Συνάντηση 5 κρατών της Ε.Ε. για τα «κέντρα επιστροφής» μεταναστών στην Ουγκάντα

Σε κρίσιμη φάση εισέρχονται οι διαπραγματεύσεις πέντε κρατών-μελών της Ευρωπαϊκής Ένωσης  για τη δημιουργία «κέντρων επιστροφής» μεταναστών στην Ουγκάντα, προκαλώντας την οργισμένη αντίδραση της Διεθνούς Αμνηστίας.

Οι υπουργοί Μετανάστευσης της Γερμανίας, της Αυστρίας, της Δανίας, της Ελλάδας και της Ολλανδίας συνεδριάζουν σήμερα Παρασκευή 4 Σεπτεμβρίου στην Κοπεγχάγη.Την ελληνική κυβέρνηση εκπροσωπεί ο Υπουργός Μετανάστευσης και Ασύλου, Θάνος Πλεύρης.

Στόχος της συνάντησης είναι η οριστικοποίηση του σχεδίου μεταφοράς απορριφθέντων αιτούντων άσυλο σε τρίτες χώρες της Αφρικής, με τη Διεθνή Αμνηστία να προειδοποιεί για κινδύνους βασανιστηρίων, αυθαίρετης κράτησης και «σκληρών μαύρων τρυπών» για τα θεμελιώδη δικαιώματα.

Το πλάνο για την Ουγκάντα: 10.000 θέσεις και εναλλακτική η Ρουάντα

Σύμφωνα με τα δημοσιευμένα στοιχεία, το πιλοτικό σχέδιο προβλέπει τη δημιουργία μιας γιγαντιαίας δομής φιλοξενίας και κράτησης στην Ουγκάντα, δυναμικότητας από 5.000 έως 10.000 ατόμων, με χρονικό ορίζοντα έναρξης λειτουργίας το 2027. Το αφρικανικό κράτος αναμένεται να λάβει γενναία οικονομική αποζημίωση από τα πέντε ευρωπαϊκά κράτη, ενώ ως εναλλακτική επιλογή εξετάζεται παράλληλα και η Ρουάντα.

Το μέτρο αφορά αποκλειστικά ενήλικες αιτούντες άσυλο των οποίων τα αιτήματα έχουν απορριφθεί τελεσίδικα από τις ευρωπαϊκές αρχές, ενώ εξαιρούνται ρητά οι ανήλικοι.

Σύμφωνα με την ΕΡΤ, διπλωματικές πηγές αναφέρουν ότι η στρατηγική λογική του εγχειρήματος εδράζεται στην προσδοκία πως οι μεταφερόμενοι μετανάστες, ερχόμενοι αντιμέτωποι με την παραμονή τους στην Ουγκάντα, θα εξαναγκαστούν τελικά να επιλέξουν την «εθελούσια» επιστροφή στις χώρες καταγωγής τους.

Διεθνής αμνηστία: «Παράνομα κέντρα και κίνδυνος βασανιστηρίων»

Η οργάνωση Amnesty International εξαπέλυσε δριμεία επίθεση κατά των πέντε χωρών, χαρακτηρίζοντας το σχέδιο παράνομο και εξαιρετικά επικίνδυνο.

Η οργάνωση προειδοποιεί ότι τέτοιου τύπου «return hubs» σε τρίτες χώρες εγκυμονούν τεράστιους κινδύνους για αυθαίρετη κράτηση χωρίς δικαστικές εγγυήσεις, βασανιστήρια και κακομεταχείριση και αναγκαστικές επαναπροωθήσεις (refoulement) σε επικίνδυνες ζώνες.

Η Διεθνής Αμνηστία υπογραμμίζει ότι τα κέντρα αυτά κινδυνεύουν να μετατραπούν σε «σκληρές μαύρες τρύπες» για τα ανθρώπινα δικαιώματα. Παράλληλα, υπενθυμίζει ότι ο υπό διαμόρφωση Κανονισμός Επιστροφών της Ε.Ε. ορίζει ρητά πως οι συμφωνίες μεταφοράς επιτρέπονται μόνο με τρίτες χώρες που σέβονται απόλυτα τις διεθνείς προδιαγραφές ανθρωπίνων δικαιωμάτων.

Σοβαρά ερωτήματα για τις χώρες υποδοχής και τη νομιμότητα

Τόσο η Διεθνής Αμνηστία όσο και η Human Rights Watch επισημαίνουν σοβαρά ερωτήματα για τη συμβατότητα του σχεδίου με το διεθνές και ευρωπαϊκό δίκαιο.

Στην Ουγκάντα καταγράφονται εκτεταμένες αναφορές για κρατική καταστολή, παράνομες φυλακίσεις, καθώς και την εφαρμογή του ακραίου αυστηρού αντι-ΛΟΑΤΚΙ+ νόμου που θεσπίστηκε στη χώρα, ενώ υπενθυμίζεται ότι το Ανώτατο Δικαστήριο του Ηνωμένου Βασιλείου έκρινε τελεσίδικα το 2023 τη Ρουάντα ως «μη ασφαλή τρίτη χώρα» για τη μεταφορά αιτούντων άσυλο, ακυρώνοντας το αντίστοιχο βρετανικό πρόγραμμα.

Από την πλευρά της, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή κρατά αποστάσεις ασφαλείας, δηλώνοντας επίσημα ότι «δεν εμπλέκεται» στις διαπραγματεύσεις, καθώς οι επαφές με την Καμπάλα διεξάγονται σε διμερές επίπεδο από τα πέντε συγκεκριμένα κράτη-μέλη.