ΑΔΜΗΕ: Ανεβάζει στα 9 δισ. τις επενδύσεις την επόμενη δεκαετία

Συνολικά 110 μικρά, μεσαία και μεγάλα έργα, από τις κρίσιμες εγχώριες και διεθνείς διασυνδέσεις στις οποίες συμπεριλαμβάνεται για πρώτη φορά το καλώδιο Ελλάδας – Κύπρου (GSI), μέχρι κρίσιμες υποδομές για την ασφάλεια του συστήματος, όπως Κέντρα Υπερυψηλής Τάσης και γραμμές μεταφοράς που συχνά σταματούν από τοπικά συμφέροντα, απαρτίζουν το νέο 10ετές επενδυτικό πλάνο του ΑΔΜΗΕ.

Ανεβάζοντας τον συνολικό προϋπολογισμό σε πάνω από 9 δισ. ευρώ, δηλαδή γύρω στο 30% υψηλότερα από τα 7 δισ. ευρώ του προηγούμενου, το νέο 10ετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης του Συστήματος Μεταφοράς για την περίοδο 2027-2036, που έβγαλε προ ημερών σε διαβούλευση ο Διαχειριστής, είναι μακράν το πλέον φιλόδοξο μέχρι σήμερα.

Τόσο γιατί μέσα από ένα συνδυασμό νέων υποδομών πρέπει να διασφαλίσει την απρόσκοπτη ροή ενέργειας και την ευστάθεια του συστήματος σε ένα περιβάλλον υψηλής διείσδυσης των ΑΠΕ, που εκτιμάται ότι θα αντιστοιχούν στο 74% της εγκατεστημένης ισχύος της Ελλάδας το 2036, όσο και γιατί η επόμενη δεκαετία φιλοδοξεί να είναι αυτή των μεγάλων νησιωτικών και διεθνών διασυνδέσεων.

Στην πρώτη γραμμή ξεχωρίζουν η διασύνδεση των Δωδεκανήσων (2,96 δισ.), των νησιών του Β. Αιγαίου (1,42 δισ.), η διασύνδεση Ελλάδας- Κύπρου (1,9 δισ.), η δεύτερη γραμμή Ελλάδας- Ιταλίας (945 εκατ.), το Κέντρο Υπερυψηλής Τάσης Ρουφ και η σύνδεση του με το σύστημα 400 & 150 kV (244 εκατ.), καθώς επίσης έργα τεχνολογίας πληροφοριών και επικοινωνιών (95 εκατ.), και κρίσιμες υποδομές για την ευστάθεια του συστήματος, όπως το ΚΥΤ Πάτρας (59 εκατ.).

Ακτινογραφώντας τα 110 συνολικά έργα, 5 έχουν ολοκληρωθεί, 52 βρίσκονται σε εξέλιξη, 34 είναι προγραμματισμένα και 15 είναι νέα, μεταξύ των οποίων κομβικές υποδομές, από τον υποσταθμό της Δαμάστας ΙΙ, απαραίτητες για την ασφαλή τροφοδοσία της Κρήτης μετά και την ολοκλήρωση της διασύνδεσης με την Αττική, μέχρι το ΚΥΤ Θεσπρωτίας, απαραίτητο για την εξυπηρέτηση των νέων διασυνδέσεων με Αλβανία και Ιταλία, όσο και για την ενίσχυση της ευστάθειας του συστήματος.

Το ίδιο ισχύει για το ΚΥΤ Αλεξανδρούπολης που θα αυξήσει τη δυνατότητα απορρόφησης της παραγωγής από σταθμούς ΑΠΕ, αλλά και τοπικές ενισχύσεις στο δίκτυο της Πελοποννήσου (υποσταθμός Νέαπολης), καθώς επίσης σημαντικοί υποσταθμοί σε νησιά, όπως στην Καλλονή Λέσβου και στην Κω.

Το καλώδιο Ελλάδα- Κύπρος

Το project φυσικά που ξεχωρίζει ανάμεσα στα νέα έργα, τόσο λόγω του μομέντουμ, όσο και επειδή είναι η πρώτη φορά που μπαίνει και επίσημα στο 10ετές πλάνο του Διαχειριστή είναι η διασύνδεση Ελλάδας-Κύπρου, που σύμφωνα με το παράρτημα «Τεύχος έργων», έχει ως προϋπολογισμό 1,93 δισ. ευρώ με εκτιμώμενη ολοκλήρωση, δηλαδή ένταξη στο σύστημα, το 2031.

Στα επιμέρους υποέργα αναφέρονται ως εκτιμώμενοι χρόνοι, το β’ εξάμηνο του 2027 για τη πρόσκτηση χώρων και την αδειοδότηση, και το β’ εξάμηνο του 2031 για τα έργα που αφορούν τους σταθμούς μετατροπής στην Κρήτη και στην Κοφινού της Κύπρου (μαζί με τον υποσταθμό ζεύξης 150 kV).

Στο κρίσιμο αυτό ενεργειακό και γεωστρατηγικό project, το οποίο αναμένεται να αποτελέσει ένα νέο crash test στα ελληνοτουρκικά, οι πληροφορίες λένε ότι έχουν σχεδόν οριστικοποιηθεί όλες οι τεχνικές ρυθμίσεις από την διαχειρίστρια εταιρεία Meridiam, τον ΑΔΜΗΕ και τη Nexans, και ότι το αμέσως προσεχές διάστημα πρόκειται να ληφθεί η απόφαση για την επανάληψη των ερευνών βυθού.

Σύμφωνα με τις πληροφορίες, ο Πρόεδρος Μακρόν μετέφερε στον Ελληνα Πρωθυπουργό, κατά τη συνάντηση που είχαν την περασμένη εβδομάδα, την ετοιμότητα της Γαλλίας να δρομολογήσει την έναρξη των ερευνών, με πλοίο που θα φέρει γαλλική σημαία, γεγονός που έχει τη δική του σημασία, καθώς σε περίπτωση εμπλοκής, τη βασική ευθύνη των διαδικασιών με την Άγκυρα θα αναλάβει το Παρίσι.

Στην κρίση ανοικτά της Κάσου (Ιούλιος 2024), το σκάφος που είχε αναλάβει τις έρευνες ήταν το ιταλικό Ievoli Relume, για λογαριασμό τότε του ΑΔΜΗΕ και της Nexans.

Το ερώτημα φυσικά για το πώς θα χειριστούν το ζήτημα οι Γάλλοι παραμένει, με τις πληροφορίες να αναφέρουν ότι προκρίνουν τη λύση της έκδοσης μιας ανακοίνωσης (communique) που θα ενημερώνει όλα τα παράκτια κράτη για την έναρξη των ερευνών, κάτι που μένει να φανεί πώς θα γίνει αποδεκτό από την Αγκυρα.

Ποια καθυστερούν, ποια βρίσκονται σε εξέλιξη

Επιστρέφοντας στο νέο 10ετές πλάνο του ΑΔΜΗΕ, ανάμεσα στα έργα που καθυστερούν, συμπεριλαμβάνεται μια κομβική υποδομή που συνδέεται διαχρονικά με τοπικές αντιδράσεις ωστόσο θεωρείται κρίσιμη για την ευστάθεια στην Αττική, το ΚΥΤ Αργυρούπολης και η σύνδεσή του με το σύστημα 150 και 400 kV.

Στη περίπτωση ενός άλλου σημαντικού έργου για την πρωτεύουσα, του αναβαθμισμένου ΚΥΤ Κουμουνδούρου, σημειώνεται ότι η ηλέκτρισή του ολοκληρώθηκε το πρώτο εξάμηνο του 2026 και ότι η σταδιακή μεταγωγή υφιστάμενων στοιχείων του συστήματος (γραμμές μεταφοράς και εξοπλισμός) από το παλαιό ΚΥΤ στο νέο, συνεχίζεται έως το 2027.

Σε ό,τι αφορά τις μεγάλες διασυνδέσεις, με πρώτη αυτή των Δωδεκανήσων, εκτιμώμενου προϋπολογισμού 2,96 δισ, η θηριώδης επένδυση που έχει εκτιμώμενο χρονοδιάγραμμα ολοκλήρωσης προς τα τέλη του 2030, θα αναπτυχθεί σε δύο φάσεις και αποτελείται από 12 υποέργα.

Απαρτίζεται από 6 αυτόνομα ηλεκτρικά συστήματα, δηλαδή Κάρπαθος (Κάσος διασύνδεση υπό ΜΤ), Ρόδος (Χάλκη διασύνδεση υπό ΜΤ), Σύμη, Κως – Κάλυμνος (Ψέριμος, Τέλενδος, Νίσυρος, Τήλος, Λέρος, Λειψοί, Γυαλί διασύνδεση υπό ΜΤ), καθώς επίσης Πάτμος και Αρκιοί (Μαράθι διασύνδεση υπό ΜΤ).

Στο έτερο μεγάλο παρεμφερές έργο, αυτό της διασύνδεσης των νησιών του Β. Αιγαίου με το ηπειρωτικό σύστημα (1,42 δισ), η εκτιμώμενη ολοκλήρωση τοποθετείται επίσης μέσα στο β’ εξάμηνο του 2030 και περιλαμβάνει 8 αυτόνομα ηλεκτρικά συστήματα των Λήμνου, Άγιου Ευστρατίου, Σκύρου, Λέσβου, Χίου (Ψαρών), Σάμου (Φούρνων – Θύμαινας), Ικαρίας και Αγαθονησίου.

Στη κατηγορία των λεγόμενων «προληπτικών επενδύσεων» εντάσσονται έργα διεθνών διασυνδέσεων που είναι υπό εξέταση από τον ΑΔΜΗΕ, τα οποία σε αυτή τη φάση βρίσκονται σε χαμηλό βαθμό ωρίμανσης και τα εκτιμώμενα κόστη τους αφορούν κυρίως το προκαταρκτικό στάδιο μελετών σκοπιμότητας. Στην ομάδα αυτή εντάσσονται έργα, όπως το Green Αegean Interconnector (διασύνδεση Ελλάδας- Γερμανίας), το Saudi Greek Interconnector (διασύνδεση Ελλάδας- Σ. Αραβίας) και η αναβάθμιση της διασύνδεσης μεταξύ Ελλάδας και Βόρειας Μακεδονίας, τα οποία αναμένεται να συμβάλουν σημαντικά στην ενίσχυση των εξαγωγών της χώρας και στην περαιτέρω διείσδυση και αξιοποίηση των ΑΠΕ.

Η πορεία της ζήτησης

Το επενδυτικό πλάνο του ΑΔΜΗΕ για την επόμενη δεκαετία έχει σχεδιαστεί προφανώς με βάση μια σειρά παραδοχές, τόσο για την εκτιμώμενη διείσδυση των ΑΠΕ, (συνυπολογίζοντας τα επίπεδα περικοπών έγχυσης που ποικίλουν ανά περίπτωση, ανάλογα με την περιοχή) και την ενσωμάτωση των συστημάτων αποθήκευσης (μπαταρίες, αντλησιοταμιευτικά, κ.λπ.), όσο και τη διεσπαρμένη παραγωγή με λειτουργία μονάδων μικρού και μεσαίου μεγέθους, καθώς επίσης τα διαθέσιμα περιθώρια πρόσβασης νέων data centers στο σύστημα (σχετικό πλαίσιο εκπονεί το ΥΠΕΝ).

Αναφορικά με την πορεία για την κατανάλωση ενέργειας στην χώρα την επόμενη 10ετία, η εκτίμηση του ΑΔΜΗΕ είναι ότι οι αιχμές της ζήτησης θα φτάσουν τα 13,5 GW το 2036 (15 GW κατά το ΕΣΕΚ), έναντι 10,84 GW το 2025. Ιστορικά η μέγιστη αιχμή στην Ελλάδα είχε καταγραφεί το 2007 και ήταν 10,9 GW.

Στο κύριο τεύχος του προγράμματος που βρίσκεται σε διαβούλευση αποτυπώνονται και οι προβλέψεις του αναθεωρημένου Εθνικού Σχεδίου για την Ενέργεια και το Κλίμα (ΕΣΕΚ) για τα βασικά χαρακτηριστικά του συστήματος ηλεκτροπαραγωγής ανά κατηγορία τεχνολογίας, μέχρι το 2035.

Σύμφωνα με τις εκτιμήσεις, το ελληνικό σύστημα θα έχει μια συνολική ισχύ 42,9 GW το 2035, έναντι 36,4 GW (2030) και 28,4 GW (2025). Από το σύνολο των 42,9 GW του 2035, τη μερίδα του λέοντος θα κατέχουν τα φωτοβολταϊκά (18,5 GW), ακολουθούμενα από τα αιολικά (9,5 GW), τις μονάδες φυσικού αερίου (6,3 GW), τα offshore αιολικά (3,9 GW, στόχος λίαν φιλόδοξος δεδομένης της ακινησίας στο χώρο) και τα υδροηλεκτρικά (3,9 GW).

Απόδειξη της αναντιστοιχίας ανάμεσα στους στόχους του ΕΣΕΚ και την πραγματικότητα είναι ο αμέσως επόμενος πίνακας με τα αναλυτικά στοιχεία για τα έργα ΑΠΕ, που είτε λειτουργούν, είτε έχουν ήδη όρους σύνδεσης, άρα πρόκειται να μετουσιωθούν σε επενδύσεις.

Τα νούμερα ξεπερνούν ήδη τους στόχους για το 2035. Αθροίζοντας το βουνό των έργων ΑΠΕ που είτε λειτουργούν, είτε έχουν οριστικές προσφορές σύνδεσης, προκύπτουν συνολικά 8,9 GW αιολικών και 23,6 GW φωτοβολταϊκών.

Συνολικά δηλαδή, πρόκειται για έργα 32,5 GW, νούμερο που ξεπερνά ήδη την εκτίμηση του ΕΣΕΚ για το 2035.

Στη περίπτωση των Data Centers έχει γίνει επικαιροποίηση των σχετικών μελετών, από τις οποίες προκύπτει δυσχέρεια στις περιοχές της Αττικής, ενώ διαφαίνονται αξιόλογες δυνατότητες σύνδεσης για τέτοιες επενδύσεις σε περιοχές, όπως Θεσσαλία, Δυτ. Μακεδονία και Στερεά Ελλάδα.

Στο μέτωπο των θαλάσσιων αιολικών παραμένει η πρόβλεψη για δέσμευση ηλεκτρικού χώρου 2,05 GW για θαλάσσια αιολικά πάρκα (Θράκη, Κρήτη, Κυκλάδες, Ν. Ευβοϊκός Κόλπος, Δωδεκάνησα, Β. Ευβοικός, Πατραϊκός).