Νέα ένταση για τα σύνορα στις σχέσεις Ινδίας – Κίνας

Για δεκαετίες η Ινδία αρνείται να αναγνωρίσει τη συνοριακή συμφωνία μεταξύ Πακιστάν και Κίνας σε μια αμφισβητούμενη περιοχή των Ιμαλαΐων, την οποία το Νέο Δελχί θεωρεί τμήμα της επικράτειάς του.

Οπως αναφέρεται σε δημοσίευμα του BBC την περασμένη εβδομάδα, Πακιστάν και Κίνα ενεργοποίησαν επισήμως έναν μηχανισμό για τα κοινά τους σύνορα σε απομακρυσμένο τμήμα της ορεινής περιοχής, προκαλώντας την έντονη αντίδραση της Ινδίας.

Οι δύο χώρες υπέγραψαν την Κοινή Επιτροπή Συνόρων Πακιστάν – Κίνας, μια συμφωνία που το Ισλαμαμπάντ χαρακτήρισε «σημαντικό ορόσημο» για την ενίσχυση της συνεργασίας στη διαχείριση των συνόρων, το εμπόριο και τη συνδεσιμότητα μεταξύ των δύο περιφερειακών αντιπάλων της Ινδίας.

Το Νέο Δελχί απέρριψε την κίνηση, υποστηρίζοντας ότι δεν έχει καμία νομική βάση, και δεν αναγνωρίζει σύνορα μεταξύ Πακιστάν και Κίνας, καθώς βρίσκονται σε έδαφος που θεωρεί ινδικό.

Η ανακοίνωση έρχεται σε μια ιδιαίτερα ευαίσθητη συγκυρία. Ινδία και Κίνα επιχειρούν να σταθεροποιήσουν τις σχέσεις τους έπειτα από χρόνια στρατιωτικών εντάσεων κατά μήκος της Γραμμής Πραγματικού Ελέγχου (LAC), της αμφισβητούμενης γραμμής που χωρίζει τις δυνάμεις των δύο χωρών σε μεγάλο μέρος των Ιμαλαΐων. Την ίδια ώρα Πεκίνο και Ισλαμαμπάντ ενισχύουν τη συνεργασία τους σε γειτονικό τμήμα των συνόρων, το οποίο επίσης διεκδικεί η Ινδία.

«Δεν υπάρχει σύνορο μεταξύ Πακιστάν και Κίνας. Απορρίπτουμε τη λεγόμενη Κοινή Επιτροπή, η οποία στερείται οποιασδήποτε νομικής βάσης», δήλωσε ο εκπρόσωπος του ινδικού υπουργείου Εξωτερικών Ραντίρ Τζαϊσουάλ.

Η επιτροπή αφορά τα σύνορα Πακιστάν-Κίνας, συμπεριλαμβανομένης της κοιλάδας Σακσγκάμ, μιας έκτασης περίπου 5.180 τετραγωνικών χιλιομέτρων την οποία το Πακιστάν παραχώρησε στην Κίνα το 1963, αλλά η Ινδία θεωρεί τμήμα της επικράτειάς της στο Λαντάκ.

Σύμφωνα με την ινδική πλευρά, η περιοχή ανήκε στο πρώην πριγκιπάτο του Τζαμού και Κασμίρ και καταλήφθηκε παράνομα από το Πακιστάν, προτού παραχωρηθεί στην Κίνα. Η ινδική κυβέρνηση ουδέποτε αναγνώρισε τη σχετική συμφωνία, την οποία θεωρεί παράνομη και άκυρη.

Αυτό το ιστορικό εξηγεί και την ιδιαίτερη ευαισθησία της ανακοίνωσης. «Το Πακιστάν δεν έχει καμία αρμοδιότητα να συνάπτει συμφωνίες που αφορούν ινδικό έδαφος υπό παράνομη και βίαιη κατοχή», ανέφερε το ινδικό υπουργείο Εξωτερικών.

Το Πακιστάν, από την πλευρά του, υποστηρίζει ότι το Τζαμού και Κασμίρ παραμένει αμφισβητούμενη περιοχή, ως εκ τούτου η Ινδία δεν έχει δικαίωμα να αμφισβητεί τη συνοριακή συμφωνία του 1963 με την Κίνα. Το Ισλαμαμπάντ θεωρεί τη συμφωνία απολύτως έγκυρη.

Ο Τζάμπιν Τζέικομπ, καθηγητής στο Τμήμα Διεθνών Σχέσεων και Σπουδών Διακυβέρνησης του Πανεπιστημίου Shiv Nadar στο Δελχί, εκτιμά ότι η τελευταία εξέλιξη αποτελεί περισσότερο την επανενεργοποίηση ενός παλαιότερου μηχανισμού παρά μια εντελώς νέα συμφωνία. «Η κοινή επιτροπή συνόρων προβλέπεται από τη συμφωνία Κίνας-Πακιστάν του 1963. Το μόνο ζήτημα είναι ο χρόνος ενεργοποίησής της», δήλωσε στο BBC.

Κατά τον ίδιο η συγκυρία μπορεί να συνδέεται με την ευρύτερη προσπάθεια της Κίνας να οριοθετήσει τα σύνορά της, αλλά και με την επιθυμία να θεσμοθετήσει τις ανταλλαγές και τις μετακινήσεις σε μια ιδιαίτερα δύσκολη περιοχή. Ο Τζέικομπ σημειώνει ότι η εξέλιξη αποτελεί λόγο ανησυχίας για την Ινδία, επισημαίνοντας παράλληλα ότι φαίνεται να αγνοεί μια πρόβλεψη της ίδιας της συμφωνίας του 1963. Το άρθρο 6 προέβλεπε την επαναδιαπραγμάτευση της συμφωνίας μετά την επίλυση της διαφοράς για το Κασμίρ με τη χώρα που θα έλεγχε τελικά την περιοχή, σύμφωνα με τον ίδιο.

Για την Ινδία, πρόσθεσε, το πρόβλημα επιτείνεται από το διεθνές περιβάλλον ενημέρωσης. Ο Τζέικομπ υποστηρίζει ότι η μεγαλύτερη παρουσία της Κίνας στα διεθνή μέσα και στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης επιτρέπει στο Πεκίνο να προβάλλει ευρύτερα τη δική του εκδοχή και τους δικούς του χάρτες, ενώ η Ινδία δυσκολεύεται να μεταφέρει τη δική της θέση με την ίδια αποτελεσματικότητα.

Η εξέλιξη, πάντως, έχει και μια σαφή πρακτική διάσταση. Πακιστάν και Κίνα διαθέτουν ήδη εκτεταμένες υποδομές και δίκτυα συνδεσιμότητας στην περιοχή, μεταξύ άλλων μέσω του Οικονομικού Διαδρόμου Κίνας-Πακιστάν (CPEC) και της οδού Καρακορούμ.

Ο Χουσέιν Χακάνι, πρώην πρεσβευτής του Πακιστάν στις ΗΠΑ και σήμερα ανώτερος συνεργάτης στη Διπλωματική Ακαδημία Ανουάρ Γκαργκάς και στο Hudson Institute, χαρακτηρίζει τη νέα επιτροπή τόσο πρακτικό όσο και πολιτικό εργαλείο. «Είναι ένας συνδυασμός και των δύο», δήλωσε στο BBC. Οπως εξήγησε, ο μηχανισμός αποσκοπεί στην ενίσχυση της συνεργασίας για τα σύνορα, στην αποτροπή παράνομων διελεύσεων και στην προστασία των στρατηγικών υποδομών που συνδέονται με το CPEC.

Παράλληλα, σύμφωνα με τον Χακάνι, αποτελεί μήνυμα προς την Ινδία ότι το Πεκίνο εξακολουθεί να αντιμετωπίζει το ζήτημα του Κασμίρ μέσα από την οπτική του Πακιστάν. «Η Κίνα ουδέποτε αποδέχθηκε τη θέση της Ινδίας για το Κασμίρ και βλέπει το Γκιλγκίτ-Μπαλτιστάν μέσα από την πακιστανική, και όχι την ινδική οπτική», υπογράμμισε αναφερόμενος στην περιοχή του Κασμίρ, που διοικείται από το Πακιστάν, συνορεύει με την Κίνα και διεκδικείται από την Ινδία.

Ο Χακάνι σημείωσε ότι η στάση του Ισλαμαμπάντ έχει επίσης εξελιχθεί μετά τις αλλαγές που προώθησε η Ινδία στο τμήμα του Κασμίρ που ελέγχει, μεταξύ άλλων την κατάργηση του Αρθρου 370. Το Πακιστάν εξακολουθεί να υποστηρίζει ότι το τελικό καθεστώς του Τζαμού και Κασμίρ δεν έχει ακόμη αποφασιστεί, θεωρεί όμως ότι δεν υπάρχει λόγος να μη θεσμοθετήσει μια κατάσταση που, όπως υποστηρίζει, υφίσταται de facto με την Κίνα από το 1963.

Για το Πεκίνο η εξέλιξη εντάσσεται σε μια ευρύτερη στρατηγική αξιοποίησης των σχέσεων με γειτονικές χώρες για τη διαχείριση και την προβολή της στάσης του απέναντι στην Ινδία. Ο Χακάνι εκτιμά ότι η διαβεβαίωση προς το Πακιστάν για το Κασμίρ έχει στρατηγική και γεωπολιτική αξία για την Κίνα. Σε στρατηγικό επίπεδο ενισχύει περαιτέρω τους δεσμούς των δύο χωρών, ενώ σε γεωπολιτικό επίπεδο υπενθυμίζει στην Ινδία την πιθανότητα ενός ταυτόχρονου μετώπου από την Κίνα και το Πακιστάν.

Σημαντικός θεωρείται και ο χρόνος της ανακοίνωσης. Ο Χακάνι εκτιμά ότι η απόφαση για την ενεργοποίηση της επιτροπής είχε ληφθεί αρκετό καιρό νωρίτερα, καθώς, όπως σημειώνει, το Πεκίνο σχεδιάζει συνήθως τις κινήσεις του μήνες ή ακόμη και χρόνια πριν.

Κατά την εκτίμησή του η δημοσιοποίηση της απόφασης μετά το πρόσφατο ταξίδι του προέδρου Σι Τζινπίνγκ στη σύνοδο των BRICS είχε ως στόχο να στείλει μήνυμα στήριξης στο Πακιστάν, αλλά και να υπενθυμίσει στην Ινδία ότι η πολυμερής συνεργασία με το Πεκίνο δεν σημαίνει αλλαγή της κινεζικής προσέγγισης για τη Νότια Ασία.

Ο Τζέικομπ, ωστόσο, προειδοποιεί ότι δεν πρέπει κάθε πτυχή της εξέλιξης να ερμηνεύεται ως άμεση στρατιωτική κίνηση κατά της Ινδίας. «Προς το παρόν δεν υπάρχουν άμεσες ή εμφανείς επιπτώσεις για τη LAC», ανέφερε.

Ετσι, η σημασία της συμφωνίας φαίνεται να βρίσκεται λιγότερο σε μια άμεση αλλαγή επί του αμφισβητούμενου συνόρου στα Ιμαλάια και περισσότερο στη σταδιακή θεσμοθέτηση ρυθμίσεων που η Ινδία απορρίπτει διαχρονικά.

Η θέση της Ινδίας, όπως επανέλαβε ο Τζαϊσουάλ, παραμένει «σαφής και συνεπής»: κάθε προσπάθεια νομιμοποίησης αυτού που το Νέο Δελχί θεωρεί παράνομη κατοχή ινδικού εδάφους είναι απαράδεκτη και δεν επηρεάζει την ινδική κυριαρχία.

Ο Χακάνι, πάντως, θεωρεί ότι η διαφωνία μεταξύ Ινδίας και Κίνας υπερβαίνει το ζήτημα της χάραξης των συνόρων. «Η βασική διαφωνία μεταξύ Ινδίας και Κίνας για τα σύνορα είναι γεωστρατηγική και όχι χαρτογραφική», είπε, επισημαίνοντας ότι τα περιθώρια που αφήνουν οι συνοριακές διαπραγματεύσεις και οι μηχανισμοί διαχείρισης των συνόρων είναι, ως εκ τούτου, περιορισμένα.

Το Πακιστάν, πρόσθεσε, παραμένει για την Κίνα ένας «δευτερεύων παράγοντας αποτροπής απέναντι στην Ινδία» και η κινεζική συνεργασία με το Ισλαμαμπάντ αναμένεται να συνεχίσει να μεταφέρει αυτό το μήνυμα στο Νέο Δελχί.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google