«Ηρωας» μετά θάνατον ο Μλάντιτς στη Σερβία

Ο άνθρωπος που καταδικάστηκε σε ισόβια για γενοκτονία, εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και εγκλήματα πολέμου θα επιστρέψει στη Σερβία με τιμές στρατηγού. Ο Ράτκο Μλάντιτς, ο άλλοτε στρατιωτικός ηγέτης των Σερβοβόσνιων που έμεινε στην Ιστορία ως ο «χασάπης των Βαλκανίων», πέθανε σε ηλικία 84 ετών στη Χάγη, όπου εξέτιε την ποινή του. Και τώρα το Βελιγράδι ετοιμάζεται να τον υποδεχθεί ξανά σαν ήρωα.

«Με όλες τις στρατιωτικές και κρατικές τιμές που του αναλογούν». Αυτά ήταν τα λόγια του σέρβου υπουργού Δικαιοσύνης Νέναντ Βούγιτς, όπως επισημαίνει η δημοσιογράφος της Corriere della Sera, Μόνικα Ρίτσι Σαρτζεντίνι. Η κυβέρνηση έχει ήδη ανακοινώσει ότι θα στείλει αντιπροσωπεία στην Ολλανδία για να μεταφέρει τη σορό του στη Σερβία, ενώ η οικογένειά του θα αποφασίσει τον τόπο ταφής.

Η επιλογή των λέξεων προκαλεί αντιδράσεις. Γιατί ο άνθρωπος που καταδικάστηκε για τη σφαγή περισσότερων από 8.000 βόσνιων μουσουλμάνων ανδρών και αγοριών στη Σρεμπρένιτσα τον Ιούλιο του 1995 πρόκειται να κηδευτεί με επίσημη τελετή. Η οριστική καταδίκη του, που επικυρώθηκε το 2021, τον είχε κρίνει επίσης υπεύθυνο για εγκλήματα κατά τη διάρκεια της πολιορκίας του Σεράγεβο.

Και όμως, 31 χρόνια μετά τη σφαγή, η λέξη που ακούγεται από το Βελιγράδι είναι μία: «τιμές».

Ο «μάρτυρας» των εθνικιστών

Η κηδεία, όμως, είναι μόνο η κορυφή του παγόβουνου. Οπως γράφει η Μόνικα Ρίτσι Σαρτζεντίνι στην Corriere della Sera, μέσα στις πρώτες ώρες μετά τον θάνατό του ένα τμήμα του σερβικού φιλοκυβερνητικού και εθνικιστικού Τύπου άρχισε να κτίζει γύρω από τον Μλάντιτς μια εικόνα μάρτυρα.

Η εφημερίδα Politika τον αποκάλεσε «αιώνιο διοικητή του στρατού της Republika Srpska», παρουσιάζοντάς τον ως έναν άνθρωπο που πέθανε μακριά από την πατρίδα, την οικογένεια και τον λαό του. Η Novosti, από την άλλη, φιλοξένησε τις καταγγελίες του Μίλοραντ Ντόντικ, ο οποίος χαρακτήρισε τον θάνατο του Μλάντιτς «δολοφονία» και αποτέλεσμα μιας «ενορχηστρωμένης» μεταχείρισης από τη Χάγη.

Η φιλελεύθερη εβδομαδιαία Vreme επισημαίνει την άλλη πλευρά αυτής της αφήγησης: η καταδίκη για τα εγκλήματα περνάει στο περιθώριο και ο Μλάντιτς επιστρέφει ως σύμβολο του σερβικού λαού, ο οποίος παρουσιάζεται ξανά ως θύμα μιας επιλεκτικής διεθνούς Δικαιοσύνης. Είναι μια αφήγηση που θυμίζει εκείνη που ακολούθησε πριν από δύο δεκαετίες τον θάνατο του Σλόμπονταν Μιλόσεβιτς στη φυλακή της Χάγης.

Ο Αλεξάνταρ Βούλιν, πρώην αντιπρόεδρος της κυβέρνησης και μια από τις πιο ακραία εθνικιστικές φωνές της σερβικής πολιτικής σκηνής, το πήγε ακόμη παραπέρα. Ζήτησε όχι μόνο κρατική και στρατιωτική κηδεία για τον Μλάντιτς, αλλά και εθνικό πένθος. «Από τον Γκαβρίλο Πρίντσιπ έως τον Ράτκο Μλάντιτς, οι καλύτεροι Σέρβοι σκοτώνονται με αλυσίδες», δήλωσε.

Η Χάγη και οι τελευταίες ημέρες

Η σερβική κυβέρνηση αμφισβητεί επίσης τον τρόπο που αντιμετωπίστηκε ο πρώην στρατηγός τις τελευταίες ημέρες της ζωής του. Ο υπουργός Δικαιοσύνης ανακοίνωσε ότι το Βελιγράδι θα στείλει επιστολή στον αρμόδιο μηχανισμό της Χάγης, ζητώντας να εξεταστεί αν ο Μλάντιτς είχε λάβει την κατάλληλη ιατρική φροντίδα.

Η Σερβία είχε ζητήσει στο παρελθόν την αποφυλάκισή του για ανθρωπιστικούς λόγους, υποστηρίζοντας ότι η κατάσταση της υγείας του ήταν πλέον μη αναστρέψιμη. Ωστόσο η έρευνα που διατάχθηκε μετά τον θάνατό του αποτελεί την προβλεπόμενη διαδικασία όταν ένας κρατούμενος πεθαίνει υπό την κράτηση του δικαστηρίου.

Την ίδια στιγμή, οι εκδηλώσεις μνήμης έχουν ήδη ξεκινήσει στη Republika Srpska, τη σερβική οντότητα της Βοσνίας-Ερζεγοβίνης. Πολιτικοί συμμετείχαν σε θρησκευτική τελετή για τον Μλάντιτς, ενώ ο Μίλοραντ Ντόντικ επανέλαβε ότι ο θάνατός του ήταν «δολοφονία» και υποστήριξε ότι ο στρατηγός είχε πολεμήσει για την υπεράσπιση των Σέρβων.

Στη Σρεμπρένιτσα, όμως, η εικόνα είναι εντελώς διαφορετική. Ο Εμίρ Σούλτζιτς, διευθυντής του Μνημείου της Σρεμπρένιτσα, έδωσε μια απάντηση που συμπυκνώνει την πραγματικότητα των εγκλημάτων: «Ο θάνατός του δεν αλλάζει τις αποφάσεις των δικαστηρίων» και «δεν αδειάζει τους ομαδικούς τάφους».

Ακόμη και στα γήπεδα

Η ηρωοποίηση του Μλάντιτς δεν έμεινε στους πολιτικούς και στα μέσα ενημέρωσης. Εφτασε και στα γήπεδα. Στον αγώνα του Europa League ανάμεσα στον Ερυθρό Αστέρα Βελιγραδίου και τη Βικτόρια Πλζεν οπαδοί της σερβικής ομάδας σήκωσαν πανό που έγραφε «Στρατηγέ, αιώνια δόξα και ευχαριστώ», ενώ ακούστηκαν συνθήματα υπέρ του.

Οι διαχειριστές του Μνημείου της Σρεμπρένιτσα κατέθεσαν καταγγελία στην UEFA ζητώντας ακόμη και τον μόνιμο αποκλεισμό του συλλόγου από τις ευρωπαϊκές διοργανώσεις. Στην καταγγελία επισημαίνεται μάλιστα ότι η ίδια η ομάδα δημοσίευσε στα επίσημα κανάλια της φωτογραφίες με εμφανές το συγκεκριμένο πανό.

Δεν πρόκειται, πάντως, για πρωτοφανές περιστατικό. Τον περασμένο Οκτώβριο η Σερβία είχε κηδεύσει με τις υψηλότερες στρατιωτικές τιμές τον Νεμπόισα Πάβκοβιτς, πρώην αρχηγό του Γενικού Επιτελείου του γιουγκοσλαβικού στρατού. Ο Πάβκοβιτς είχε καταδικαστεί στη Χάγη σε 22 χρόνια φυλάκιση για εγκλήματα κατά της ανθρωπότητας και παραβιάσεις των νόμων του πολέμου εναντίον των Αλβανών του Κοσόβου το 1999.

Η Ευρώπη απέναντι στη σερβική «αναθεώρηση»

Η υπόθεση αποκτά ακόμη μεγαλύτερο βάρος επειδή η Σερβία διαπραγματεύεται την ένταξή της στην Ευρωπαϊκή Ενωση από το 2014. Στην τελευταία έκθεση για τη διεύρυνση, ωστόσο, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή είχε ήδη καταγγείλει ότι σερβικά κόμματα, πολιτικοί και μέσα ενημέρωσης εξακολουθούν να προσφέρουν δημόσιο χώρο και στήριξη σε καταδικασμένους εγκληματίες πολέμου, ενώ παράλληλα αρνούνται εγκλήματα που έχουν τεκμηριωθεί δικαστικά, συμπεριλαμβανομένης της γενοκτονίας της Σρεμπρένιτσα.

Μόλις πριν από έναν χρόνο, με αφορμή την 30ή επέτειο της σφαγής, η Ούρσουλα φον ντερ Λάιεν είχε δηλώσει ότι η Ευρώπη δεν θα επέτρεπε σε κανέναν να «ξαναγράψει την Ιστορία».

Σήμερα, όμως, το ερώτημα είναι αν η Ιστορία ξαναγράφεται μπροστά στα μάτια της Ευρώπης. Γιατί ο Ράτκο Μλάντιτς δεν επιστρέφει απλώς στην πατρίδα του για την τελευταία του κατοικία. Επιστρέφει μέσα από μια αφήγηση που επιχειρεί να μετατρέψει έναν καταδικασμένο εγκληματία πολέμου σε εθνικό σύμβολο.

Οσο το Βελιγράδι ετοιμάζει τις επίσημες τιμές του, η Σρεμπρένιτσα θυμίζει κάτι πολύ πιο δύσκολο να σβηστεί: τους νεκρούς, τους ομαδικούς τάφους και τις δικαστικές αποφάσεις, που δεν αλλάζουν με έναν θάνατο.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google