δικαιώματα.

Κεντρικό στοιχείο του σχεδίου αποτελεί μια εκστρατεία κατά των μονοπωλίων στο λιανεμπόριο, με στόχο τη μείωση των τιμών στα τρόφιμα, σε συνδυασμό με μια φορολογική μεταρρύθμιση που αυξάνει τη φορολογία για τους εύπορους πολίτες και τη μειώνει για τις ομάδες με χαμηλότερο εισόδημα.

Το κίνημα έχει δεσμευτεί να μειώσει δραστικά τη μέγιστη επιτρεπόμενη διάρκεια της προσωρινής απασχόλησης.

Η δημοσιονομική βιωσιμότητα θα βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε εξοικονομήσεις πόρων μέσω της καταπολέμησης της διαφθοράς και σε αυστηρό κρατικό έλεγχο. Οι κοινωνικές δαπάνες θα επικεντρωθούν στον περιορισμό της φυγής των νέων από τη χώρα, μέσω πρωτοβουλιών για προσιτή στέγαση που απευθύνονται σε νεαρά ζευγάρια, εκπαιδευτικούς και εργαζόμενους στον τομέα της υγείας, καθώς και μέσω της παροχής δωρεάν σχολικών εγχειριδίων και φθηνότερων, κρατικά επιδοτούμενων φαρμάκων.