Είναι έτοιμη η Ευρώπη να ζήσει σε ακραία ζέστη;

Κατά τη διάρκεια του έντονου κύματος καύσωνα του Ιουνίου, οι δυτικο-ευρωπαϊκές πόλεις κατέφυγαν σε διαφορετικές λύσεις για να προστατεύσουν τους κατοίκους τους από τις ακραίες θερμοκρασίες. Στο Βερολίνο, η αστυνομία δρόσιζε τον κόσμο με υδροφόρες, στο Παρίσι πολλοί αναζητούσαν ανακούφιση στα νερά του καναλιού Σεν-Μαρτέν, ενώ στην Ισπανία αρκετοί πολίτες κατέφευγαν σε βιβλιοθήκες και άλλους κλιματιζόμενους δημόσιους χώρους.

Υστέρα από μια σύντομη επιστροφή σε κανονικές για την εποχή θερμοκρασίες, γράφουν οι Financial Times, ένα νέο κύμα καύσωνα επανέφερε θερμοκρασίες που άγγιξαν τους 40 βαθμούς Κελσίου σε περιοχές της Ισπανίας και της Γαλλίας, αυξάνοντας τον κίνδυνο πυρκαγιών και αναδεικνύοντας τις σοβαρές αδυναμίες της Ευρώπης απέναντι στην κλιματική κρίση.

Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η μέση θερμοκρασία του πλανήτη πλησιάζει πλέον αύξηση κατά 1,4 βαθμούς Κελσίου σε σχέση με την προβιομηχανική εποχή. Η εξέλιξη αυτή σημειώνουν οι FT, σημαίνει ότι οι κοινωνίες καλούνται να προσαρμοστούν σε ένα όλο και πιο ακραίο και απρόβλεπτο κλίμα. Επιπλέον οι ειδικοί έχουν προειδοποιήσει ότι η Ευρώπη θερμαίνεται με ρυθμό υπερδιπλάσιο από τον παγκόσμιο μέσο όρο, γεγονός που εκθέτει τους κατοίκους της σε ακόμη μεγαλύτερη θερμική καταπόνηση εξαιτίας της συνεχιζόμενης χρήσης ορυκτών καυσίμων.

Οι συνέπειες είναι ήδη εμφανείς. Στη Γερμανία οι θάνατοι κατά τον τελευταίο καύσωνα αυξήθηκαν κατά περίπου 30%, ξεπερνώντας τους 5.400 ανθρώπους, ενώ στη Γαλλία οι προκαταρκτικές εκτιμήσεις κάνουν λόγο για περισσότερους από 2.000 θανάτους – επιπλέον, σε σύγκριση με τη θνητότητα προηγούμενων καλοκαιριών.

Σε ολόκληρη την Ευρώπη, σύμφωνα με τους FT, ο συνολικός αριθμός των θυμάτων του καύσωνα υπολογίζεται περίπου στις 20.000. Παρά τα ανησυχητικά αυτά στοιχεία, λιγότερες από τις μισές ευρωπαϊκές χώρες διαθέτουν ολοκληρωμένο εθνικό σχέδιο προστασίας της δημόσιας υγείας από την ακραία ζέστη, γεγονός που αποδεικνύει ότι η προετοιμασία παραμένει ανεπαρκής.

Παρότι όλα τα κράτη-μέλη της Ευρωπαϊκής Ενωσης έχουν υιοθετήσει πολιτικές προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή και εφαρμόζουν μέτρα περιορισμού των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου, η εφαρμογή τους προχωρά με αργούς ρυθμούς. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή επεξεργάζεται ένα ευρύτερο σχέδιο ανθεκτικότητας που θα αφορά ολόκληρη την οικονομία, δίνοντας έμφαση στην ανακαίνιση κτιρίων, στον βιοκλιματικό σχεδιασμό και στην προσαρμογή των μεταφορών στις νέες κλιματικές συνθήκες.

Ταυτόχρονα, η Ευρωπαϊκή Ενωση οργανώνει τη μεγαλύτερη διακρατική επιχείρηση αντιμετώπισης δασικών πυρκαγιών που έχει πραγματοποιηθεί μέχρι σήμερα, μετά τις καταστροφικές πυρκαγιές του 2025 που αποτέφρωσαν περισσότερα από 200.000 εκτάρια γης. Εκατοντάδες πυροσβέστες θα αναπτυχθούν στρατηγικά σε διάφορες χώρες, γράφουν οι FT, ώστε να μπορούν να επέμβουν γρήγορα όπου χρειαστεί. Παρ’ όλα αυτά, το μεγαλύτερο βάρος της προστασίας εξακολουθεί να πέφτει στις τοπικές και εθνικές αρχές, οι οποίες σε πολλές περιπτώσεις δεν διαθέτουν ούτε τους απαραίτητους πόρους ούτε τον κατάλληλο σχεδιασμό.

Το πρόβλημα είναι ιδιαίτερα έντονο στις μεγάλες ευρωπαϊκές πόλεις. Στο Παρίσι, στις Βρυξέλλες και στο Βερολίνο πολλά παλαιά κτίρια κατασκευάστηκαν χωρίς πρόβλεψη για τις σημερινές θερμοκρασίες, με αποτέλεσμα να παγιδεύουν τη ζέστη αντί να την διοχετεύουν προς τα έξω. Αρκετές πυκνοκατοικημένες περιοχές στερούνται επαρκών χώρων πρασίνου και υδάτινων στοιχείων που θα μπορούσαν να μειώσουν τη θερμοκρασία του αστικού περιβάλλοντος.

Οι κοινωνικές ανισότητες επιδεινώνουν ακόμη περισσότερο την κατάσταση. Τα χαμηλότερα εισοδήματα είναι συνήθως πιο εκτεθειμένα στις ακραίες θερμοκρασίες, σημειώνουν οι FT, καθώς κατοικούν σε περιοχές με λιγότερο πράσινο, περιορισμένες υποδομές και ανεπαρκή κλιματισμό. Στις Βρυξέλλες, για παράδειγμα, η διαφορά της νυχτερινής θερμοκρασίας μεταξύ των πυκνοκατοικημένων υποβαθμισμένων συνοικιών και των εύπορων περιοχών μπορεί να φτάσει ακόμη και τους εννέα βαθμούς Κελσίου.

Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή υπολογίζει ότι η ενίσχυση της ανθεκτικότητας απέναντι στην κλιματική αλλαγή θα απαιτήσει επενδύσεις που ενδέχεται να αγγίξουν τα 70 δισ. ευρώ ετησίως έως το 2050. Παρά το υψηλό αυτό κόστος, αρκετοί ειδικοί επισημαίνουν ότι η αδράνεια θα αποδειχθεί πολύ ακριβότερη. Μόνο το 2025, οι οικονομικές ζημιές από πλημμύρες, πυρκαγιές, ξηρασίες και τη μείωση της παραγωγικής δραστηριότητας ανήλθαν περίπου στα 90 δισεκατομμύρια ευρώ, χωρίς να υπολογίζεται το ανθρώπινο κόστος. 

Μαδρίτη: Καταφύγιο στους κλιματιζόμενους χώρους και διαρκής επιτήρηση για πυρκαγιές

Η Ισπανία, επισημαίνουν οι FT, είναι μια χώρα που παραδοσιακά ζει με τις υψηλές θερμοκρασίες, όμως τα τελευταία χρόνια οι καύσωνες γίνονται συχνότεροι και εντονότεροι, αναγκάζοντας τις αρχές να αναθεωρήσουν τον τρόπο αντιμετώπισής τους. Μετά τις μεγάλες πυρκαγιές της προηγούμενης χρονιάς, η κυβέρνηση ξεκίνησε την ετήσια εκστρατεία πρόληψης από τον Ιανουάριο αντί για τον Ιούνιο, ενώ ενίσχυσε τον στόλο πυρόσβεσης με νέα αεροσκάφη, ελικόπτερα, μη επανδρωμένα αεροσκάφη και ειδικά οχήματα.

Το υπουργείο Περιβάλλοντος επικαιροποίησε το εθνικό σχέδιο προσαρμογής στην κλιματική αλλαγή, δίνοντας έμφαση στη δημιουργία περισσότερων χώρων πρασίνου και σκίασης μέσα στις πόλεις. Επιπλέον, διατέθηκαν σημαντικά κονδύλια για την αναβάθμιση των συστημάτων θέρμανσης και ψύξης στα σχολεία.

Στη Βαρκελώνη, συνεχίζουν οι FT, μέρος των εσόδων από τον τουριστικό φόρο χρησιμοποιείται για την εγκατάσταση κλιματισμού σε εκατοντάδες σχολικές μονάδες. Η δημοτική αρχή έχει επίσης εφοδιάσει περίπου 1.400 εργαζόμενους σε εξωτερικούς χώρους, όπως καθαριστές και κηπουρούς, με ειδικά βραχιόλια που παρακολουθούν τη θερμική καταπόνηση του οργανισμού τους.

Βιβλιοθήκες, αθλητικά κέντρα και άλλοι δημόσιοι χώροι λειτουργούν ως «κλιματικά καταφύγια», προσφέροντας φιλοξενία στους πολίτες κατά τις ώρες της μεγαλύτερης ζέστης. Στη Μαδρίτη διοργανώνονται ακόμη και δωρεάν κινηματογραφικές προβολές, συναυλίες και παραστάσεις φλαμένκο σε κλιματιζόμενες αίθουσες, ώστε όσοι δεν διαθέτουν κλιματισμό στο σπίτι τους να μπορούν να προστατευθούν από τις ακραίες θερμοκρασίες.

Ρώμη: Προσαρμογή σε συνθήκες Καραϊβικής

Οταν το ιταλικό υπουργείο Υγείας εξέδωσε κόκκινο συναγερμό για καύσωνα σε δεκαοκτώ πόλεις, η πολιτική συζήτηση επικεντρώθηκε περισσότερο στις διαφορετικές αντιλήψεις για την κλιματική αλλαγή παρά στην εφαρμογή ουσιαστικών μέτρων προστασίας. Παρότι η Ιταλία ενέκρινε ήδη από το 2023 ένα ολοκληρωμένο σχέδιο προσαρμογής, μεγάλο μέρος του, σύμφωνα με τους FT, παραμένει ανενεργό.

Περιβαλλοντικές οργανώσεις επισημαίνουν ότι οι ιστορικοί πυρήνες των ιταλικών πόλεων σχεδιάστηκαν με τρόπο που περιορίζει τη ζέστη, όμως οι νεότερες συνοικίες, όπου κατοικούν συχνά πολίτες με χαμηλότερα εισοδήματα, διαθέτουν ελάχιστο πράσινο, ανεπαρκή συντήρηση των δημόσιων χώρων και ελλιπή σκίαση σε στάσεις λεωφορείων και σταθμούς μέσων μεταφοράς. Η απουσία αυτών των βασικών υποδομών καθιστά την καθημερινότητα ιδιαίτερα δύσκολη κατά τη διάρκεια παρατεταμένων καυσώνων.

Βερολίνο: Αναζήτηση δροσιάς στις λίμνες

Το Βερολίνο κατέγραψε νέο ιστορικό ρεκόρ θερμοκρασίας τον Ιούνιο, με αποτέλεσμα χιλιάδες κάτοικοι να αναζητήσουν καταφύγιο στις λίμνες και στις όχθες των ποταμών. Οι επιστημονικές προβλέψεις, σημειώνουν οι FT, δείχνουν ότι οι ημέρες με θερμοκρασίες άνω των 30 βαθμών Κελσίου θα αυξηθούν σημαντικά τις επόμενες δεκαετίες, εάν η κλιματική αλλαγή συνεχιστεί με τον ίδιο ρυθμό. Παρ’ όλα αυτά, η γερμανική πρωτεύουσα απέκτησε ολοκληρωμένη στρατηγική για την αντιμετώπιση της ζέστης μόλις πρόσφατα. Το σχέδιο περιλαμβάνει δενδροφυτεύσεις, περισσότερες δημόσιες βρύσες πόσιμου νερού, βελτίωση του αστικού σχεδιασμού και δημιουργία κτιρίων με μεγαλύτερη αντοχή στις υψηλές θερμοκρασίες.

Σε εθνικό επίπεδο, η ομοσπονδιακή δομή της Γερμανίας δυσκολεύει τον συντονισμό, καθώς κάθε κρατίδιο εφαρμόζει διαφορετικές πολιτικές. Μόνο λίγα διαθέτουν ολοκληρωμένα σχέδια προστασίας από τον καύσωνα. Παρά τις σημαντικές επενδύσεις που έχουν εξαγγελθεί για την ενίσχυση της κλιματικής ανθεκτικότητας, οι FT  γράφουν ότι οι τοπικές αρχές αντιμετωπίζουν ελλείψεις προσωπικού και οικονομικών πόρων, γεγονός που καθυστερεί την εφαρμογή των μέτρων. Οι ειδικοί προειδοποιούν ότι χωρίς ουσιαστική πρόληψη θα αυξηθούν οι θάνατοι, οι δαπάνες υγείας, οι απουσίες από την εργασία και οι ζημιές στις υποδομές.

Παρίσι: Η αντιπαράθεση για τον κλιματισμό

Το πρόσφατο κύμα καύσωνα στη Γαλλία προκάλεσε έντονη πολιτική αντιπαράθεση σχετικά με την έλλειψη προετοιμασίας της χώρας. Ενα από τα βασικά ζητήματα, σύμφωνα με τους FT, αφορά την εγκατάσταση κλιματιστικών σε σχολεία, νοσοκομεία και μονάδες φροντίδας ηλικιωμένων. Ορισμένες πολιτικές δυνάμεις ζητούν μαζικές επενδύσεις σε συστήματα ψύξης, ενώ άλλες υποστηρίζουν ότι πρέπει να δοθεί προτεραιότητα σε πιο βιώσιμες λύσεις, όπως οι δενδροφυτεύσεις, η σκίαση και η ενεργειακή αναβάθμιση των κτιρίων.

Η γαλλική κυβέρνηση αναγνωρίζει ότι ο κλιματισμός μπορεί να συμβάλει στην προστασία των ευάλωτων ομάδων, χωρίς όμως να αποτελεί τη μοναδική απάντηση στο πρόβλημα. Για τον λόγο αυτό ενίσχυσε τα νοσοκομεία με εξοπλισμό ψύξης και έδωσε οδηγίες για συστηματικό έλεγχο των ηλικιωμένων που ζουν μόνοι. Παράλληλα, η εκτεταμένη προστασία της αρχιτεκτονικής κληρονομιάς δυσκολεύει τις παρεμβάσεις στα ιστορικά κτίρια του Παρισιού, καθώς ακόμη και απλές λύσεις, όπως τα εξωτερικά σκίαστρα, συχνά απορρίπτονται. Παρ’ όλα αυτά, παρατηρούν οι FT, οι αρχές θεωρούν ότι η χώρα βρίσκεται σήμερα σε καλύτερη θέση σε σχέση με τον καταστροφικό καύσωνα του 2003, χάρη στη βελτίωση των μηχανισμών προστασίας των ευπαθών πολιτών.

Ζυρίχη: Ψύξη από τις λίμνες

Η Ελβετία συγκαταλέγεται στις ευρωπαϊκές χώρες που θερμαίνονται ταχύτερα, κυρίως λόγω της συρρίκνωσης των παγετώνων και της μείωσης του χιονιού, που αφήνουν εκτεθειμένες σκοτεινές επιφάνειες οι οποίες απορροφούν περισσότερη ηλιακή ακτινοβολία. Για να περιορίσουν τις επιπτώσεις, οι ελβετικές αρχές αξιοποιούν ένα από τα σημαντικότερα φυσικά πλεονεκτήματα της χώρας: τις πολυάριθμες λίμνες.

Το σύστημα GeniLac στη Γενεύη αντλεί νερό από βάθος περίπου 45 μέτρων κάτω από την επιφάνεια της λίμνης της πόλης, όπου η θερμοκρασία παραμένει κοντά στους 7 βαθμούς Κελσίου όλο τον χρόνο, παρέχοντας απευθείας ψύξη και θέρμανση μέσω αντλιών θερμότητας.

Το σύστημα – που κοστίζει έως και 900 εκατ. ελβετικά φράγκα (1,1 δισ. δολάρια) – επεκτείνεται σε ολόκληρο το καντόνι και προορίζεται τελικά να εξυπηρετεί κατοικίες, εμπορικά κτίρια και δημόσιες εγκαταστάσεις, ενώ οι πρόσφατες μειώσεις στα τέλη σύνδεσης αποσκοπούν στο να ενθαρρύνουν και τα μικρότερα κτίρια να ενταχθούν στο δίκτυο.

Αντίστοιχα έργα σχεδιάζονται γύρω από τη λίμνη της Ζυρίχης, τη λίμνη του Λουγκάνο και τη λίμνη της Λουκέρνης.

Παράλληλα, εξετάζεται η χαλάρωση των παραδοσιακά αυστηρών περιορισμών στη χρήση κλιματιστικών, οι οποίοι ισχύουν λόγω των ανησυχιών ότι θα αυξήσουν τη ζήτηση ηλεκτρικής ενέργειας και θα επιβαρύνουν το εξωτερικό περιβάλλον με επιπλέον θερμότητα.

Ακολούθησε το . .

Πρόσθεσε το . ως προτιμώμενη πηγή στη Google