Πέθανε σε ηλικία 103 ετών η Μαργαρίτα Παπανδρέου

Έφυγε από τη ζωή σε ηλικία 102 ετών η Μαργαρίτα Τσαντ-Παπανδρέου, μία από τις πλέον αναγνωρίσιμες γυναίκες της μεταπολεμικής πολιτικής και κοινωνικής ζωής της Ελλάδας.

Η είδηση του θανάτου της έγινε γνωστή το πρωί της Παρασκευής 18 Σεπτεμβρίου 2026. Η Μαργαρίτα Παπανδρέου, Αμερικανίδα στην καταγωγή και Ελληνίδα στην πολιτική και κοινωνική της διαδρομή, συνδέθηκε για σχεδόν τέσσερις δεκαετίες με τον Ανδρέα Παπανδρέου, ενώ υπήρξε μητέρα τεσσάρων παιδιών, μεταξύ των οποίων ο πρώην πρωθυπουργός Γιώργος Παπανδρέου και ο Νίκος Παπανδρέου.

Όμως η Μαργαρίτα Παπανδρέου δεν έμεινε στην Ιστορία απλώς ως «η σύζυγος του Ανδρέα». Η ίδια δημιούργησε τη δική της πολιτική και κοινωνική διαδρομή, με επίκεντρο τα δικαιώματα των γυναικών και την ειρήνη.

Από το Ιλινόι στην Ελλάδα

Η Μαργαρίτα Τσαντ γεννήθηκε στις 30 Σεπτεμβρίου 1923 στο Όουκ Παρκ του Ιλινόι, ως μεγαλύτερη από πέντε αδελφές.

Αρχικά σπούδασε δημοσιογραφία και στη συνέχεια πραγματοποίησε μεταπτυχιακές σπουδές στη Δημόσια Υγεία στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα. Εκεί, στα τέλη της δεκαετίας του 1940, γνώρισε τον Ανδρέα Παπανδρέου.

Η γνωριμία τους, όπως η ίδια είχε περιγράψει σε συνεντεύξεις της, έγινε σε αίθουσα αναμονής οδοντιατρείου στη Μινεάπολη. Η σχέση τους εξελίχθηκε σε γάμο και το ζευγάρι απέκτησε τέσσερα παιδιά: τον Γιώργο, τη Σοφία, τον Νίκο και τον Αντρίκο Παπανδρέου.

Παντρεύτηκαν με πολιτικό γάμο στο Ρίνο της Νεβάδα, στις 30 Αυγούστου 1951. Τα πρώτα χρόνια της κοινής τους ζωής τα πέρασαν στις Ηνωμένες Πολιτείες, ενώ ο Ανδρέας Παπανδρέου ακολούθησε ακαδημαϊκή καριέρα.

Η οικογένεια εγκαταστάθηκε μόνιμα στην Ελλάδα το 1961.

Η χούντα, η εξορία και ο αγώνας για τον Ανδρέα

Η ζωή της οικογένειας άλλαξε δραματικά μετά την επιβολή της δικτατορίας των συνταγματαρχών το 1967.

Ο Ανδρέας Παπανδρέου συνελήφθη από το καθεστώς και η Μαργαρίτα κινητοποιήθηκε για την απελευθέρωσή του. Μετά την αποφυλάκισή του, η οικογένεια έφυγε από την Ελλάδα και εγκαταστάθηκε αρχικά στη Σουηδία και στη συνέχεια στον Καναδά.

Η περίοδος της εξορίας αποτέλεσε μία από τις πιο δύσκολες φάσεις της ζωής της. Παράλληλα, η Μαργαρίτα άρχισε να αποκτά ολοένα και πιο ενεργό ρόλο σε ζητήματα που αφορούσαν τις γυναίκες, την κοινωνική ισότητα και την ειρήνη.

Η δική της μάχη για τα δικαιώματα των γυναικών

Το 1976 ίδρυσε την Ένωση Γυναικών Ελλάδας (ΕΓΕ), της οποίας διετέλεσε πρόεδρος για οκτώ χρόνια.

Η δράση της συνδέθηκε με σημαντικές κοινωνικές και θεσμικές αλλαγές που πραγματοποιήθηκαν στην Ελλάδα κατά τη δεκαετία του 1980. Μεταξύ άλλων, η ίδια και η ΕΓΕ συμμετείχαν ενεργά στη συζήτηση και προώθηση θεμάτων που αφορούσαν την κατάργηση της προίκας, την ισότητα των συζύγων, το οικογενειακό δίκαιο, το πολιτικό γάμο και τα δικαιώματα των γυναικών.

Παράλληλα, η ΕΓΕ προώθησε γυναικείους συνεταιρισμούς στην ελληνική περιφέρεια, με στόχο την οικονομική και κοινωνική ενδυνάμωση των γυναικών.

Ένας γάμος που βρέθηκε στο επίκεντρο της δημοσιότητας

Η σχέση της με τον Ανδρέα Παπανδρέου δεν υπήρξε χωρίς κρίσεις.

Η ίδια μίλησε ανοιχτά για τις δυσκολίες του γάμου τους και για τις εξωσυζυγικές σχέσεις του Ανδρέα, ιδιαίτερα στα χρόνια μετά την επιστροφή τους στην Ελλάδα και κατά την περίοδο της εξορίας.

Η προσωπική τους ιστορία πήρε ακόμη μεγαλύτερες διαστάσεις όταν, στα τέλη της δεκαετίας του 1980, ο Ανδρέας Παπανδρέου αποφάσισε να προχωρήσει σε διαζύγιο προκειμένου να παντρευτεί τη Δήμητρα Λιάνη.

Το διαζύγιο του ζευγαριού το 1989 αποτέλεσε ένα από τα πλέον πολυσυζητημένα προσωπικά και πολιτικά γεγονότα της εποχής. Η ίδια η Μαργαρίτα αναφέρθηκε εκτενώς στην ιστορία τους στην αυτοβιογραφία της «Έρωτας και Εξουσία», όπου κατέγραψε τη δική της πλευρά για τη σχέση, τον γάμο, την πολιτική ζωή και τον χωρισμό τους.

«Έρωτας και Εξουσία»

Το βιβλίο της Μαργαρίτας Παπανδρέου αποτέλεσε ουσιαστικά μια προσωπική κατάθεση για μια ολόκληρη εποχή.

Στις σελίδες του μίλησε για τη γνωριμία της με τον Ανδρέα, την οικογενειακή τους ζωή, τις πολιτικές περιπέτειες, την εξορία, αλλά και την κρίση που οδήγησε τελικά στο διαζύγιο.

Παράλληλα, ανέδειξε τη δική της οπτική για το γυναικείο κίνημα και τη θέση της γυναίκας στην Ελλάδα. Το βιβλίο εκδόθηκε στα ελληνικά το 2015, σε μετάφραση από το αγγλικό πρωτότυπο «Love and Power».

Από την πρώτη κυρία στην αυτόνομη δημόσια παρουσία

Από το 1981 έως το 1989, όταν ο Ανδρέας Παπανδρέου ήταν πρωθυπουργός, η Μαργαρίτα βρέθηκε στο επίκεντρο της πολιτικής ζωής ως σύζυγος του πρωθυπουργού.

Ωστόσο, η δημόσια παρουσία της δεν περιορίστηκε στον ρόλο της «πρώτης κυρίας». Η δράση της στην ΕΓΕ, οι παρεμβάσεις της για τα δικαιώματα των γυναικών και η συγγραφική της δραστηριότητα αποτέλεσαν ξεχωριστό κεφάλαιο της πορείας της.

Ακόμη και μετά το διαζύγιο, παρέμεινε δημόσιο πρόσωπο και συνέχισε να μιλά για ζητήματα που αφορούσαν τη γυναίκα, την κοινωνία και την πολιτική.

Μια ζωή συνδεδεμένη με την Ιστορία

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου έζησε έναν αιώνα μέσα σε γεγονότα που σημάδεψαν την Ελλάδα: από την πολιτική αστάθεια και τη δικτατορία έως τη Μεταπολίτευση και την άνοδο του ΠΑΣΟΚ στην εξουσία.

Υπήρξε σύζυγος ενός από τους σημαντικότερους πολιτικούς της μεταπολεμικής Ελλάδας, μητέρα δύο πολιτικών που ακολούθησαν επίσης δημόσια πορεία, αλλά και η ίδια μια γυναίκα με ξεχωριστή παρουσία στους αγώνες για τα δικαιώματα των γυναικών.

Η ζωή της ήταν στενά δεμένη με τον Ανδρέα Παπανδρέου, αλλά η παρακαταθήκη της δεν εξαντλείται σε αυτή τη σχέση.

Η Μαργαρίτα Παπανδρέου αφήνει πίσω της μια πολυτάραχη προσωπική διαδρομή, μια οικογένεια που συνδέθηκε όσο λίγες με την ελληνική πολιτική ιστορία και, κυρίως, μια μακρά δημόσια δράση γύρω από ζητήματα ισότητας και κοινωνικών δικαιωμάτων.