Το χρονικό μιας διεκδίκησης: Ο δρόμος για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα

Τι ειρωνεία! Το Ηνωμένο Βασίλειο αναγκάζεται να θυμηθεί ότι τα εθνικά κειμήλια έχουν πατρίδα. Η απόφαση της Γαλλίας να δανείσει στο Ηνωμένο Βασίλειο την ιστορική Ταπισερί της Μπαγιέ επαναφέρει στο προσκήνιο, με τον πιο απρόσμενο τρόπο, το αίτημα για την επανένωση των Γλυπτών του Παρθενώνα.

Σε άρθρο-παρέμβαση που δημοσιεύεται σήμερα στον Guardian, ο πρωθυπουργός Κυριάκος Μητσοτάκης αξιοποιεί το γαλλικό παράδειγμα για να αναδείξει την παραδοξότητα της βρετανικής στάσης: «Όπως κανείς δεν θα διανοούνταν να τεμαχίσει την Ταπισερί για να εκθέσει τη μισή στο Λονδίνο, έτσι και ένα διαμελισμένο μνημείο παγκόσμιας κληρονομιάς δεν μπορεί να προσφέρεται σε δόσεις».

Η παρέμβαση αυτή έρχεται να προστεθεί σε μια μακρά αλυσίδα διπλωματικών σταθμών – από την αφαίρεση του 1801 και την εμβληματική διεθνή εκστρατεία της Μελίνας Μερκούρη τη δεκαετία του ’80, μέχρι το διπλωματικό επεισόδιο του 2023 με τον Ρίσι Σούνακ.

Παρά τις παρασκηνιακές διαπραγματεύσεις των τελευταίων ετών, η Αθήνα ξεκαθαρίζει εκ νέου την «κόκκινη γραμμή» της: καμία φόρμουλα «δανεισμού» δεν πρόκειται να γίνει αποδεκτή αν αυτή συνεπάγεται την αναγνώριση της βρετανικής κυριότητας πάνω στα αριστουργήματα του Φειδία.

Με αφορμή το άρθρο του Πρωθυπουργού, ακολουθεί ένα σύντομο χρονικό με τους βασικούς σταθμούς της υπόθεσης των Γλυπτών του Παρθενώνα:

1801-1804: Η αφαίρεση των Γλυπτών από τον Λόρδο Έλγιν

Ο Thomas Bruce, 7ος Λόρδος του Έλγιν και πρέσβης της Βρετανίας στην Οθωμανική Αυτοκρατορία, αποσπά το 50% σχεδόν του γλυπτού διακόσμου του Παρθενώνα (ζωφόρο, μετόπες, αετώματα) καθώς και μία Καρυάτιδα. Η αφαίρεση έγινε με αμφισβητούμενης νομιμότητας οθωμανικό «φιρμάνι», προκαλώντας ζημιές στο ίδιο το μνημείο.

Ο μόνος που θα μπορούσε να δώσει ένα τέτοιο φιρμάνι ήταν ο Σουλτάνος. Αυτό δεν συνέβη ποτέ. Σε αντίθεση, λοιπόν με τις αξιώσεις των Βρετανών, τα γλυπτά δεν «αποκτήθηκαν νόμιμα», αλλά κλάπηκαν.

1816: Πώληση στο Βρετανικό Μουσείο

Λόγω οικονομικών προβλημάτων του Έλγιν, το Βρετανικό Κοινοβούλιο αγοράζει τη συλλογή έναντι 35.000 λιρών, λιγότερο από τα μισά χρήματα από όσα είχε ξοδέψει ο ίδιος για να τα κλέψει. Τα Γλυπτά μεταβιβάζονται στο Βρετανικό Μουσείο, όπου εκτίθενται έως σήμερα.