ΕΕ: Ανοιγμα της ενιαίας αγοράς στις υποψήφιες χώρες πριν από την πλήρη ένταξη

Οι Βρυξέλλες εξετάζουν μια ριζική αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο η Ευρωπαϊκή Ενωση προσεγγίζει τις χώρες που επιδιώκουν την ένταξή τους, προσφέροντάς τους σταδιακή πρόσβαση στα οικονομικά οφέλη της ενιαίας αγοράς πριν ακόμη ολοκληρωθεί η ενταξιακή διαδικασία.

Σύμφωνα με προσχέδιο πρότασης της Ευρωπαϊκής Επιτροπής που περιήλθε στην κατοχή του Politico, οι υποψήφιες χώρες θα μπορούσαν να έχουν «σταδιακή ενσωμάτωση» στην ενιαία αγορά, με πρόσβαση σε εμπόριο, ερευνητικά προγράμματα και ευρύτερη βιομηχανική συνεργασία.

Η πρόταση, σύμφωνα με το Politico, εντάσσεται σε μια ευρύτερη επανεξέταση της πολιτικής διεύρυνσης της ΕΕ, την οποία έχει αναλάβει ο Αλεξάντρ Ανταμ, κορυφαίος σύμβουλος της προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν και πρώην συνεργάτης του γάλλου προέδρου Εμανουέλ Μακρόν.

Η βασική φιλοσοφία του σχεδίου είναι ότι οι υποψήφιες χώρες δεν θα πρέπει πλέον να περιμένουν μέχρι την πλήρη ένταξή τους για να αποκτήσουν πρόσβαση στα οικονομικά οφέλη της ΕΕ. Αντίθετα, η οικονομική ενσωμάτωση θα προχωρά παράλληλα με τις μεταρρυθμίσεις που απαιτούνται για την ένταξη.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή χαρακτηρίζει την ενιαία αγορά «πρώτη προτεραιότητα για την οικονομική σύγκλιση», ενώ, όπως αναφέρει το έγγραφο που επικαλείται το Politico, η έγκαιρη ενσωμάτωση θα μπορούσε να δημιουργήσει ευκαιρίες για τις ευρωπαϊκές επιχειρήσεις, να ενισχύσει τις ευρωπαϊκές αλυσίδες αξίας και να περιορίσει στρατηγικές εξαρτήσεις.

Ωστόσο, τα οφέλη δεν θα παρέχονται χωρίς όρους.

Η πρόσβαση στην ενιαία αγορά και σε ευαίσθητους τομείς θα συνδέεται με την ευθυγράμμιση των υποψήφιων χωρών με τις στρατηγικές προτεραιότητες της ΕΕ. Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται στον έλεγχο των επενδύσεων, στους περιορισμούς των εξαγωγών, στην εφαρμογή των κυρώσεων και στην προστασία ευαίσθητων τεχνολογιών.

Μεταξύ των τομέων στους οποίους εξετάζεται στενότερη συνεργασία περιλαμβάνονται οι ημιαγωγοί, οι κβαντικές τεχνολογίες, η βιοτεχνολογία, η Τεχνητή Νοημοσύνη και το Διάστημα.

Το σχέδιο προβλέπει, επομένως, μια στενότερη σύνδεση μεταξύ οικονομικής ενσωμάτωσης και γεωπολιτικής ευθυγράμμισης. Η πρόσβαση θα μπορεί να περιορίζεται όταν μια χώρα δεν πληροί τις προϋποθέσεις που σχετίζονται με την ασφάλεια των υποδομών, τις αλυσίδες εφοδιασμού ή την προστασία κρίσιμων τεχνολογιών.

Στο επίκεντρο τα Δυτικά Βαλκάνια

Η προτεινόμενη αλλαγή αποκτά ιδιαίτερη σημασία για τα Δυτικά Βαλκάνια, όπου αρκετές χώρες περιμένουν εδώ και χρόνια να προχωρήσει η ευρωπαϊκή τους προοπτική.

Οπως αναφέρει το Politico, η Ουκρανία, η Μολδαβία, η Αλβανία και το Μαυροβούνιο αναμένεται να λάβουν «οδικούς χάρτες» που θα αποσκοπούν στην επιτάχυνση της διαδικασίας ένταξης. Αντίθετα, η Βόρεια Μακεδονία, το Κοσσυφοπέδιο, η Βοσνία – Ερζεγοβίνη, η Σερβία και η Τουρκία βρίσκονται αντιμέτωπες με πιο παρατεταμένες διαδικασίες, γεγονός που, σύμφωνα με το ρεπορτάζ , εντείνει τις ανησυχίες στις Βρυξέλλες για την απομάκρυνσή τους από την ευρωπαϊκή πορεία και την ενίσχυση των δεσμών τους με τη Ρωσία ή την Κίνα.

Η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν πραγματοποιεί περιοδεία στα Δυτικά Βαλκάνια, με σταθμούς την Αλβανία, το Κοσσυφοπέδιο και τη Βόρεια Μακεδονία, σε μια συγκυρία κατά την οποία η Επιτροπή επιχειρεί να δώσει νέο περιεχόμενο στην πολιτική διεύρυνσης.

Μιλώντας στο Politico, ο πρωθυπουργός του Κοσσυφοπεδίου, Αλμπιν Κούρτι τάχθηκε υπέρ της σταδιακής ενσωμάτωσης, υπογραμμίζοντας την ανάγκη για μεγαλύτερη πρόσβαση στην ενιαία αγορά, ευρωπαϊκή χρηματοδότηση και κοινά προγράμματα στους τομείς της ενέργειας, της ψηφιοποίησης, της έρευνας, της εκπαίδευσης και των υποδομών.

Παράλληλα, τόνισε ότι η σταδιακή ενσωμάτωση θα πρέπει να αποτελεί διαδρομή προς την πλήρη ένταξη και όχι να λειτουργεί ως παράλληλη διαδικασία ή υποκατάστατό της.

Οι όροι και η «αναστρεψιμότητα»

Η πλήρης ένταξη παραμένει ο τελικός στόχος της διαδικασίας. Ωστόσο, η Επιτροπή επισημαίνει ότι η ενταξιακή πορεία απαιτεί χρόνο, καθώς οι υποψήφιες χώρες πρέπει να ολοκληρώσουν εκτεταμένες μεταρρυθμίσεις και να αποδείξουν ότι αυτές έχουν μόνιμο χαρακτήρα.

Τα οικονομικά οφέλη της σταδιακής ενσωμάτωσης θα μπορούν, πάντως, να ανασταλούν ή να αποσυρθούν εάν μια χώρα δεν τηρεί τις υποχρεώσεις της.

Η πρόβλεψη αυτή αποτελεί βασικό στοιχείο του νέου μοντέλου: η πρόσβαση στην ενιαία αγορά δεν θα θεωρείται δεδομένη, αλλά θα συνδέεται με συγκεκριμένες προϋποθέσεις και θα μπορεί να αναθεωρείται.

Η συζήτηση για τη διεύρυνση συνδέεται παράλληλα με τον προβληματισμό στο εσωτερικό της ΕΕ για το πώς θα διασφαλίζεται ότι τα νέα μέλη θα συνεχίζουν να τηρούν τις ευρωπαϊκές αρχές και μετά την ένταξή τους.

Το προσχέδιο αναφέρεται στην ανάγκη να μην περιορίζεται η διαδικασία στην τυπική υιοθέτηση της ευρωπαϊκής νομοθεσίας. Οι θεσμοί θα πρέπει να λειτουργούν στην πράξη και οι μεταρρυθμίσεις να έχουν διάρκεια.

Η εμπειρία της Ουγγαρίας επί πρωθυπουργίας Βίκτορ Ορμπαν έχει ενισχύσει αυτές τις ανησυχίες, καθώς η Βουδαπέστη έχει χρησιμοποιήσει το δικαίωμα βέτο σε κρίσιμες ευρωπαϊκές αποφάσεις που αφορούν τη Ρωσία και τη στήριξη προς την Ουκρανία.

Αλλαγές και στην ίδια την ΕΕ

Η διεύρυνση, ωστόσο, δεν θα απαιτήσει προσαρμογές μόνο από τις υποψήφιες χώρες. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή εξετάζει τρόπους ώστε μια μεγαλύτερη ΕΕ να μπορεί να λαμβάνει αποφάσεις αποτελεσματικότερα και να περιορίζεται ο κίνδυνος μπλοκαρίσματος από μεμονωμένα κράτη-μέλη.

Στο προσχέδιο γίνεται ειδική αναφορά στη δυνατότητα ευρύτερης αξιοποίησης των λεγόμενων «passerelle clauses», οι οποίες επιτρέπουν, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, τη μετάβαση από την ομοφωνία στη λήψη αποφάσεων με ειδική πλειοψηφία.

Η χρήση τους θα μπορούσε να εξεταστεί σε ζητήματα όπως οι κυρώσεις, οι αντιδράσεις σε κρίσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η ανάπτυξη πολιτικών αποστολών σε περιοχές συγκρούσεων. Το σχέδιο αναμένεται να παρουσιαστεί στους κορυφαίους αξιωματούχους της ΕΕ στις 6 Οκτωβρίου, μετά την επιστροφή της φον ντερ Λάιεν από τα Δυτικά Βαλκάνια.

Στη συνέχεια, οι ευρωπαίοι ηγέτες αναμένεται να συζητήσουν το μέλλον της διεύρυνσης στη Σύνοδο Κορυφής των Βρυξελλών, στις 15 Οκτωβρίου.

Οπως έχει δηλώσει η επίτροπος Διεύρυνσης της ΕΕ Μάρτα Κος, οι νέες προτάσεις και η πολιτική στήριξη από τις κυβερνήσεις των κρατών-μελών δημιουργούν τις προϋποθέσεις για ένα «φθινόπωρο διεύρυνσης».

Εφόσον προχωρήσει, το νέο μοντέλο θα σηματοδοτήσει μια ουσιαστική μετατόπιση στην πολιτική της ΕΕ: από ένα σύστημα στο οποίο τα περισσότερα οικονομικά οφέλη παρέχονται μετά την πλήρη ένταξη, σε μια σταδιακή διαδικασία ενσωμάτωσης, όπου η πρόσβαση στην ευρωπαϊκή οικονομία θα διευρύνεται παράλληλα με την πρόοδο των μεταρρυθμίσεων και τη στρατηγική ευθυγράμμιση κάθε υποψήφιας χώρας.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google