Νέο ναυάγιο των ελλήνων μαθητών στο PISA 2025 – Ενας στους δύο δεν καταλαβαίνει τι διαβάζει

Μια ανησυχητική εικόνα για τις μαθησιακές επιδόσεις των ελλήνων 15χρονων αποτυπώνει η PISA 2025 του ΟΟΣΑ. Η Ελλάδα παραμένει κάτω από τον μέσο όρο των χωρών του Οργανισμού και στα τρία βασικά γνωστικά πεδία, ενώ η σύγκριση με το 2015 δείχνει μια δεκαετία σημαντικής υποχώρησης.

Το πιο χαρακτηριστικό στοιχείο αφορά τα μαθηματικά: μόλις ένας στους δύο μαθητές στην Ελλάδα φτάνει τουλάχιστον στο Level 2, το βασικό επίπεδο επάρκειας που ορίζει η PISA. Στον μέσο όρο του ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό φτάνει το 65%.

Με άλλα λόγια, περίπου οι μισοί ελληνες 15χρονοι δυσκολεύονται ακόμη και σε σχετικά βασικές εφαρμογές, όπως η μαθηματική αναπαράσταση μιας απλής κατάστασης, η σύγκριση διαφορετικών διαδρομών ή η μετατροπή μιας τιμής από ένα νόμισμα σε άλλο.

Στις υψηλές επιδόσεις, η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη. Μόλις το 2% των μαθητών στην Ελλάδα βρίσκεται στα επίπεδα 5 ή 6 των μαθηματικών, έναντι 8% στον ΟΟΣΑ. Πρόκειται για τα επίπεδα στα οποία απαιτείται η ικανότητα μοντελοποίησης σύνθετων καταστάσεων και επιλογής διαφορετικών στρατηγικών για την επίλυση προβλημάτων.

Μια δεκαετία υποχώρησης

Η εικόνα γίνεται πιο προβληματική όταν η σύγκριση δεν περιορίζεται στην τελευταία μέτρηση. Σύμφωνα με τη μακροχρόνια τάση που υπολογίζει ο ΟΟΣΑ για την περίοδο 2015-2025, η Ελλάδα έχει χάσει 33 μονάδες στα μαθηματικά, 45 στην ανάγνωση και 21 στις φυσικές επιστήμες.

Οι αντίστοιχες απώλειες στις 35 χώρες του ΟΟΣΑ με συγκρίσιμα δεδομένα ήταν 24 μονάδες στα μαθηματικά, 27 στην ανάγνωση και 7 στις φυσικές επιστήμες.

Και οι τρεις ελληνικές τάσεις χαρακτηρίζονται στατιστικά σημαντικές. Ιδιαίτερα έντονη είναι η υποχώρηση στις φυσικές επιστήμες, όπου η απώλεια είναι τριπλάσια από εκείνη του μέσου όρου του ΟΟΣΑ, ενώ η μεγαλύτερη σωρευτική πτώση καταγράφεται στην ανάγνωση.

Η PISA 2025 δεν δείχνει, πάντως, μια νέα μεγάλη επιδείνωση σε όλους τους δείκτες. Οι μέσες επιδόσεις των Ελλήνων μαθητών στα μαθηματικά και στις φυσικές επιστήμες παρέμειναν περίπου στα επίπεδα του 2022, αν και εξακολουθούν να είναι χαμηλότερες από το 2018 και από κάθε προηγούμενη αξιολόγηση. Στην ανάγνωση, αντίθετα, η πτωτική πορεία συνεχίστηκε και μεταξύ 2022 και 2025.

Η ανάγνωση σε ακόμη χαμηλότερο επίπεδο

Στην κατανόηση κειμένου, μόλις το 56% των ελλήνων 15χρονων φτάνει στο βασικό επίπεδο επάρκειας, έναντι 69% στον ΟΟΣΑ. Περίπου τέσσερις στους δέκα μαθητές βρίσκονται, επομένως, κάτω από το Level 2.

Οι δυσκολίες αφορούν ακόμη και δεξιότητες όπως ο εντοπισμός της βασικής ιδέας ενός κειμένου μέτριου μήκους ή η αναζήτηση πληροφοριών βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων.

Στην άλλη άκρη της κλίμακας, μόλις 1% των ελλήνων μαθητών φτάνει στα υψηλότερα επίπεδα 5 και 6, έναντι 6% στον ΟΟΣΑ. Σε αυτά τα επίπεδα οι μαθητές μπορούν να κατανοούν μεγάλα και σύνθετα κείμενα, να επεξεργάζονται αφηρημένες έννοιες και να διακρίνουν γεγονότα από απόψεις αξιοποιώντας έμμεσες ενδείξεις.

Η απόσταση από το 2015 είναι επίσης σημαντική. Το ποσοστό των μαθητών χαμηλής επίδοσης στην Ελλάδα αυξήθηκε κατά 14 ποσοστιαίες μονάδες στα μαθηματικά, 17 στην ανάγνωση και 8 στις φυσικές επιστήμες.

Οι φυσικές επιστήμες και η ψηφιακή εποχή

Στις φυσικές επιστήμες, το βασικό πεδίο της PISA 2025, το 59% των Ελλήνων μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο Level 2, έναντι 74% στον ΟΟΣΑ. Περίπου τέσσερις στους δέκα 15χρονους δεν καταφέρνουν, συνεπώς, να περάσουν το βασικό όριο επάρκειας.

Στα επίπεδα 5 και 6 βρίσκεται μόλις το 1% των μαθητών στην Ελλάδα, έναντι 7% στον ΟΟΣΑ. Στα εκπαιδευτικά συστήματα με τις υψηλότερες επιδόσεις διεθνώς, περισσότερο από το 85% των μαθητών φτάνει τουλάχιστον στο Level 2.

Ενδιαφέρον έχει ότι η υποχώρηση δεν αφορά μόνο τους μαθητές με τις χαμηλότερες επιδόσεις. Η PISA καταγράφει πτώση τόσο στο χαμηλότερο όσο και στο υψηλότερο άκρο της κατανομής, με το μεταξύ τους χάσμα να παραμένει ουσιαστικά αμετάβλητο. Η Ελλάδα βρίσκεται στην ίδια κατηγορία με το Βέλγιο, την Ινδονησία και το Ισραήλ.

Η εικόνα δεν είναι καλύτερη στις νέες ψηφιακές δεξιότητες. Στην υπολογιστική επίλυση προβλημάτων, ένα νέο πεδίο της PISA 2025, η Ελλάδα συγκέντρωσε 461 μονάδες, επίδοση κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ. Βρίσκεται στο ίδιο στατιστικό επίπεδο με χώρες όπως η Χιλή, η Κροατία, η Μάλτα, η Ουρουγουάη και το Βιετνάμ.

Η αξιολόγηση εξετάζει δεξιότητες όπως η μοντελοποίηση, ο προγραμματισμός, η ανάλυση δεδομένων, ο πειραματισμός και ο εντοπισμός σφαλμάτων — δεξιότητες που αποκτούν ολοένα μεγαλύτερη σημασία στην ψηφιακή οικονομία.

Το σχολείο, οι ανισότητες και η Τεχνητή Νοημοσύνη

Η κοινωνικοοικονομική προέλευση εξακολουθεί να παίζει σημαντικό ρόλο στις επιδόσεις. Οι μαθητές που ανήκουν στο ανώτερο 25% της κοινωνικοοικονομικής κλίμακας στην Ελλάδα ξεπέρασαν εκείνους του κατώτερου 25% κατά 76 μονάδες στις φυσικές επιστήμες. Το χάσμα είναι μικρότερο από τις 85 μονάδες του μέσου όρου του ΟΟΣΑ, παραμένει όμως μεγάλο.

Υπάρχει, πάντως, και μια θετική ένδειξη: το 12% των κοινωνικοοικονομικά μειονεκτούντων μαθητών στην Ελλάδα καταφέρνει να βρίσκεται στο ανώτερο τέταρτο των επιδόσεων στη χώρα, ποσοστό ίδιο με τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ.

Την ίδια στιγμή, οι διευθυντές των σχολείων περιγράφουν ένα περιβάλλον με σημαντικές ελλείψεις. Το 46% των μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου η έλλειψη εκπαιδευτικού προσωπικού επηρεάζει, τουλάχιστον σε κάποιο βαθμό, τη διδασκαλία, έναντι 39% στον ΟΟΣΑ. Στο βοηθητικό προσωπικό η απόσταση είναι ακόμη μεγαλύτερη: 78% στην Ελλάδα έναντι 39% στον ΟΟΣΑ.

Ελλείψεις ή προβλήματα στο εκπαιδευτικό υλικό αναφέρονται για το 39% των μαθητών, ενώ το 47% φοιτά σε σχολεία όπου καταγράφονται προβλήματα στις κτιριακές ή άλλες φυσικές υποδομές.

Προβληματικό εμφανίζεται και το κλίμα μέσα στην τάξη. Το 37% των Ελλήνων μαθητών δηλώνει ότι δεν μπορεί να εργαστεί καλά στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών, έναντι 19% στον ΟΟΣΑ. Το 46% αναφέρει ότι ο θόρυβος και η αταξία διαταράσσουν τα περισσότερα ή όλα τα μαθήματα, ενώ το 45% λέει ότι οι συμμαθητές του δεν ακούν όσα λέει ο εκπαιδευτικός.

Και κάπου εδώ μπαίνει η Τεχνητή Νοημοσύνη. Η PISA 2025 καταγράφει για πρώτη φορά σε τέτοια έκταση τη χρήση της στην καθημερινότητα των μαθητών. Στην Ελλάδα, το 34% χρησιμοποιεί chatbot τεχνητής νοημοσύνης τουλάχιστον μία φορά την εβδομάδα για να βοηθηθεί στη μάθηση, έναντι 46% στον ΟΟΣΑ.

Την ίδια στιγμή, το 33% των ελλήνων μαθητών δηλώνει ότι οι συμμαθητές του αποσπώνται συχνά από ψηφιακές συσκευές στα περισσότερα ή σε όλα τα μαθήματα φυσικών επιστημών. Το αντίστοιχο ποσοστό στον ΟΟΣΑ είναι 28%.

Οι μαθητές που αναφέρουν τέτοια ψηφιακή απόσπαση εμφανίζουν κατά μέσο όρο 30 μονάδες χαμηλότερη επίδοση στις φυσικές επιστήμες, αφού ληφθεί υπόψη το κοινωνικοοικονομικό τους υπόβαθρο.

Και υπάρχει ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο: το 98% των ελλήνων μαθητών φοιτά σε σχολεία όπου, σύμφωνα με τους διευθυντές, δεν επιτρέπεται η χρήση κινητού στους σχολικούς χώρους. Στον ΟΟΣΑ το αντίστοιχο ποσοστό είναι μόλις 49%.

Η Ελλάδα μέσα σε μια ευρύτερη διεθνή πτώση

Η ελληνική εικόνα δεν είναι αποκομμένη από τη διεθνή τάση. Στην PISA 2025 συμμετείχαν περισσότεροι από 760.000 μαθητές σε 91 χώρες και οικονομίες, αντιπροσωπεύοντας περίπου 33 εκατομμύρια 15χρονους.

Στον ΟΟΣΑ, η ανάγνωση υποχώρησε κατά 28 μονάδες μεταξύ 2015 και 2025 και τα μαθηματικά κατά 22 μονάδες. Οι φυσικές επιστήμες παρέμειναν περίπου σταθερές σε σχέση με το 2022, ύστερα όμως από μια μακροχρόνια καθοδική πορεία.

Στην κορυφή της διεθνούς κατάταξης και στα τρία βασικά πεδία βρίσκονται η Σιγκαπούρη και οι κινεζικές περιοχές Πεκίνο, Σαγκάη, Τζιανγκσού και Τσετσιάνγκ. Στις ισχυρότερες επιδόσεις περιλαμβάνονται ακόμη η Εσθονία, η Ιαπωνία, η Νότια Κορέα, το Μακάο, η κινεζική Ταϊπέι και το Ηνωμένο Βασίλειο.

Η PISA 2025 αφήνει έτσι ένα διπλό μήνυμα για την Ελλάδα. Από τη μία, τα μαθηματικά και οι φυσικές επιστήμες δεν παρουσίασαν νέα σημαντική επιδείνωση σε σχέση με το 2022. Από την άλλη, η χώρα παραμένει σταθερά κάτω από τον μέσο όρο του ΟΟΣΑ, η ανάγνωση συνεχίζει να χάνει έδαφος και η εικόνα της τελευταίας δεκαετίας δείχνει απώλειες μεγαλύτερες από εκείνες του Οργανισμού.

Το πρόβλημα, επομένως, δεν είναι μόνο η θέση της Ελλάδας στην κατάταξη. Είναι η επίμονη αδυναμία του εκπαιδευτικού συστήματος να ανακόψει μια πτωτική πορεία που, σε ορισμένους από τους πιο κρίσιμους δείκτες, διαρκεί πλέον μια ολόκληρη δεκαετία.

Η PISA 2025 σε αριθμούς

Στην έρευνα PISA 2025 συμμετείχαν συνολικά 765.000 μαθητές/τριες 15 χρονών, εκπροσωπώντας συνολικά 33εκατ. μαθητές/τριες από 91 χώρες, δέκα επιπλέον χώρες σε σχέση με την έρευνα PISA 2022.

Τα παιδιά αξιολογήθηκαν στις Φυσικές Επιστήμες (αντικείμενο εστίασης), στην Κατανόηση Κειμένου, στα Μαθηματικά και (για πρώτη φορά) στην Επίλυση Προβλημάτων σε Ψηφιακά Περιβάλλοντα (Computational Problem Solving).

Επίσης, σε 22 χώρες, μεταξύ των οποίων και η Ελλάδα, αξιολογήθηκε η ικανότητα των μαθητών/τριών και στα Αγγλικά, με τα αποτελέσματα του πεδίου να έχουν προγραμματιστεί να ανακοινωθούν το Μάϊο του 2027.

Στην Ελλάδα συμμετείχαν 6.858 μαθητές/τριες από 229 σχολεία, καλύπτοντας το 95% του πληθυσμού-στόχου (101.850 μαθητές/τριες), το υψηλότερο μέχρι σήμερα ποσοστό από το 2000.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google