Η Ελλάδα αναλαμβάνει την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ

Η Ελλάδα αναλαμβάνει από σήμερα την προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, για δεύτερη και τελευταία φορά κατά τη διετή θητεία της ως εκλεγμένο μέλος του οργάνου για την περίοδο 2025-2026. Η πρώτη ελληνική προεδρία είχε πραγματοποιηθεί τον Μάιο του 2025, ενώ η συμμετοχή της χώρας στο Συμβούλιο ολοκληρώνεται στις 31 Δεκεμβρίου. Την προεδρία θα ασκήσει η Μόνιμη Αντιπρόσωπος της Ελλάδας στον ΟΗΕ, πρέσβης Αγλαΐα Μπαλτά.

Η ανάληψη της προεδρίας πραγματοποιείται σε μια ιδιαίτερα κρίσιμη διεθνή συγκυρία. Πολλαπλές πολεμικές συγκρούσεις παραμένουν σε εξέλιξη, οι διαφωνίες μεταξύ των πέντε Μόνιμων Μελών του Συμβουλίου εξακολουθούν να είναι έντονες και η δυνατότητα του οργάνου να καταλήγει σε κοινές αποφάσεις δοκιμάζεται σε μια σειρά από διεθνείς κρίσεις.

Η προεδρία, πάντως, δεν παρέχει στη χώρα που την ασκεί τη δυνατότητα να επιβάλλει τη δική της πολιτική ή να καθορίζει μονομερώς τις αποφάσεις του Συμβουλίου. Ο εκάστοτε πρόεδρος συντονίζει τις συνεδριάσεις και τις κλειστές διαβουλεύσεις, εκπροσωπεί το Συμβούλιο και έχει την ευθύνη για τη διαχείριση του προγράμματος εργασιών και της καθημερινής του λειτουργίας, πάντα υπό την εξουσία και τη συμμετοχή των 15 μελών του.

Στο επίκεντρο ο πόλεμος στην Ουκρανία

Ένα από τα σημαντικότερα ζητήματα που θα βρεθούν ενώπιον του Συμβουλίου Ασφαλείας είναι ο πόλεμος στην Ουκρανία.

Κατά την τελευταία συνεδρίαση υψηλού επιπέδου του Συμβουλίου, στις 23 Σεπτεμβρίου, η αναπληρώτρια Γενική Γραμματέας του ΟΗΕ, Ρόζμαρι ΝτιΚάρλο, προειδοποίησε ότι η σύγκρουση εισέρχεται σε «επικίνδυνη νέα φάση». Όπως ανέφερε, οι επιθέσεις εντείνονται, οι απώλειες μεταξύ των αμάχων αυξάνονται και μεγαλώνει ο κίνδυνος επέκτασης της κρίσης στην ευρύτερη περιοχή.

Με βάση τα στοιχεία των Ηνωμένων Εθνών, κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026 ο αριθμός των αμάχων που σκοτώθηκαν ή τραυματίστηκαν στην Ουκρανία ήταν ήδη υψηλότερος από το σύνολο των απωλειών αμάχων για ολόκληρο το 2025.

Την ίδια στιγμή, ενισχύεται η ανησυχία για πιθανές επιθέσεις σε ενεργειακές υποδομές ενόψει του χειμώνα, αλλά και για περιστατικά που σημειώνονται κοντά σε διεθνή σύνορα και πυρηνικές εγκαταστάσεις.

Δύσκολη η κατάσταση στη Μέση Ανατολή

Ιδιαίτερα απαιτητικός αναμένεται να είναι και ο φάκελος της Μέσης Ανατολής.

Στη Γάζα, σχεδόν έναν χρόνο μετά την κατάπαυση του πυρός του Οκτωβρίου 2025, ο ΟΗΕ εξακολουθεί να χαρακτηρίζει την εκεχειρία εύθραυστη. Οι ισραηλινές επιθέσεις συνεχίζονται, ενώ οι ανθρωπιστικές και οικονομικές συνθήκες παραμένουν εξαιρετικά δύσκολες.

Παράλληλα, δεν έχει ολοκληρωθεί η εφαρμογή της απόφασης 2803 του Συμβουλίου Ασφαλείας, η οποία αφορά τις μεταβατικές ρυθμίσεις και την προσπάθεια ανάκαμψης της Γάζας.

Την ίδια ώρα, σύμφωνα με τον ΟΗΕ, η κατάσταση στη Δυτική Όχθη έχει επιδεινωθεί, με περισσότερα περιστατικά βίας, επέκταση των εποικισμών, εκτοπισμούς πληθυσμών και σοβαρή δημοσιονομική κρίση της Παλαιστινιακής Αρχής.

Στο προσκήνιο Ιράν και Στενά του Ορμούζ

Ιδιαίτερη σημασία για την ελληνική προεδρία ενδέχεται να αποκτήσει και η κρίση που αφορά το Ιράν και τα Στενά του Ορμούζ.

Στις 30 Σεπτεμβρίου, η Τεχεράνη επιβεβαίωσε ότι παρέλαβε, μέσω του Κατάρ, την απάντηση των ΗΠΑ στην τελευταία ιρανική πρόταση για αποκλιμάκωση. Κεντρικό ζήτημα στις συζητήσεις αποτελεί η επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ και η αποκατάσταση της ομαλής διεθνούς ναυσιπλοΐας.

Οι διαπραγματεύσεις εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν σημαντικές δυσκολίες, ενώ το Συμβούλιο Ασφαλείας καλείται ήδη να διαχειριστεί και την εφαρμογή των κυρώσεων που επανήλθαν σε ισχύ το 2025 και παρακολουθούνται από την Επιτροπή 1737.

Η διασύνδεση του πυρηνικού προγράμματος του Ιράν, των κυρώσεων, της περιφερειακής ασφάλειας και της ελευθερίας της ναυσιπλοΐας καθιστά την υπόθεση έναν από τους πιο σύνθετους φακέλους που ενδέχεται να βρεθούν στην ατζέντα της ελληνικής προεδρίας.

Σουδάν και Αϊτή παραμένουν στην ατζέντα

Παράλληλα, το Συμβούλιο Ασφαλείας θα συνεχίσει να αντιμετωπίζει και άλλες παρατεταμένες κρίσεις.

Στο Σουδάν, οι συγκρούσεις μεταξύ των ενόπλων δυνάμεων και των RSF συνεχίζονται, ενώ έχουν αυξηθεί και οι επιθέσεις με drones.

Στην Αϊτή, η ένοπλη βία έχει οδηγήσει στον εκτοπισμό σχεδόν 1,5 εκατομμυρίου ανθρώπων. Μάλιστα, στις 29 Σεπτεμβρίου το Συμβούλιο αποφάσισε την παράταση για ακόμη έξι μήνες της εντολής της διεθνούς δύναμης που επιχειρεί κατά των ένοπλων συμμοριών, καθώς η χώρα οδεύει προς τις προγραμματισμένες εκλογές του Δεκεμβρίου.

Η διαδικασία για τον νέο Γενικό Γραμματέα

Ο Οκτώβριος αποκτά, ωστόσο, ιδιαίτερη θεσμική σημασία για την Ελλάδα και λόγω της διαδικασίας επιλογής του επόμενου Γενικού Γραμματέα του ΟΗΕ.

Η διαδικασία βρίσκεται πλέον σε κομβικό στάδιο στο Συμβούλιο Ασφαλείας. Κατά την τέταρτη άτυπη ψηφοφορία, που πραγματοποιήθηκε στις 29 Σεπτεμβρίου, η Ρεμπέκα Γκρίνσπαν από την Κόστα Ρίκα έλαβε 10 ψήφους «ενθάρρυνσης», τρεις «αποθάρρυνσης» και δύο «χωρίς γνώμη», διατηρώντας την πρώτη θέση. Η διαδικασία, ωστόσο, παραμένει ανοικτή και δεν έχει επιτευχθεί ακόμη τελική συμφωνία.

Η επιλογή του διαδόχου του Αντόνιο Γκουτέρες θα μπορούσε να αποτελέσει ένα από τα σημαντικότερα θεσμικά γεγονότα της ελληνικής προεδρίας, εφόσον υπάρξει συμφωνία μέσα στον Οκτώβριο.

Σύμφωνα με το άρθρο 97 του Χάρτη των Ηνωμένων Εθνών, ο Γενικός Γραμματέας διορίζεται από τη Γενική Συνέλευση έπειτα από σύσταση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Για να προχωρήσει η διαδικασία απαιτείται, μεταξύ άλλων, να μην υπάρξει αντίθεση από κάποιο από τα πέντε Μόνιμα Μέλη που διαθέτουν δικαίωμα βέτο.

Εφόσον επιτευχθεί η απαιτούμενη συναίνεση, το Συμβούλιο θα μπορούσε να λάβει την απόφαση για τον νέο Γενικό Γραμματέα υπό την ελληνική προεδρία.

Ένας κρίσιμος Οκτώβριος για την ελληνική διπλωματία

Για την Ελλάδα, ο Οκτώβριος δεν αποτελεί απλώς έναν ακόμη μήνα στην προεδρία του Συμβουλίου Ασφαλείας. Συμπίπτει με μια περίοδο κατά την οποία το κορυφαίο όργανο του ΟΗΕ για τη διεθνή ειρήνη και ασφάλεια καλείται να διαχειριστεί πολέμους και κρίσεις με ευρύτερες διεθνείς επιπτώσεις, ενώ παράλληλα ενδέχεται να κληθεί να αποφασίσει για το πρόσωπο που θα αναλάβει την ηγεσία του Οργανισμού από την 1η Ιανουαρίου 2027.

Το βάρος για την ελληνική διπλωματία θα είναι επομένως κυρίως θεσμικό: η διαχείριση ενός ιδιαίτερα απαιτητικού μήνα, η διευκόλυνση του διαλόγου μεταξύ των 15 μελών του Συμβουλίου και η διατήρηση της ομαλής λειτουργίας του, σε μια περίοδο όπου οι γεωπολιτικές αντιπαραθέσεις εξακολουθούν να είναι έντονες.