Οι «γέφυρες» του Ιράν με την παγκόσμια οικονομία

Η ανακοίνωση από τον αμερικανό υπουργό Οικονομικών, μία σειρά κυρώσεων εναντίον του Ιράν, με στόχο να απομονωθεί η Τεχεράνη από την παγκόσμια οικονομία, δεν πλήττουν μόνο τη χώρα της Μέσης Ανατολής αλλά και αρκετές ακόμη.

Αν και οι λεπτομέρειες για τις κυρώσεις αλλά και τις χώρες τις οποίες αφορούν δεν είναι και τόσο ξεκάθαρες, το CNBC, βασιζόμενο σε στοιχεία για τις εμπορικές σχέσεις του Ιράν, δημιούργησε τη βασική πεντάδα των χωρών που εκτιμάται ότι θα πληγούν περισσότερο.

Για την Τεχεράνη, οι πέντε αυτές χώρες αποτελούν διαφορετικές αλλά κρίσιμες οικονομικές οδούς προς τον έξω κόσμο. Για την Ουάσινγκτον, η προσπάθεια να κλείσουν αυτές οι οδοί χωρίς να προκληθούν παράλληλες οικονομικές και γεωπολιτικές συγκρούσεις αποτελεί το δύσκολο στοίχημα της νέας στρατηγικής κυρώσεων.

Κίνα: Ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου

Η Κίνα είναι ο μεγαλύτερος αγοραστής ιρανικού πετρελαίου και αποτελεί έναν από τους σημαντικότερους συνδέσμους της Τεχεράνης με την παγκόσμια οικονομία. Σύμφωνα με την αμερικανική κυβέρνηση, απορροφά περίπου το 90% των ιρανικών εξαγωγών πετρελαίου.

Το 2025, το διμερές εμπόριο Κίνας – Ιράν ανήλθε σε περίπου 9,96 δισ. δολάρια, χωρίς να υπολογίζονται περίπου 31,2 δισ. δολάρια σε μη καταγεγραμμένες εξαγωγές ιρανικού αργού προς την Κίνα, σύμφωνα με την αμερικανική Επιτροπή Οικονομικής και Ασφαλείας ΗΠΑ – Κίνας.

Το μεγαλύτερο μέρος του ιρανικού πετρελαίου καταλήγει σε ανεξάρτητα κινεζικά διυλιστήρια. Συχνά το φορτίο εμφανίζεται ως πετρέλαιο από τη Μαλαισία ή την Ινδονησία, ενώ οι πληρωμές πραγματοποιούνται μέσω μεσαζόντων και εκτός του συστήματος του δολαρίου.

Το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών έχει επιβάλει φέτος κυρώσεις σε αρκετά από αυτά τα διυλιστήρια για την αγορά ιρανικού πετρελαίου, αποφεύγοντας ωστόσο να στοχοποιήσει κινεζικά χρηματοπιστωτικά ιδρύματα.

Το Πεκίνο έχει αντιταχθεί ανοιχτά στις αμερικανικές κυρώσεις κατά του Ιράν, υποστηρίζοντας ότι η οικονομική πίεση δεν μπορεί να επιλύσει τις διαφορές. Τον Μάιο, μάλιστα, έδωσε εντολή σε κινεζικές εταιρείες να αγνοήσουν τις αμερικανικές κυρώσεις σε πέντε διυλιστήρια που συνδέονται με το ιρανικό πετρέλαιο.

Ωστόσο, σύμφωνα με τη Νταν Γουάνγκ, κορυφαίο στέλεχος του Eurasia Group, το Πεκίνο είναι απίθανο να συγκρουστεί ευθέως με την Ουάσινγκτον. Αντίθετα, αναμένεται να ενισχύσει διακριτικά τη συμμόρφωση των κρατικών τραπεζών και πετρελαϊκών εταιρειών, ώστε να αποφύγει την επιβολή κυρώσεων.

Το δίλημμα είναι σαφές: η Κίνα θέλει να διατηρήσει τις σχέσεις της με το Ιράν, αλλά ενδιαφέρεται ακόμη περισσότερο για την πρόσβαση στο δολάριο, τη χρηματοδότηση και την αμερικανική αγορά.

ΗΑΕ: Η οικονομική «πίσω πόρτα» του Ιράν

Σε απόσταση μόλις 80 χιλιομέτρων από το Ιράν, στην άλλη πλευρά του Περσικού Κόλπου, τα Ηνωμένα Αραβικά Εμιράτα αποτελούν εδώ και χρόνια σημαντικό εμπορικό κόμβο για την Τεχεράνη.

Το διμερές εμπόριο έφτασε περίπου τα 28 δισ. δολάρια το 2024, σύμφωνα με τα στοιχεία του Παγκόσμιου Οργανισμού Εμπορίου. Τα ΗΑΕ ήταν τότε η μεγαλύτερη πηγή εισαγωγών του Ιράν, αντιπροσωπεύοντας πάνω από το 30% του συνόλου, ενώ ήταν και ο τρίτος σημαντικότερος προορισμός των ιρανικών εξαγωγών, με μερίδιο περίπου 12%.

Η σχέση αυτή, ωστόσο, δοκιμάστηκε πρόσφατα, όταν τα Εμιράτα κινήθηκαν προς την αναστολή εμπορικών και χρηματοπιστωτικών συναλλαγών με το Ιράν, μετά την εκτόξευση δύο βαλλιστικών πυραύλων προς την επικράτειά τους. Ενας από αυτούς είχε ως στόχο δεξαμενόπλοια ιδιοκτησίας των ΗΑΕ.

Το Ιράν έχει χρησιμοποιήσει επί χρόνια τις τράπεζες και το χρηματοπιστωτικό σύστημα των Εμιράτων για την πρόσβασή του στην παγκόσμια οικονομία, μέσω συναλλαγών που συχνά κινούνται σε αδιαφανές ή παράνομο πλαίσιο.

Σύμφωνα με το Washington Institute, η ουσιαστική διακοπή αυτής της οδού θα απαιτούσε αυστηρότερη δράση από τις αρχές των Εμιράτων απέναντι στις αδιαφανείς χρηματοπιστωτικές και εμπορικές δραστηριότητες.

Τουρκία: Η ενέργεια στο επίκεντρο

Η Τουρκία διατηρεί σημαντικούς εμπορικούς δεσμούς με την Τεχεράνη, εισάγοντας ιρανικό φυσικό αέριο και εξάγοντας προς το Ιράν βιομηχανικά και καταναλωτικά προϊόντα.

Σύμφωνα με το τουρκικό υπουργείο Εξωτερικών, το διμερές εμπόριο έφτασε τα 5,7 δισ. δολάρια το 2024. Η Αγκυρα εξάγει κυρίως μηχανήματα και ανταλλακτικά, χημικά και αγροτικά προϊόντα, ενώ από το Ιράν εισάγει κυρίως ενεργειακά προϊόντα.

Οι εισαγωγές ιρανικού φυσικού αερίου αυξήθηκαν σημαντικά φέτος, ενώ το μερίδιο του Ιράν στις συνολικές εισαγωγές φυσικού αερίου της Τουρκίας έφτασε το 18,6%, σύμφωνα με τουρκικά μέσα ενημέρωσης.

Η 25ετής συμφωνία προμήθειας φυσικού αερίου μεταξύ των δύο χωρών έληξε στα τέλη Ιουλίου. Η Αγκυρα έχει παράλληλα προσπαθήσει να διαφοροποιήσει τις πηγές εφοδιασμού της, αυξάνοντας τις εισαγωγές μέσω αγωγών από το Αζερμπαϊτζάν και τη Ρωσία. Μέχρι στιγμής, πάντως, η Τουρκία δεν έχει δείξει ότι προτίθεται να διακόψει τις ενεργειακές της σχέσεις με το Ιράν.

Ιράκ: Ενεργειακή εξάρτηση από την Τεχεράνη

Για το Ιράκ, οι σχέσεις με το Ιράν έχουν και μια κρίσιμη ενεργειακή διάσταση. Η Βαγδάτη εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το ιρανικό φυσικό αέριο και ηλεκτρικό ρεύμα.

Το 2024, το Ιράν ανανέωσε για πέντε χρόνια τη συμφωνία για την προμήθεια φυσικού αερίου στο Ιράκ, με δυνατότητα παροχής έως περίπου 660 δισ. κυβικά πόδια ετησίως.

Το 2023, οι εισαγωγές ηλεκτρικής ενέργειας από το Ιράν αντιστοιχούσαν σε περισσότερο από το 30% της συνολικής παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας του Ιράκ, σύμφωνα με την αμερικανική Υπηρεσία Ενεργειακών Πληροφοριών.

Το εμπόριο Ιράκ – Ιράν ξεπέρασε τα 10 δισ. δολάρια το 2025, με το Ιράν να εξάγει τρόφιμα, καταναλωτικά αγαθά και άλλα προϊόντα στην ιρακινή αγορά.

Η εμπορική δραστηριότητα έχει μειωθεί φέτος, καθώς η αυξημένη αστάθεια στην περιοχή και οι κατά διαστήματα διακοπές στις συνοριακές διελεύσεις δυσκολεύουν τις συναλλαγές.

Το Ιράκ φέρεται να καταβάλλει περίπου τέσσερα έως πέντε δισ. δολάρια ετησίως στο Ιράν για φυσικό αέριο που χρησιμοποιείται στην παραγωγή ηλεκτρικής ενέργειας. Οι νέες αμερικανικές κυρώσεις θα μπορούσαν να δυσκολέψουν σημαντικά τις πληρωμές της Βαγδάτης προς την Τεχεράνη.

Ινδία: Περιορισμένο εμπόριο, αλλά επιστροφή στο ιρανικό πετρέλαιο

Η Ινδία, ένας από τους πέντε σημαντικότερους εμπορικούς εταίρους του Ιράν, έχει δει το διμερές εμπόριο να συρρικνώνεται τα τελευταία χρόνια.

Για το οικονομικό έτος που ολοκληρώθηκε τον Μάρτιο του 2026, το εμπόριο μεταξύ των δύο χωρών διαμορφώθηκε σε περίπου 1,6 δισ. δολάρια, έναντι 2,3 δισ. δολαρίων το οικονομικό έτος 2023.

Η Ινδία εξάγει κυρίως ρύζι, τσάι, ζάχαρη και φαρμακευτικά προϊόντα, ενώ εισάγει από το Ιράν ξηρά και νωπά φρούτα.

Τον Απρίλιο, το Νέο Δελχί επανέλαβε τις εισαγωγές ιρανικού αργού, έπειτα από διακοπή επτά ετών και μετά την προσωρινή άρση από τις ΗΠΑ των κυρώσεων στις εξαγωγές ιρανικού πετρελαίου.

Τώρα, όμως, αυτή η επιστροφή στο ιρανικό πετρέλαιο βρίσκεται υπό νέα δοκιμασία. Η Ουάσινγκτον έχει προειδοποιήσει ότι θα επιβάλει κυρώσεις σε οποιαδήποτε οντότητα — ακόμη και σε ινδικά διυλιστήρια — προμηθεύεται ιρανική ενέργεια.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google