Τα κέντρα δεδομένων που διψούν για ενέργεια επεκτείνονται στην Ευρώπη

Σύνταξη – επιμέλεια: Στέλιος Βασιλούδης

Ένα ήσυχο χωριό στους πρόποδες των Άλπεων μπορεί σύντομα να καταναλώσει περισσότερο ηλεκτρικό ρεύμα από ό,τι όλα τα νοικοκυριά της Βιέννης. Όλα αυτά οφείλονται στην Google.

Ο αμερικανικός τεχνολογικός γίγαντας κατασκευάζει το πρώτο υπερσύγχρονο κέντρο δεδομένων της Αυστρίας στα περίχωρα του μικροσκοπικού Κρονστορφ, δύο ώρες με το αυτοκίνητο από την πρωτεύουσα. Η εγκατάσταση θα μπορούσε τελικά να καταναλώσει το ισοδύναμο του 7% της τρέχουσας ζήτησης ενέργειας της χώρας.

Η αυξανόμενη αντίσταση, ωστόσο, μπορεί να θέσει σε κίνδυνο τις φιλοδοξίες της εταιρείας. Μια ομάδα τοπικών ακτιβιστών – ανησυχούν για την ακόρεστη όρεξη του κέντρου δεδομένων για ενέργεια και είναι επιφυλακτικοί σχετικά με την κατάληψη της περιοχής από έναν αμερικανικό τεχνολογικό κολοσσό – και αγωνίζονται να αποτρέψουν την επέκταση. «Θέλουμε πραγματικά να τους δυσκολέψουμε», δήλωσε ο Harald Mullner, ειδικός πληροφορικής από το κοντινό Λιντς, ο οποίος συνίδρυσε μια τοπική συμμαχία επιστημόνων, καλλιτεχνών και ακτιβιστών που αγωνίζονται κατά του κέντρου δεδομένων. «Πρέπει να δουν ότι ο κόσμος δεν είναι ευχαριστημένος με αυτό το έργο».

Οι διαμαρτυρίες και οι αναφορές τους κατά των σχεδίων της Google αντικατοπτρίζουν τις τάσεις στην άλλη άκρη του Ατλαντικού, όπου οι Δημοκρατικοί – και όχι μόνο – αντιδρούν κατά των κέντρων δεδομένων για τους ιδιους λόγους και εν όψει των ενδιάμεσων εκλογών των ΗΠΑ φέτος. Ο Πρόεδρος Donald Trump, εν τω μεταξύ, έχει πάρει το μέρος των μεγάλων τεχνολογικών εταιρειών, δηλώνοντας ότι οι κοινότητες που αντιτίθενται στα κέντρα δεδομένων «θα καταλήξουν να είναι οπισθοδρομικές και φτωχές».

Στην Ευρώπη, ακτιβιστές στοχεύουν τα έργα στη Γαλλία και οι ντόπιοι διαμαρτύρονται για σχέδια στην Ιταλία. Στην Ιρλανδία, όπου τα κέντρα δεδομένων καταναλώνουν ήδη το ένα πέμπτο της συνολικής ηλεκτρικής ενέργειας, οι κάτοικοι προσπάθησαν – και απέτυχαν – να εμποδίσουν την κατασκευή τους στα δικαστήρια. Μέχρι στιγμής όμως, οι ευρωπαϊκές ανησυχίες σχετικά με τα κέντρα δεδομένων έχουν έρθει σε σύγκρουση με τις κυβερνήσεις που ανησυχούν ότι η ήπειρος υστερεί έναντι των ΗΠΑ και της Κίνας στον αγώνα της τεχνητής νοημοσύνης.

«Δεν μπορούμε να ζητάμε μεγαλύτερη ευρωπαϊκή κυριαρχία στην Τεχνητή Νοημοσύνη, ενώ ταυτόχρονα θέτουμε συνεχώς νέα κωλύματα που εμποδίζουν την ίδια την υποδομή στην οποία βασίζεται», δήλωσε η Elisabeth Zehetner, υφυπουργός Ενέργειας της Αυστρίας, σχετικά με τις απαιτήσεις για μεγαλύτερη ρύθμιση των τεράστιων κέντρων δεδομένων όπως αυτό στο Κρονστορφ.

Η Ευρωπαϊκή Ένωση σχεδιάζει να τριπλασιάσει τη χωρητικότητα των κέντρων δεδομένων της έως το 2035. Οι Βρυξέλλες και οι εθνικές κυβερνήσεις έχουν δεσμευτεί να καταργήσουν τα κανονιστικά εμπόδια στην άνθηση της τεχνητής νοημοσύνης, επιμένοντας ότι μπορεί να είναι βιώσιμη. Οι Αυστριακοί ακτιβιστές είναι σκεπτικοί. «Ένα κέντρο δεδομένων υπερκλίμακας δεν είναι βιώσιμο από τη φύση του. Είναι απλώς τόσο τεράστιο», δήλωσε η Christina Gruber, οικολόγος που αγωνίζεται κατά του κέντρου δεδομένων του Κρονστορφ. «Υπάρχουν τόσοι πολλοί παράγοντες – η μετατροπή της καλλιεργήσιμης γης, αυτή η ακραία δίψα για ενέργεια, η κατανάλωση νερού», πρόσθεσε. «Και το πολύ μεγαλύτερο ερώτημα που κρέμεται πάνω από όλα αυτά είναι απλώς: «Για ποιο λόγο; Αξίζει τον κόπο;»

Ψάρια και βάτραχοι

Όταν οι Mullner και Gruber σταματούν έξω από το τεράστιο εργοτάξιο μια καυτή μέρα του Αυγούστου, μια σταθερή ροή φορτηγών βγαίνει από την κεντρική πύλη, μεταφέροντας μπάζα που είχαν ξεθάψει δώδεκα εκσκαφείς.

Γερανοί ορθώνονται πάνω από μια ημιτελή αίθουσα servers. Σωροί από μεταλλικά πάνελ, οπλισμούς και τσιμεντένιους σωλήνες ψήνονται στον ήλιο. Κάτω στον δρόμο, όπου ο ποταμός Enns εκβάλλει ορμητικά προς τον Δούναβη, αντλιοστάσια είναι έτοιμα να αντλήσουν νερό ψύξης για το νέο κέντρο δεδομένων. Το όνομα της Google δεν υπάρχει πουθενά. Η μόνη υπόδειξη ότι ο αμερικανικός γίγαντας ευθύνεται για τη σκόνη που σχηματίζεται στον κοντινό αυτοκινητόδρομο είναι μια μικρή πινακίδα απαγόρευσης εισόδου στον φράχτη, πλαισιωμένη με τα χαρακτηριστικά χρώματα της εταιρείας.

Ωστόσο, η Google είναι παντού. Όταν ξεκίνησαν οι κατασκευαστικές εργασίες τον Απρίλιο, οι τοπικοί πολιτικοί γιόρτασαν κόβοντας μια τούρτα, γνωστή στους ντόπιους ως gugelhupf, η οποία μετονομάστηκε σε «Googlhupf» για την περίσταση. Οι ντόπιοι αποκαλούν το δάσος απέναντι από το εργοτάξιο, το οποίο η εταιρεία βοήθησε να φυτευτεί, «δάσος της Google». Μια μικρή λίμνη στην είσοδο, μια υπερμεγέθης λακκούβα που φιλοξενεί μια χούφτα ελικοπτεροφόρα και έναν μοναχικό βάτραχο, έχει ονομαστεί «βιότοπος της Google».

Η Google επιμένει ότι λαμβάνει μέτρα για να αντισταθμίσει τις περιβαλλοντικές επιπτώσεις του κέντρου δεδομένων. Η εταιρεία θα καλύψει την οροφή της εγκατάστασης με ηλιακούς συλλέκτες και θα δημιουργήσει ένα ταμείο για τη βελτίωση του τοπικού οικοσυστήματος του ποταμού, δήλωσε ο Michiel Sallaets, επικεφαλής επικοινωνιών της Google για την τεχνική υποδομή στην Ευρώπη. «Πράσινο ξέπλυμα», λέει ο ακτιβιστής Mullner.

Οι κάτοικοι ανησυχούν επίσης για τον Enns, ο οποίος θα παρέχει ψύξη στο κέντρο δεδομένων και θα δέχεται τα θερμαινόμενα λύματα. «Οποιαδήποτε εκροή ζεστού νερού μεταβάλλει το βιότοπο και προκαλεί πρόσθετο στρες στα πλάσματα που ζουν εκεί», λέει η Gruber.

Η Google επιμένει ότι δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. «Οι εκθέσεις ανεξάρτητων εμπειρογνωμόνων κατα τη διαδικασία αδειοδότησης δείχνουν ότι ο αντίκτυπος του κέντρου δεδομένων στη θερμοκρασία του ποταμού Enns είναι αμελητέος», δήλωσε ο Sallaets.

Αυτό που ενοχλεί τους ακτιβιστές είναι ότι, παρά τις πιθανές επιπτώσεις, το κέντρο δεδομένων δεν χρειαστηκε ολοκληρωμένη εκτίμηση περιβαλλοντικών επιπτώσεων σύμφωνα με την ισχύουσα αυστριακή νομοθεσία.

«Χρειαζόμαστε μια αλλαγή στη νομοθεσία», δήλωσε η Gruber. «Η κατασκευή μιας ανεμογεννήτριας απαιτεί περιβαλλοντική αξιολόγηση, ενώ τα κέντρα δεδομένων εξαιρούνται», επεσήμανε. Οι πολιτικοί της αριστεράς έχουν εκμεταλλευτεί την υπόθεση Κρονστορφ για να απαιτήσουν την αναθεώρηση του νόμου. Οι κεντροαριστεροί Σοσιαλδημοκράτες, μέρος της κυβέρνησης συνασπισμού της Αυστρίας, θέλουν τώρα να υποβάλουν τα κέντρα δεδομένων σε εκτιμήσεις περιβαλλοντικών επιπτώσεων. Υποστηρίζονται από τους Πράσινους της αντιπολίτευσης, αλλά το κεντροδεξιό Λαϊκό Κόμμα που διοικεί το υπουργείο Ενέργειας απορρίπτει περισσότερες ρυθμίσεις. Η Google «ακολούθησε όλες τις απαιτούμενες διαδικασίες», δήλωσε ο Sallaets. Η εταιρεία θα «ενεργήσει ως καλός και διαφανής γείτονας», πρόσθεσε.

Δίψα για Ενέργεια

Η κύρια ανησυχία των ακτιβιστών, ωστόσο, είναι η ενέργεια.

Το πρώτο στάδιο του έργου προβλέπει ζήτηση ενέργειας 150 μεγαβάτ ανά ώρα, η οποία θα αυξηθεί στα 500 MW εάν η Google αποφασίσει να επεκτείνει την εγκατάσταση. Καθώς τα κέντρα δεδομένων λειτουργούν όλο το εικοσιτετράωρο, η εγκατάσταση αναμένεται να καταναλώνει 1,31 τεραβατώρες (TWh) κατά τη διάρκεια του πρώτου σταδίου, σύμφωνα με ανακοίνωση τόσο του Austrian Power Grid όσο και του παρόχου δικτύου ηλεκτρικής ενέργειας της Άνω Αυστρίας. Αυτό αυξάνεται σε 4,4TWh βάσει των σχεδίων επέκτασης. Όλα τα νοικοκυριά της Βιέννης, μιας πόλης 2 εκατομμυρίων κατοίκων, χρησιμοποιούν περίπου 3,4TWh.

Σε αντίθεση με τις ΗΠΑ, όπου πολλές εταιρείες έχουν κατασκευάσει γεννήτριες που λειτουργούν με ορυκτά καύσιμα επί τόπου, το κέντρο δεδομένων Κρονστορφ συνδέεται στο εθνικό δίκτυο. Η Αυστρία λειτουργεί με σχεδόν 90% ανανεώσιμη ενέργεια – ένας βασικός λόγος για τον οποίο η Google επέλεξε αυτήν την τοποθεσία, καθώς η εταιρεία στοχεύει να λειτουργεί τα κέντρα δεδομένων της με καθαρή ηλεκτρική ενέργεια έως το 2030.

Ωστόσο, οι ακτιβιστές ανησυχούν ότι η παραγωγή των ανανεώσιμων πηγών ενέργειας στην Αυστρία μπορεί να μην ανταποκριθεί στο ρυθμό. Η χώρα εξαρτάται από την υδροηλεκτρική ενέργεια, η οποία είναι ευάλωτη στην ξηρασία. Κατά τη διάρκεια αυτού του ξηρού καλοκαιριού, η υδροηλεκτρική παραγωγή μειώθηκε έως και κατά το ένα τρίτο. Δεδομένης της κλιματικής αλλαγής, «αυτό δεν πρόκειται να βελτιωθεί», δήλωσε ο Mullner. «Βλέπουμε μια παράλληλη τάση όπου καταναλώνουμε περισσότερη ηλεκτρική ενέργεια και παράγουμε λιγότερη».

Οι ντόπιοι ανησυχούν επίσης ότι το κέντρο δεδομένων θα αυξήσει τις τιμές του ηλεκτρικού ρεύματος, όπως έχει συμβεί στην Ιρλανδία και τις Ηνωμένες Πολιτείες, δήλωσε η Gruber.

«Οι υψηλότερες τιμές αποτελούν κίνδυνο εάν η Αυστρία δεν αντισταθμίσει τις ενεργειακές ανάγκες του κέντρου δεδομένων με πρόσθετες ανανεώσιμες πηγές ενέργειας», ειπε ο Christoph Dolna-Gruber, ειδικός στην Αυστριακή Υπηρεσία Ενέργειας, η οποία συμβουλεύει την κυβέρνηση και τις εταιρείες ηλεκτρικής ενέργειας. «Όταν η ζήτηση αυξάνεται, αλλά η προσφορά δεν μπορεί να συμβαδίσει, η τιμή της ηλεκτρικής ενέργειας φυσικά αυξάνεται επίσης», πρόσθεσε, προειδοποιώντας ότι η στενή ενσωμάτωση της Αυστρίας στην ευρύτερη ευρωπαϊκή αγορά ενέργειας καθιστά δύσκολο να πούμε πόσο θα αυξηθεί το κόστος.

Παρά τη σύνδεσή του με το καθαρό δίκτυο της Αυστρίας, το κέντρο δεδομένων του Κρονστορφ δεν θα είναι απαλλαγμένο από άνθρακα: Τα σχέδια της Google προβλέπουν την εγκατάσταση τεράστιων γεννητριών ντίζελ για να διατηρείται το κέντρο δεδομένων σε λειτουργία σε περίπτωση διακοπής ρεύματος. Ενώ οι διακοπές ρεύματος είναι σπάνιες στην Αυστρία, τέτοιες γεννήτριες πρέπει να ενεργοποιούνται τακτικά για δοκιμαστικές λειτουργίες, σημείωσε ο Dolna-Gruber. «Ιδανικά, η κυβέρνηση θα πρέπει να απαιτήσει από τους φορείς εκμετάλλευσης κέντρων δεδομένων να συμβάλλουν στην ανάπτυξη καθαρής παραγωγής ενέργειας», πρόσθεσε.

Το αυστριακό υπουργείο ενέργειας και οικονομίας ανέφερε σε ανακοίνωσή του προς το POLITICO ότι το ηλεκτρικό δίκτυο μπορεί να διαχειριστεί το νέο κέντρο δεδομένων. «Καταρχήν», πρόσθεσε, «η επέκταση των κέντρων δεδομένων πρέπει να συμβαδίζει με την επέκταση της παραγωγής ενέργειας από ανανεώσιμες πηγές, των δικτύων υψηλής χωρητικότητας, της αποθήκευσης και της ευελιξίας».

Πρώτα η Ευρώπη

Υπάρχει ένας ακόμη λόγος για τον οποίο οι Αυστριακοί ακτιβιστές αντιτίθενται στο κέντρο δεδομένων τού Κρονστορφ: η Google είναι μια αμερικανική εταιρεία. Αν κάνατε μια αναζήτηση στην Google για το πού να χτίσετε ένα κέντρο δεδομένων στην Αυστρία, λέει ο Müllner, τα περίχωρα του Κρονστορφ θα κατατάσσονταν ως κορυφαίο αποτέλεσμα: Μια επίπεδη πεδιάδα για κατασκευή, διαθέσιμο νερό ποταμού για την ψύξη του χώρου και ένας τεράστιος υποσταθμός παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας προ των πυλών.

Γιατί λοιπόν, ρωτάει, δεν παραχωρήθηκε αυτό τουλάχιστον σε μια ευρωπαϊκή εταιρεία; «Οι Αμερικανοί παίρνουν τα καλύτερα σημεία και μετά εμείς πρέπει να κατασκευάσουμε γραμμές μεταφοράς ηλεκτρικής ενέργειας σε λιγότερο επιθυμητές τοποθεσίες», είπε ο Mullner. «Τους αφήσαμε να το πάρουν αυτό. Γιατί;».

Η Google λέει ότι το έργο της θα δημιουργήσει περίπου 100 θέσεις εργασίας. Ωστόσο, οι ακτιβιστές επιμένουν ότι το κέντρο δεδομένων θα στείλει κέρδη πίσω στις ΗΠΑ και δεν θα ωφελήσει την τοπική οικονομία. «Χρησιμοποιούν την ενέργειά μας. Αλλά πού πηγαίνουν τα έσοδα; Απλά δεν ξέρουμε», είπε ο Mullner.

Το αυστριακό υπουργείο Οικονομίας επέμεινε ότι εταιρείες όπως η Google «μπορούν να συμβάλουν σημαντικά στην ανάπτυξη της περιοχής μέσω επενδύσεων, συμβάσεων για τοπικές επιχειρήσεις και υποδομών cloud και τεχνητής νοημοσύνης υψηλής απόδοσης».
Ενώ τα ζητήματα σχετικά με την ενέργεια και το περιβάλλον πρέπει να «εξεταστούν προσεκτικά», πρόσθεσε το υπουργείο, η «γενική απόρριψη τέτοιων έργων δεν δικαιολογείται».
Δεδομένου ότι οι κατασκευαστικές εργασίες στο Κρονστορφ βρίσκονται σε πλήρη εξέλιξη, η Gruber πιστεύει ότι είναι μη ρεαλιστικό να προσπαθήσει να σταματήσει εντελώς το έργο. Αυτή και ο Mullner στοχεύουν την επέκταση – τη δεύτερη φάση που θα τριπλασιάσει την κατανάλωση ενέργειας του κέντρου δεδομένων. Ελπίζουν ότι η διαμαρτυρία τους θα χρησιμεύσει ως προειδοποίηση για άλλους τεχνολογικούς γίγαντες των ΗΠΑ. Ήδη, οι ακτιβιστές προετοιμάζονται να αγωνιστούν ενάντια σε νέα έργα στα ανατολικά της χώρας. «Ένα πράγμα που έχουμε ήδη καταφέρει», είπε, «είναι ότι δεν θα είναι τόσο εύκολο για όσους έρθουν στη συνέχεια».

Πηγή: POLITICO